ഷട്സപ്തത്യങ്ഗുലോത്സേധഃ പശൂനാം കകുദസ്തു വൈ
പശുക്കളുടെ കകുദത്തിന്റെ ഉയരം അറുപത്തിയാറ് വിരലാണ്,
അങ്ഗുലാനാം സഹസ്രം തു ചത്വാരിംശാങ്ഗുലൈര്വിനാ
ആയിരം വിരലുകൾ, നാല്പത് വിരൽ കുറവാണ്,
മാനുഷസ്യ ശരീരസ്യ സന്നിവേശസ്തു യാദൃശഃ
മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഘടന ഇങ്ങനെയാണ്,
ബുദ്ധ്യാതിശയയുക്തശ്ച ദേവാനാം കായ ഉച്യതേ
ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിന് അത്യധികമായ ബുദ്ധി ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു,
ഇത്യേതേ വൈ പരിക്രാന്താ ഭാവാ യേ ദിവ്യമാനുഷാഃ
ഇങ്ങനെ ദൈവികവും മാനുഷികവുമായ രൂപങ്ങൾ വിവരിച്ചു,
ഗാവോ ഹ്യജാവയോ ഽശ്വാശ്ച ഹസ്തിനഃ പക്ഷിണോ നഗാഃ
പശുക്കൾ, ആടുകൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, പക്ഷികൾ, മരങ്ങൾ ഇവ,
ദേവസ്ഥാനേഷു ജായന്തേ തദ്രൂപാ ഏവ തേ പുനഃ
ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ജനിച്ച്, അതേ രൂപത്തിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു,
തേഷാം രൂപാനുരൂപൈസ്തു പ്രമാണൈഃ സ്ഥാണുജങ്ഗമൈഃ
അവയുടെ രൂപത്തിന് അനുയായിയായ അളവുകളോടെ, ചലിക്കുന്നവരും അചലങ്ങളുമായ ജീവികൾ,
അതഃ ശിഷ്ടാന്പ്രവക്ഷ്യാമി സതഃ സാധൂംസ്തഥൈവ ച
ഇനി ശേഷിക്കുന്നവരെയും, സത്പുരുഷന്മാരെയും ഞാൻ പറയാം,
സാജാത്യാദ്ബ്രഹ്മണസ്ത്വേതേ തേന സന്തഃ പ്രചക്ഷതേ
ഇവരെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു സമാനമായി ജനിച്ചവരാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ സന്മാർഗ്ഗികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നത്,
ന ക്രുധ്യന്തി ന ത്ദൃഷ്യന്തി ജിതാത്മാനസ്തു തേ സ്മൃതാഃ
അവർക്ക് കോപം വരാറില്ല, അങ്ങനെ കാണാറുമില്ല; ആത്മസംയമനം നേടിയവരായി അവർ അറിയപ്പെടുന്നു,
ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശോ യസ്മാദ്യുക്താസ്തസ്മാ ദ്ദ്വിജാതയഃ
ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ എന്നിവരിൽ ഏകത്വം ഉള്ളതിനാൽ അവരെ ദ്വിജന്മാർ എന്നു പറയുന്നു,
ശ്രൌതസ്മാര്തസ്യ ധര്മസ്യ ജ്ഞാനാദ്ധര്മജ്ഞ ഉച്യതേ
ശ്രുതി-സ്മൃതി ധർമ്മം അറിവിലൂടെ അറിയുന്നവൻ ധർമ്മജ്ഞനായി അറിയപ്പെടുന്നു,
ഗൃഹാണാം സാധനാച്ചൈവ ഗൃഹസ്ഥഃ സാധുരുച്യതേ
ഗൃഹസ്ഥരുടെ മാർഗ്ഗം പിന്തുടരുന്നതുകൊണ്ട്, ഗൃഹസ്ഥൻ സദാചാരിയായവനായി അറിയപ്പെടുന്നു.
യതമാനോ യതിഃ സാധുഃ സ്മൃതോ യോഗസ്യ സാധനാത്
യോഗസാധനത്തിനായി പരിശ്രമിക്കുന്ന വ്രതസ്ഥനെ നല്ലവൻ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഗൃഹസ്ഥോ ബ്രഹ്മചാരീ ച വാനപ്രസ്ഥോ യതിസ്തഥാ
ഗൃഹസ്ഥൻ, ബ്രഹ്മചാരിയും, വനവാസിയും, അതുപോലെ വ്രതസ്ഥനും,
അയം ധര്മോ ഹ്യയം നേതി വിന്ദതേ ഭിന്നദര്ശനാഃ
ഇതാണു ധർമ്മം, ഇതല്ല എന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ദൃഷ്ടികോണമുള്ളവർ തിരിച്ചറിയുന്നു.
