പുരാമസംഹിതാം ചക്രേ പുരാണാര്ഥവിശാരദഃ
പുരാണങ്ങളുടെ അർത്ഥത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ളവൻ പുരാണസംഹിതയെ പണ്ടേ രചിച്ചു.
യജനാത്സ യജുര്വേദ ഇതി ശാസ്ത്രവിനിശ്ചയഃ
യജ്ഞങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ യജുർവേദം എന്നാണ് ശാസ്ത്രം നിർണ്ണയിക്കുന്നത്.
ശതേനോദ്ധതവീര്യസ്തു ഋത്വിഗ്ഭിര്വേദപാരഗൈഃ
നൂറു മടങ്ങ് ശക്തിയോടെ, വേദത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ഋത്വിക്കുമാരോടൊപ്പം അദ്ദേഹം—
ഋചോ ഗൃഹീത്വാ പൈലസ്തു വ്യഭജത്തു ദ്വിധാ പുനഃ
പൈലൻ ഋഗ്വേദത്തിന്റെ ശ്ലോകങ്ങൾ സ്വീകരിച്ച് വീണ്ടും രണ്ടായി വിഭജിച്ചു.
ഇന്ദ്രപ്രമത്തയേ ചൈകാം ദ്വിതീയാം ബാഷ്കലായ ച
ഒന്ന് ഇന്ദ്രപ്രമത്തനു വേണ്ടി, രണ്ടാമത്തേത് ബാഷ്കലനു വേണ്ടി ആയിരുന്നു.
ശിഷ്യാനധ്യാപയാ മാസ ശുശ്രുഷാഭിരതാന്ഹിതാന്
അവൻ ഒരു മാസം സേവനത്തിലും ക്ഷേമത്തിലും താല്പര്യമുള്ള ശിഷ്യന്മാരെ പഠിപ്പിച്ചു.
പാരാശരീം തൃതീയാം തു യാ൫വല്ക്യാമഥാപരാമ്
മൂന്നാമത്തേത് പാർാശരനു വേണ്ടി, മറ്റൊന്ന് യാജ്ഞവൽക്ക്യനു വേണ്ടി ആയിരുന്നു.
അധ്യാപയന്മഹാഭാഗം മാണ്ഡൂകേയം യശസ്വിനമ്
അവൻ മഹാഭാഗനായ പ്രശസ്തനായ മാണ്ഡൂക്യനെ പഠിപ്പിച്ചു.
സത്യസ്രവാഃ സത്യഹിതം പുത്രമധ്യാപയദ്വിഭുഃ
സത്യസ്രവൻ എന്ന സത്യസന്ധനും ധർമ്മനിഷ്ഠനുമായ പുത്രനു മഹാത്മാവ് ഉപദേശങ്ങൾ നൽകി.
സത്യശ്രിയം മഹാത്മാനം സത്യ ധര്മപരായണമ്
സത്യശ്രീ എന്ന മഹാത്മാവിനെയും സത്യത്തിലും ധർമ്മത്തിലും അർപ്പിതനായവനെയും അവൻ പഠിപ്പിച്ചു.
സത്യശ്രിയാശ്ച വിദ്വാംസഃ ശാസ്ത്രഗ്രഹണതത്പരാഃ
സത്യശ്രീയുടെ ശിഷ്യന്മാർ ശാസ്ത്രപഠനത്തിൽ അത്യന്തം താല്പര്യമുള്ളവരായിരുന്നു.
ബാഷ്കലിശ്ച ഭരദ്വാജ ഇതി ശാഖാപ്രവര്ത്തകാഃ
ബാഷ്കലനും ഭാരദ്വാജനും ശാഖകളുടെ സ്ഥാപകരായി.
ജനകസ്യ സ യജ്ഞേ വൈ വിനാശാമഗമദ്ദ്വിജാഃ
ജനകന്റെ യാഗത്തിൽ ദ്വിജന്മാർ ഒന്നിച്ചു ചേരുകയും, അവർക്കു നാശം സംഭവിക്കുകയും ചെയ്തു.
ജനകസ്യാശ്വമേധേ തു കഥ വാദാഭ്യജായത
ജനകന്റെ അശ്വമേധയാഗത്തിൽ വാദം ഉദിച്ചുയർന്നു.
ഏതത്സര്വം യഥാ വൃത്തമാചക്ഷ്ത്ര വിദിതം തവ
എല്ലാം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവെന്നത് ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു, നീ അറിയുന്നപോലെ.
