ഷട്ചത്വാരിംശദന്യേ വൈ തേഷാം ശിഷ്യാഃ ശ്രുതര്ഷയഃ
മറ്റു നാല്പത്തിയാറ് ശിഷ്യന്മാര്, പ്രശസ്തരായ ഋഷിമാര്.
ലോഭാലോഭശ്ച ധര്മാത്മാ തഥാ ബ്രഹ്മ ബലശ്ച സഃ
ലോഭാലോഭന് എന്ന ധാർമ്മികനും, ബ്രഹ്മയും ബലനും.
ഇത്യേതേ നവതിര്ജ്ഞേയാ ഹോത്രവദ്ബ്രഹ്മചാരിണഃ
ഇങ്ങനെ, ഈ തൊണ്ണൂറു പേരെയും ഹോത്രുവിനെപ്പോലെ ബ്രഹ്മചാരികളായി മനസ്സിലാക്കണം.
ചലൂഭിഃ സുമതിശ്ചൈവ തഥാ ദേവവരശ്ച യഃ
ചലൂ, സുമതി, ദേവവരൻ ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
തഥാപ്രീതഃ കൃശാശ്വശ്വ സുമൂലിര്ബാഷ്കലിസ്തഥാ
തഥാപ്രീതൻ, കൃശാശ്വൻ, സുമൂലി, ബാഷ്കലി ഇവരും അങ്ങനെ തന്നെ.
വൈയാസകിഃ ശുകോ വിദ്വാംല്ലൌകിര്ഭൂരിശ്രവാസ്തഥാ
വൈയാസകി, പണ്ഡിതനായ ശുകൻ, ലൗകി, ഭൂരിശ്രവാസ് ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ആരണ്യാ ഇലകശ്ചൈവ ഉപമന്യുര്വിദസ്തഥാ
ആരണ്യൻ, ഇലകൻ, ഉപമന്യു, വിദസ് ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
പ്രജാദര്പഃ കഹോഡശ്ച യാജ്ഞവല്ക്യോ ഽഥ ശൌനകഃ
പ്രജാദർപ്പൻ, കഹോടൻ, യാജ്ഞവൽക്ക്യൻ, ശൗണകൻ ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
അദിതിര്ദേവമാതാ ച ജലാപാ ചൈവ മാനവീ
ദേവന്മാരുടെ മാതാവായ ആദിതി, ജലാപ, മാനവി ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
മുദ്ഗലാ ചാതുജീവൈവ താരാ ചൈവ യശസ്വിനീ
മുദ്ഗല, അതുജീവ, താര, യശസ്വിനി ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ലോപാമുദ്രാ ച ധര്മജ്ഞാ യാ ച കോശീതികാ സ്മൃതാ
ധർമ്മം അറിയുന്ന ലോപാമുദ്ര, കോശിതിക എന്നറിയപ്പെടുന്നവൾ ഇവരും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേതാ മുഖ്യശഃ പ്രോക്താ മയാ ച ഋഷിപുത്രകാഃ
ഇങ്ങനെ പ്രധാനമായ ഋഷിപുത്രന്മാരെ ഞാൻ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
ഈശ്വരാ മന്ത്രവക്താര ഋഷയോ ഹ്യൃഷികാസ്തഥാ
ഈശ്വരന്മാർ, മന്ത്രങ്ങൾ ഉച്ചരിക്കുന്നവർ, ഋഷികൾ, ഋഷികകളും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഈശ്വരാണാമൃഷീണാം ച ഋഷികാണാം സഹാത്മജൈഃ
ഈശ്വരന്മാർക്കും, ഋഷികൾക്കും, ഋഷികകൾക്കും അവരുടെ പുത്രന്മാരോടൊപ്പം ഉൾപ്പെടുന്നു.
തത്രാജ്ഞായുക്തമദ്വൈതം ദീപ്തം ഗംഭീരശബ്ദവത്
അവിടെ ആജ്ഞയോടെ അദ്വൈതോപദേശം പ്രകാശമാനമായി, ആഴമുള്ള ശബ്ദത്തോടുകൂടി നിലകൊള്ളുന്നു.
സര്വഭൂതാന്യഭൂതം ച പരിദാനം ച യദ്ഭവേത്
എല്ലാ ജന്തുക്കളിലും ഇല്ലാത്തതും, എന്തെങ്കിലും അർപ്പിച്ചതും അർപ്പണമായി കണക്കാക്കുന്നു.
