ബുദ്ധിര്വിവര്ത്തമാനസ്യ പ്രാദുര്ഭൂതാ ചതുര്വിധാ
പരിണമിക്കുന്ന ജീവിയുടെ ബുദ്ധി നാലു വിധത്തിൽ പ്രത്യക്ഷമായി.
സാംസിദ്ധികാന്യഥൈതാനി വിജ്ഞേയാനി നരസ്യ വൈ
മനുഷ്യനിൽ ഇവ സ്വാഭാവികമായോ അല്ലാതെയോ ഉള്ളവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
അനുശേതേ യതഃ സര്വാന്ക്ഷേത്രജ്ഞാനമഥാപി വാ
എല്ലാ ക്ഷേത്രജ്ഞാനവും അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ അതിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
യസ്മാദ്വുദ്ധ്യാനുശേതേ ച തസ്മാദ്വോധാത്മകഃ സ വൈ
ബുദ്ധിയും അതിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നതിനാൽ അതിന് ജ്ഞാനസ്വഭാവം ഉണ്ടെന്ന് പറയാം.
ഏവം വിവൃത്തഃ ക്ഷേത്രജ്ഞഃ ക്ഷേത്രജ്ഞാനാഭിസംഹിതഃ
ഇങ്ങനെ, ക്ഷേത്രജ്ഞനും ക്ഷേത്രജ്ഞാനത്തോടൊപ്പം വെളിപ്പെടുന്നു.
പരം ഹ്യര്ഷയതേ യസ്മാത്പരമര്ഷിത്വമസ്യ തത്
അത് പരമമായതിനെ കാണുന്നതിനാൽ അതിന്റെ പരമ ദർശനം അങ്ങനെ സ്ഥാപിതമാണ്.
യസ്മാദേവ സ്വയം ഭൂതസ്തസ്മാച്ചാപ്യൃഷിതാ സ്മൃതാ
അത് സ്വയം നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ അതിനെ ദർശകൻ എന്നും വിളിക്കുന്നു.
യസ്മാദുത്പദ്യമാനൈസ്തൈര്മഹാന്പരിഗതഃ പരഃ
ഉത്പാദ്യരായവരാൽ മഹത് ആവൃതമായതിനാൽ അതാണ് പരമം.
തസ്മാന്മഹര്ഷയഃ പ്രോക്താ ബുദ്ധേഃ പരമ ദര്ശിനാ
അതിനാൽ ബുദ്ധിയുടെ പരമ സത്യം കാണുന്നവരെ മഹർഷികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
അഹങ്കാരം തപശ്ചൈവ ഋഷന്തി ഋഷിതാം ഗതാഃ
അവർ ദർശകരുടെ നിലയിലേക്കുയർന്ന് അഹങ്കാരത്തെയും തപസ്സിനെയും അതിജയിച്ചു.
ഋഷിപുത്രാ ഋഷീകാസ്തു മൈഥുനാദ്ഗര്ഭസംഭവാഃ
ദർശകരുടെ പുത്രന്മാരായ ദർശികന്മാർ ലൈംഗിക സംയോജനത്തിലൂടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.
സപ്തഷര്യസ്ത തസ്തേ ച പരസത്യസ്യ ദര്ശനാഃ
ആഴ്ചു പേരുള്ള ദർശകർയും അവരുടെ സന്തതികളും പരമ സത്യത്തെ കാണുന്നവരാണ്.
ഋഷന്തി തേ ഋതം യസ്മാദ്വിശേഷാംശ്ചൈവ തത്ത്വതഃ
അവർ ഋതുവും അതിന്റെ പ്രത്യേക സത്യങ്ങളും കാണുന്നതിനാൽ ദർശകർ എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
അവ്യക്താത്മാ മഹാനാത്മാഹങ്കാരാത്മാ തഥൈവ ച
അവ്യക്താത്മാവ്, മഹാത്മാവ്, അഹങ്കാരാത്മാവ് — ഇവയും അങ്ങനെ തന്നെ.
ഇത്യേതാ ഋഷിജാതീസ്താ നാമഭിഃ പഞ്ച വൈ ശൃണു
ഇവയാണ് ദർശകരുടെ അഞ്ചു വംശങ്ങൾ; അവയുടെ പേരുകൾ നീ കേൾക്കു.