ഋഷീണാം ഹി സഹസ്രാണി തത്രാജഗ്മുരനേകശഃ
അവിടെ ആയിരക്കണക്കിന് ഋഷിമാർ വിവിധ സംഘങ്ങളായി എത്തി.
ആഗതാന്ബ്രാഹ്മണാന്ദൃഷ്ട്വാ ജിജ്ഞാസാസ്യാഭവത്തതഃ
അവിടെ എത്തിയ ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ടപ്പോൾ കൗതുകം ജനിച്ചു.
ഇതി നിശ്ചിത്യ മനസാ ബുദ്ധിം ചക്രേ ജനാധിപഃ
മനസ്സിൽ ആലോചിച്ച് രാജാവ് തീരുമാനമെടുത്തു.
ഗ്രാമാന്രത്നാനി ദാസീസ്ഛ മുനീന്പ്രാഹ നരാധിപഃ
രാജാവ് മുനികൾക്ക് ഗ്രാമങ്ങളും രത്നങ്ങളും ദാസിമാരെയും സമ്മാനിച്ചു.
യദേതദാഹൃതം വിത്തം യോ വാ ശ്രേഷ്ഠതമോ ഭവേത്
അവിടെ കൊണ്ടുവന്ന ധനം, അവരിൽ ആരാണ് ഏറ്റവും ശ്രേഷ്ഠൻ എന്നതും—
ജനകസ്യ വചഃ ശ്രുത്വാ ഋഷയസ്തേ ശ്രുതിക്ഷമാഃ
ജനകന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ, വേദങ്ങൾക്കു ക്ഷമയുള്ള ഋഷിമാർ—
ആഹ്വയാഞ്ചക്രിരേ ഽന്യോന്യം വേദജ്ഞാനമദോല്ബണാന്
അവർ പരസ്പരം വെല്ലുവിളിച്ച്, വേദജ്ഞാനത്തിന്റെ ശക്തി പ്രകടിപ്പിച്ചു.
മമൈതന്ന തവേത്യന്യോ ബ്രൂഹി വാ കിം വികത്ഥസേ
ഇത് എന്റെതാണ്, നിന്റെതല്ല. അതിനാൽ വേറെ പറയൂ, നീ എന്തിനാണ് ഇങ്ങനെ പുകഴ്ത്തുന്നത്?
അഥാന്യസ്തത്രവൈ വിദ്വാന്ബ്രഹ്മണസ്തു സുതഃ കവിഃ
അപ്പോൾ അവിടെ മറ്റൊരു ജ്ഞാനിയും കവിയും ബ്രഹ്മാവിന്റെ മകനും ഉണ്ടായിരുന്നു.
ബ്രഹ്മണോംഽശസമുത്പന്നോ വാക്യം പ്രോവാച സുസ്വരമ്
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഭാഗത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ആൾ മധുരമായ ശബ്ദത്തിൽ സംസാരിച്ചു.
നയസ്വ ച ഗൃഹംവത്സ മമൈതന്നാത്ര സംശയഃ
കുഞ്ഞേ, ഇത് വീട്ടിലേക്ക് കൊണ്ടുപോവൂ. ഇത് എന്റെതാണെന്ന് സംശയമില്ല.
യോ വാ ന പ്രീയതേ വിദ്വാന്സമാഹ്വയതു മാചിരമ്
ഏതെങ്കിലും ജ്ഞാനിക്ക് സന്തോഷമില്ലെങ്കിൽ, ഉടൻ എന്നെ വിളിക്കട്ടെ.
താനുവാച തതഃ സ്വസ്ഥോ യാജ്ഞവല്ക്യോ ഹസന്നിവ
അപ്പോൾ യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ ശാന്തതയോടെ, പുഞ്ചിരിയോടെ അവരോട് പറഞ്ഞു.
വദാമഹേ യഥാശക്തി ജിജ്ഞാസംതഃ പരസ്പരമ്
നമുക്ക് പരസ്പരം ചോദിച്ചറിയിക്കാം, ഓരോരുത്തരുടെയും കഴിവനുസരിച്ച് സംസാരിക്കാം.
സഹസ്രധാ ശുഭൈരര്ഥൈഃ സുക്ഷ്മദര്ശനസംഭവൈഃ
ആയിരം വിധത്തിൽ, നല്ല അർത്ഥങ്ങളോടെ, സൂക്ഷ്മമായ ദർശനത്തിൽ നിന്നു ഉദിച്ചവയോടെ.