യത്കിഞ്ചിന്മന്ത്രസംയുക്തം തത്ര നാമവിഭക്തിഭിഃ
അവിടെ മന്ത്രങ്ങളോടൊപ്പം ചേർന്നിട്ടുള്ളതെന്തും, പേരിന്റെ വ്യത്യാസങ്ങളോടുകൂടിയതും ഉൾപ്പെടുന്നു.
നൈഗമൈര്വിവിധൈഃ ശബ്ദൈര്നിപാതൈര്ബഹുലം ച യത്
നാനാവിധമായ വാക്കുകളും, ഉപയോഗങ്ങളും, പലതരം ചേർക്കലുകളും ധാരാളമായി ഉള്ളതെന്തും ഉൾപ്പെടുന്നു.
അവിസ്പഷ്ടപദം യച്ച യച്ച സ്യാദ്ബഹുസംശയമ്
വ്യക്തമല്ലാത്ത വാക്കുകളും, നിരവധി സംശയങ്ങൾ നിറഞ്ഞതും ഉൾപ്പെടുന്നു.
ഹേതുദൃഷ്ടാന്ത ബഹുലം ചിത്രശബ്ദമപാര്ഥകമ്
കാരണങ്ങളും ഉദാഹരണങ്ങളും ധാരാളം, വ്യത്യസ്തമായ വാക്കുകളും അർത്ഥമില്ലാത്തതും ഉൾപ്പെടുന്നു.
മിശ്രാ ഇതി സമാഖ്യാതാഃ പ്രഭാവാദൃഷിതാം ഗാതാഃ
മഹർഷിമാരുടെ ശക്തിയാൽ രചിക്കപ്പെട്ടതുകൊണ്ടാണ് ഇവയെ 'മിശ്രാ' എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ഭൂതഭവ്യഭവജ്ജ്ഞാന ജന്മദുഃഖചികിത്സനമ്
ഭൂതകാലം, വരാനിരിക്കുന്ന കാലം, ഇപ്പോഴത്തെ കാലം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവും ജനനത്തിന്റെ ദുഃഖത്തിന് ഔഷധവും.
ധര്മശാസ്ത്രപ്രണേതാരോ മഹിമ്നാ സര്വഗാശ്ച വൈ
ധർമ്മശാസ്ത്രങ്ങൾ രചിച്ചവർ മഹത്വത്താൽ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതിശ്ച ശുക്രശ്ച വ്യാസഃ സാരസ്വതസ്തഥാ
ബൃഹസ്പതി, ശുക്രൻ, വ്യാസൻ, സാരസ്വതൻ എന്നിവരും അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.
യസ്മാദവാരജാഃ സംതഃ പൂര്വേഭ്യോ മേധയാധികാഃ
പിന്നീട് ജനിച്ചവർ മുൻപുള്ളവരെക്കാൾ കൂടുതൽ ബുദ്ധിയുള്ളവരായതിനാൽ അവരെ മറികടക്കുന്നു.
യസ്മിന്കാലോ ന ചം വയഃ പ്രമാണമൃഷിഭാവനേ
ആ കാലഘട്ടത്തിൽ വയസ്സാണ് മഹർഷിയായെന്ന് അളക്കാനുള്ള മാനദണ്ഡമല്ല.
യസ്മാദ്ബുദ്ധ്യാ ച വര്ഷീയാന്ബലോ ഽപി ശ്രുതവാനൃഷിഃ
വയസ്സിൽ ചെറുപ്പനായാലും ബുദ്ധിയും പഠനശേഷിയും കൊണ്ടാണ് ഒരാളെ മഹർഷിയെന്ന് അംഗീകരിക്കുന്നത്.
വിനിയുക്താവസാനാം തു താമൃചം പരിചക്ഷതേ
നിശ്ചിതമായ അവസാനം ഉള്ളത് പണ്ഡിതന്മാർ 'ഋക്' എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്.
അതിയുക്താവസാനം ച തദ്യജുര്വൈ പ്രചക്ഷതേ
അധികമായ അവസാനം ഉള്ളത് 'യജുസ്' എന്നാണ് പറയുന്നത്.
പഞ്ചമഃ പ്രതിഹോത്രശ്ച ഷഷ്ഠമാഹുരുപദ്രവമ്
അഞ്ചാമത്തേതിന് 'പ്രതിഹോത്രം' എന്നും ആറാമത്തേതിന് 'ഉപദ്രവം' എന്നും പറയുന്നു.