മനുര്ദക്ഷോ വസിഷ്ടശ്ച പുലസ്ത്യശ്ചേതി തേ ദശ
മനു, ദക്ഷ, വസിഷ്ഠൻ, പുലസ്ത്യൻ — ഇവരാണ് പത്ത് പേരിൽ ചിലർ.
പരത്വേനര്ഷയോ യസ്മാത്സ്മൃതാസ്തസ്മാന്മഹര്ഷയഃ
മഹർഷിമാർക്ക് പരമമായ സ്ഥാനമുണ്ടെന്നു ഓർക്കപ്പെടുന്നതുകൊണ്ടു, അവർക്ക് മഹർഷികൾ എന്ന പേരാണ് ലഭിച്ചത്.
കാവ്യോ ബൃഹസ്പതിശ്ചൈവ കശ്യപശ്വ്യവനസ്തഥാ
കാവ്യൻ, ബൃഹസ്പതി, കശ്യപൻ, വ്യവനൻ ഇവരും,
കര്ദമോ വിശ്രവാഃ ശക്തിര്വാലഖില്യാസ്തഥാര്വതഃ
കർദമൻ, വിശ്രവസ്, ശക്തി, വാലഖില്യന്മാർ ഇവരും,
ഋഷിപുത്രാനൃ ഷീകാംസ്തു ഗര്ഭോത്പന്നാന്നിബോധത
മഹർഷിമാരുടെ ഗർഭത്തിൽ ജനിച്ച പുത്രന്മാരെക്കുറിച്ച് ഇനി കേൾക്കൂ.
ഋഷിദീര്ഘതമാശ്ചൈവ ബൃഹദുക്ഥഃ ശരദ്വതഃ
ഋഷിദീർഘതമാസ്, ബൃഹദുക്തൻ, ശരദ്വതൻ,
ദധീചഃ ശംശപാശ്ചൈവ രാജാ വൈശ്രവണസ്തഥാ
ദധീചൻ, ശംശപൻ, രാജാവ് വൈശ്രവണൻ ഇവരും,
ഈശ്വരാ ഋഷയശ്ചൈവ ഋഷികാശ്ചൈവ തേ സ്മൃതാഃ
ഇവരെ ഈശ്വരന്മാർ, ഋഷിമാർ, ഋഷികമാർ എന്നിങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
ഭൃഗുഃ കാവ്യഃ പ്രചേതാശ്ച ഋചീകോ ഹ്യാത്മവാനപി
ഭൃഗു, കാവ്യൻ, പ്രചേതസ്, ആത്മസംയമനം ഉള്ള ഋചീകൻ,
ആര്ഷ്ടിഷേണോ യുധാജിച്ച വീതഹവ്യസുവര്ചസൌ
ആർഷ്ടിഷേണൻ, യുദ്ധാജിത്, വീതഹവ്യൻ, സുവർചസ്,
ഏകോനവിശതിര്ഹ്യേതേഭൃഗവോ മന്ത്രവാദിതഃ
ഇവരാണു പതിനൊന്ന് ഭൃഗു വംശജർ, മന്ത്രജ്ഞതയിൽ പ്രശസ്തർ.
ഋതവാകസ്തഥാ ഗര്ഗഃ ശിനിഃ സംകൃതിരേവ ച
ഋതവാകൻ, ഗർഗൻ, ശിനി, സംകൃതി ഇവരും,
യുവനാശ്വഃ പൌരകുത്സസ്ത്രസദ്ദസ്യുശ്ച ദസ്യുമാന്
യുവനാശ്വൻ, പൗരുകുത്സൻ, ത്രസദ്ദസ്യു, ദസ്യുമാൻ,
വൃഷാദര്ഭോ വിരൂപാശ്വഃ കണ്വശ്ചൈവാഥ മുദ്ഗലഃ
വൃഷാദർഭൻ, വിരൂപാശ്വൻ, കണ്വൻ, മുദ്ഗളൻ,
അയാസ്യശ്ചക്രവര്ത്തീ ചവാമദേവസ്തഥൈവ ച
അയാസ്യൻ, ചക്രവർത്തി, വാമദേവൻ ഇവരും,