ഹേതുര്ഹന്തേഃ സ്മൃതോ ധാതോര്യന്നിഹന്ത്യുദിതം പരൈഃ
കാരണം എന്നത് 'ഹൻ' എന്ന ധാതുവിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ചുവെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുള്ളവർ നിരാകരിക്കുന്നതാണിത്.
തഥാ നിര്വചനം ബ്രൂയാദ്വാക്യാര്ഥസ്യാവധാരണമ്
അങ്ങനെ തന്നെ, വാക്യത്തിന്റെ അർത്ഥം നിർണയിക്കുന്നതിനെ വ്യാഖ്യാനം എന്ന് പറയാം.
പ്രപൂര്വാച്ഛംസതേര്ധാതോഃ പ്രശംസാഗുണവത്തയാ
'ശംസ' എന്ന ധാതുവിൽ 'പ്ര' എന്ന ഉപസർഗം ചേർത്ത്, ഗുണം ഉള്ളതിനെ പ്രശംസ എന്ന് പറയുന്നു.
ഇദമേവം വിധാതവ്യമിത്യയം വിധിരുച്യതേ
ഇത് ഇങ്ങനെ ചെയ്യണം എന്നത് തന്നെ വിധി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
യോ ഹ്യത്യന്തപരോക്ഷാര്ഥഃ സ പുരാകല്പ ഉച്യതേ
ഏതെങ്കിലും അറ്റകുറ്റം അർത്ഥം ഉള്ളത് പുരാകൽപം എന്നാണ് പറയുന്നത്.
മന്ത്രബ്രാഹ്മണകല്പൈശ്ച നിഗമൈഃ ശുദ്ധവിസ്തരൈഃ
മന്ത്രങ്ങൾ, ബ്രാഹ്മണങ്ങൾ, കല്പങ്ങൾ, വിശുദ്ധവും വിശാലവുമായ നിഗമങ്ങൾ എന്നിവയാൽ—
യഥാ ഹീദം തഥാ തദ്വൈ ഇദം ചൈവ തഥൈവ തത്
ഇത് എങ്ങനെയോ അതും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്; അതും അങ്ങനെയാണെങ്കിൽ ഇതും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
ഇത്യേതദ്ബ്രഹ്മണസ്യാദൌ വിഹിതം രക്ഷണം ബുധൈഃ
ഇങ്ങനെ, ആദിയിൽ ബ്രാഹ്മണന്റെ സംരക്ഷണം ജ്ഞാനികൾ നിർണ്ണയിച്ചു.
മന്ത്രാണാം കല്പനാ ചൈവ വിധിദൃഷ്ടിഷു കര്മസു
വിധിപ്രകാരം കർമങ്ങളിൽ മന്ത്രങ്ങളുടെ ക്രമീകരണവും ഉണ്ടായിരുന്നു.
അസ്തോഭമനവദ്യം ച സൂത്രം സൂത്രവിദോ വിദുഃ
വ്യർത്ഥതയും ദോഷവും ഇല്ലാത്തത് സൂത്രം എന്ന് സൂത്രജ്ഞർ പറയുന്നു.
കഥം വേദാഃ പുനര്വ്യസ്താസ്തന്നോ ബ്രൂഹി മഹാമതേ
വേദങ്ങൾ വീണ്ടും എങ്ങനെ ചിതറിപ്പോയി? അതു ഞങ്ങൾക്ക് പറയൂ, മഹാമതിയായവനേ.
ബ്രഹ്മാ മനുമുവാചേദം രക്ഷവേദം മഹാമതേ
ബ്രഹ്മാവ് മനുവിനോട് പറഞ്ഞു: 'വേദം സംരക്ഷിക്കണം, മഹാമതിയായവനേ.'
സംവൃതാ യുഗദോഷേണ സര്വേ ചൈവ യഥാക്രമമ്
യുഗദോഷം മൂലം എല്ലാം തത്തത്ക്രമത്തിൽ മറഞ്ഞുപോയി.
ദശസാഹസ്രഭാഗേന ഹ്യവശിഷ്ടം കൃതോദിതമ്
കൃതയുഗത്തിൽ പറഞ്ഞതുപോലെ, പത്ത് ആയിരത്തിൽ ഒരു ഭാഗം മാത്രം ശേഷിച്ചു.
വേദക്രിയാ ഹി കാര്യാഃ സ്യുര്മാഭൂദ്വേദവിനാശനമ്
വേദകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കണം; വേദം നശിക്കാതിരിക്കാൻ.
