സഗ്രാമ്യാരണ്യകം തസ്മാത്സമന്ത്രകരണം തഥാ
അത് കൊണ്ട് ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യകവും ചേര്ന്നതും, മന്ത്രങ്ങളുടെ രചനയും ഉണ്ടായി.
ഗ്രാമ്യാരണ്യം സമന്ത്രം തദൃഗ്ബ്രാഹ്മണയജുഃ സ്മൃതമ്
ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യകവും മന്ത്രങ്ങളോടൊപ്പം ചേര്ന്നത് ഋക്, ബ്രാഹ്മണ, യജുസ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
തഥൈവ തൈത്തിരീയാണാം പരക്ഷുദ്രാ ഇതി സ്മൃതമ്
അതു പോലെ തന്നെ, തൈത്തിരിയര് പരക്ഷുദ്ര എന്നറിയപ്പെടുന്നു.
ഋഗ്ഗമഃ പരിസംഖ്യാതോ ബ്രാഹ്മണം തു ചതുര്ഗുണമ്
ഋഗ് സംഹിതയുടെ എണ്ണം പറയപ്പെടുന്നു, ബ്രാഹ്മണം അതിന്റെ നാലിരട്ടി എന്നാണ് പറയുന്നത്.
ഏതത്പ്രമാണം യജുഷാമൃചാം ച സശുക്രിയം സഖിലം യാജ്ഞവല്ക്യമ്
ഇതാണ് യജുസും ഋകും, ശുക്രിയയും ഉള്പ്പെടെ, യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ കണക്കുപ്രകാരം.
ഷട്സഹസ്രമൃചാമുക്തമൃചഃ ഷഡ്വിംശതിം പുനഃ
ആറായിരം ഋകുകൾ ഉണ്ട് എന്ന് പറയുന്നു, അതിനൊപ്പം ഇരുപത്താറും കൂടി.
ഏകാദശസഹസ്രാണി ഋചശ്ചാന്യാ ദശോത്തരാഃ
പതിനൊന്നായിരം ഋകുകൾ ഉണ്ട്, അതിന് പത്ത് കൂടി.
സഹസ്രമേകം മന്ത്രാണാമൃചാമുക്തം പ്രമാണതഃ
ഋകുമന്ത്രങ്ങളുടെ എണ്ണം ആയിരം എന്നാണ് കണക്കാക്കുന്നത്.
ഋചാമഥര്വണാം പഞ്ചസഹസ്രാണീതി നിശ്ചയഃ
അഥർവണരുടെ ഋകുകൾ അഞ്ചായിരം എന്നുറപ്പാണ്.
ഏതദങ്ഗിരസാം പ്രോക്തം തേഷാമാരണ്യകം പുനഃ
ഇതാണ് ആംഗിരസന്മാരെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത്; അവരുടെ ആരണ്യകം വീണ്ടും വിവരിക്കുന്നു.
കര്താരശചൈവ ശാഖാനാം ഭേദഹേതൂംസ്തഥൈവ ച
ശാഖകളുടെ സ്രഷ്ടാക്കളെയും അവയുടെ വിഭജനത്തിന് കാരണമായ കാര്യങ്ങളെയും കൂടി.
പ്രാജാപത്യാ ശ്രുതിര്നിത്യാ തദ്വികല്പാസ്ത്വിമേ സ്മൃതാഃ
പ്രജാപതിയുടെ ശ്രുതി ശാശ്വതമാണ്; ഇവയ്ക്ക് പകരമായവയെ സ്മൃതികൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
ദ്വാപരേഷു പുനര്ഭേദാഃ ശ്രുതീനാം പരികീര്ത്തിതാഃ
ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ വീണ്ടും ശൃതി വിഭജനങ്ങൾ നടന്നതായി പറയുന്നു.
ശിഷ്ചേബ്യശ്ച പ്രദത്ത്വാ തു തപസ്തപ്തു വന ഗതഃ
അവർ ശിഷ്യന്മാർക്ക് അതെല്ലാം പഠിപ്പിച്ചു, പിന്നീട് കാടിലേക്ക് പോയി തപസ്സ് ചെയ്തു.
അങ്ഗാനി വേദാശ്ചത്വാരോ മീമാംസാ ന്യായവിസ്തരഃ
നാല് വേദങ്ങളും അവയുടെ അംശങ്ങളും, മീമാംസയും ന്യായശാസ്ത്രത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയും.