കുശലാകുശലം കര്മ ധര്മാധര്മാവിഹ സ്മൃതാമ്
നന്മയോ ദോഷമോ ഉള്ള പ്രവൃത്തികൾക്കും, ധർമ്മം അഥവാ അധർമ്മം എന്നിങ്ങനെയും ഇവിടെ പറയുന്നു.
അധാരണാമഹത്ത്വേ ച അധര്മ ഇതി ചോച്യതേ
ആശ്രയമോ മഹത്വമോ ഇല്ലാത്തത് അധർമ്മം എന്നു പറയുന്നു.
അധര്മശ്ചാനിഷ്ടഫലോഹ്യാചാര്യൈരുപദിശ്യതേ
അധർമ്മം ഇഷ്ടമല്ലാത്ത ഫലം നൽകുന്നതായതിനാൽ, ഗുരുക്കന്മാർ അതിനെ പഠിപ്പിക്കുന്നു.
സമ്യഗ്വിനീതാ ഋജവസ്താനാചാര്യാന്പ്രജക്ഷതേ
ശുദ്ധമായും നേരായും പരിശീലനം നേടിയവരെ ഗുരുക്കന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ആചിനോതി ച ശാസ്ത്രാണി ആചാര്യസ്തേന ചോച്യതേ
ശാസ്ത്രങ്ങൾ സമാഹരിക്കുന്നവനും അതുകൊണ്ട് ഗുരു എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ദാരാഗ്നിഹോത്രസമ്ബന്ധാദ്ദ്വിധാ ശ്രൌതസ്യ ലക്ഷണമ്
ഭാര്യയുമായി ബന്ധവും അഗ്നിഹോത്രവും കൊണ്ടാണ് വേദിക കർമ്മത്തിന്റെ ലക്ഷണം ഇരട്ടയായിരിക്കുന്നത്.
പൂര്വേഭ്യോ വേദയിത്വേഹ ശ്രൌതം സപ്തര്ഷ യോ ഽബ്രുവന്
മുൻകാലത്തുള്ളവരിൽ നിന്ന് വേദം പഠിച്ചശേഷം, ഇവിടെ സപ്തർഷിമാർ വേദിക കർമ്മം പ്രഖ്യാപിച്ചു.
മന്വന്തരസ്യാതീതസ്യ സ്മൃത്വാചാരാന്മനുര്ജഗൌ
മുൻ മന്വന്തരത്തിലെ ആചാരങ്ങൾ ഓർത്ത് മനു അവയെ പ്രസ്താവിച്ചു.
സ ഏഷ വിവിധോ ധര്മഃ ശിഷ്ടാചാര ഇഹോച്യതേ
ഇങ്ങനെ, ഈ വിവിധമായ ധർമ്മം ഇവിടെ ശിഷ്ടാചാരം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
മന്വന്തരേഷു യേ ശിഷ്ടാ ഇഹ തിഷ്ഠന്തി ധാര്മികാഃ
മനുവിന്റെ കാലഘട്ടങ്ങളിൽ ധർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ശിഷ്ടന്മാർ ഇവിടെയുണ്ട്.
ധര്മാര്ഥം യേ ച തിഷ്ഠന്തി താഞ്ഛിഷ്ടാന്വൈ പ്രചക്ഷതേ
ധർമ്മത്തിനായി ഇവിടെ നിലകൊള്ളുന്നവരെയും ശിഷ്ടന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
തൈഃ ശിഷ്ടൈശ്ചരിതോ ധര്മഃ സമ്യഗേവ യുഗേ യുഗേ
ആ ശിഷ്ടന്മാർ അനുഷ്ഠിച്ച ധർമ്മം എല്ലാ കാലത്തും ശരിയായതാണു.
ശിഷ്ടൈരാചര്യതേ യസ്മാന്മനുനാ ച പുനഃ പുനഃ
ശിഷ്ടന്മാരും മനുവും പുനഃപുനഃ ആചരിക്കുന്നതിനാലാണ്,