യജ്ഞേ നഷ്ടേ വേദനാശസ്തതഃ സര്വം പ്രണശ്യതി
യജ്ഞം ഇല്ലാതായാൽ വേദം നശിക്കും; പിന്നെ എല്ലാം നശിച്ചുപോകും.
പുനര്ദശഗുണഃ കൃഷ്ണോ യജ്ഞോ വൈ സര്വകാമധുക്
കൃഷ്ണൻ നടത്തിയ യജ്ഞം പത്ത് മടങ്ങ് കൂടുതൽ ഫലപ്രദവും എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും നല്കുന്നതുമാണ്.
വേദമേകം ചതുഷ്പാദം ചതുര്ദ്ധാ വ്യഭജത്പ്രഭുഃ
പ്രഭു ഏകമായ നാലു ഭാഗങ്ങളുള്ള വേദത്തെ നാലായി വിഭജിച്ചു.
തദഹം വര്ത്തമാനേന യുഷ്മാകം വേദകല്പനമ്
ഇപ്പോൾ ഞാൻ നിങ്ങൾക്കായി വേദത്തിന്റെ ക്രമീകരണം സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
പ്രത്യക്ഷേണ വരോക്ഷംവൈ തന്നിബോധത സത്തമാഃ
നന്മയുള്ളവരേ, ഞാൻ പറയുന്നതു നേരിട്ടും പരോക്ഷമായും നിങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണം.
ദ്വൈപായന ഇതി ഖ്യാതോ വിഷ്ണോരംശഃ സനാതനഃ
ദ്വൈപായനൻ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വ്യാസൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ശാശ്വത ഭാഗമാണ്.
അഥ ശിഷ്യാന്സജഗ്രാഹ ചതുരോ വേദകാരണാത്
അതിനുശേഷം വേദത്തിനായി അദ്ദേഹം നാലു ശിഷ്യന്മാരെ സ്വീകരിച്ചു.
ചതുര്ഥം പൈലമേതേഷാം പഞ്ചമം ലോമഹര്ഷണമ്
അവരിൽ നാലാമൻ പൈലനും അഞ്ചാമൻ ലോമഹർഷണനും ആയിരുന്നു.
യജുര്വേദപ്രവക്താരം വൈശംപായനമേവ ച
യജുർവേദം പഠിപ്പിക്കാൻ വൈശംപായനനെ അദ്ദേഹം നിയോഗിച്ചു.
തഥൈവാഥര് വവേദസ്യ സുമന്തുമൃഷിസത്തമമ്
അഥർവ്വവേദത്തിന് അതുപോലെ തന്നെ ശ്രേഷ്ഠനായ സുമന്തു ഋഷിയെ നിയോഗിച്ചു.
മാം ചൈവ പ്രതിജഗ്രാഹ ഭഗവാനീശ്വരഃ പ്രഭുഃ
അതുപോലെ തന്നെ ഭഗവാൻ ഈശ്വരൻ എന്നെയും സ്വീകരിച്ചു.
ചാതുര്ഹേത്രമഭൂത്തസ്മിംസ്തേന യജ്ഞമകല്പയത്
അങ്ങനെ നാലു വിധത്തിലുള്ള പുരോഹിതന്മാർ ഉണ്ടായി, യജ്ഞവും അതനുസരിച്ച് ക്രമീകരിച്ചു.
ഔദ്ഗാത്രം സാമഭിശ്ചക്രേ ബ്രഹ്മത്വം ചാപ്യഥര്വഭിഃ
സാമവേദം ഉപയോഗിച്ച് ഔദ്ഗാത്രനെ, അഥർവ്വവേദം ഉപയോഗിച്ച് ബ്രഹ്മന്റെ സ്ഥാനവും അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ചു.
ഹോതൃകം കല്പയത്തേന യജുര്വേദം ജഗത്പതിഃ
ലോകത്തിന്റെ അധിപൻ യജുർവേദം ഉപയോഗിച്ച് ഹോത്രനെ നിയമിച്ചു.
രാ൫സ്ത്വഥര്വവേദേന സര്വകര്മാണ്യകാരയത്
അഥർവ്വവേദം ഉപയോഗിച്ച് എല്ലാ കർമങ്ങളും നടത്താൻ അദ്ദേഹം കാരണമായി.