ആയുര്വേദോ ധനുര്വേദോ ഗാന്ധര്വശ്ചേതി തേ ത്രയഃ
ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ഗാന്ധർവം—ഇവയും മൂന്ന്.
ജ്ഞേയാ ബ്രഹ്മര്ഷയഃ പൂര്വം തേഭ്യോ ദേവര്ഷയഃ പുനഃ
ആദ്യം ബ്രഹ്മർഷിമാർ ഉണ്ടായി, അവരിൽ നിന്ന് ദേവർഷിമാർ പിറന്നു.
കാശ്യപേഷു വസിഷ്ഠേഷു തഥാ ഭൃഗ്വങ്ഗിരോ ഽത്രിഷു
കശ്യപന്മാരിലും വസിഷ്ഠന്മാരിലും, അതുപോലെ ഭൃഗുവും അങ്കിരസ്സും അത്രിയും.
യസ്മാദൃഷന്തി ബ്രഹ്മാണം തതോ ബ്രഹ്മര്ഷയഃ സ്മൃതാഃ
അവർ ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിച്ചതിനാലാണ് ബ്രഹ്മർഷിമാർ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രത്യൂഷസ്യ ച ദേവസ്യ കശ്യപസ്യ തഥാ പുനഃ
പ്രത്യൂഷദേവനും കശ്യപനും കൂടി.
ദേവാര്ഷീ ധര്മപുത്രൌ തു നരനാരായണവുഭൌ
ധർമ്മപുത്രന്മാരായ ദിവ്യർഷിമാർ ഇരുവരും നരനും നാരായണനും ആണ്.
കുബേരശ്ചൈവ പൌലസ്ത്യഃ പ്രത്യൂഷസ്യ ദലഃ സുത
കുബേരനും പൗലസ്ത്യനും, പ്രത്യൂഷന്റെ ശാഖയിൽ പെട്ട പുത്രനും.
ഋഷന്തി വേദാന്യസ്മാത്തേ തസ്മാദ്ദേവര്ഷയഃ സ്മൃതാഃ
വേദങ്ങൾ അവരിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചു; അതുകൊണ്ടാണ് അവർ ദേവർഷിമാർ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
യേ ച ഐക്ഷ്വാകനാഭാഗാ ജ്ഞേയാ രാജര്ഷയസ്തു തേ
ഐക്ഷ്വാകുവിന്റെ വംശജരെ രാജർഷിമാർ എന്ന് അറിയണം.
ബ്രഹ്മലോകപ്രതിഷ്ഠാസ്തു സമൃതാ ബ്രഹ്മര്ഷയോ ഽമലാഃ
ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ സ്ഥിരമായവരെ നിർമ്മല ബ്രഹ്മർഷിമാർ എന്ന് പറയുന്നു.
ഇന്ദ്രലോകപ്രതിഷ്ഠാസ്തു സര്വേ രാജര്ഷയോ മതാഃ
ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ സ്ഥിരമായ എല്ലാവരെയും രാജർഷിമാർ എന്നു കരുതുന്നു.
യേ ച ബ്രഹ്മര്ഷയഃ പ്രോക്താ ദിവ്യാ ദേവര്ഷയശ്ച യേ
ഇവിടെ പറഞ്ഞ ബ്രഹ്മർഷിമാരെയും ദിവ്യമായ ദേവർഷിമാരെയും കൂടി.
ഭൂതം ഭവ്യം ഭവജ്ജ്ഞാനം സത്യാഭി വ്യാത്ദൃതം തഥാ
ഭൂതകാലം, ഭാവികാലം, ഇപ്പോഴുള്ളത്—ഇതിന്റെ ജ്ഞാനം സത്യത്തിലും സ്ഥിരതയിലും നിലകൊള്ളുന്നു.
തപസേഹ പ്രസിദ്ധാ യേ ഗര്ഭേ യൈശ്ച പ്രവേദിതമ്
ഇവിടെ തപസ്സിനാൽ പ്രശസ്തരായവരും, ഗർഭത്തിൽ തന്നെ ജ്ഞാനം അറിയിച്ചവരുമാണ്.
ഏതേ രാജര്ഷയോ യുക്താ ദേവാദ്വിജനൃപാശ്ച യേ
ഇവരാണ് ധർമ്മത്തിൽ ഉറപ്പുള്ള രാജർഷിമാർ, ദൈവികരും മാനുഷികരുമായ രാജാക്കളും.