സര്ഗേ സര്ഗേ തഥാ ഭേദാ ഉത്പദ്യന്തേ തഥൈവ തു
ഓരോ സൃഷ്ടിയിലും ഇങ്ങനെ തന്നെ വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
മന്വന്തരാണാം സര്വേഷാമേതദേവ തു ലക്ഷണമ്
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളുടെയും ലക്ഷണം ഇതാണ്.
തഥാ ന സംതിഷ്ഠതി ജീവലോകഃ ക്ഷയോദയാഭ്യാം പരിവര്ത്തമാനഃ
ഇങ്ങനെ, ജീവലോകം നിലനിൽക്കാറില്ല, ഇടിവും ഉയർച്ചയും കൊണ്ടു എപ്പോഴും മാറിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു.
ഇത്യേത ല്ലക്ഷണം പ്രോക്തം യുഗാനാം വൈ സമാസതഃ
ഇങ്ങനെ, യുഗങ്ങളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ സംക്ഷേപമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
മന്വന്തരേണ ചൈകേന സര്വാണ്യേവാന്തരാണി വൈ
ഒരു മന്വന്തരത്തിൽ എല്ലാ ഇടവേളകളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
അനാഗതേഷു തദ്വച്ച തര്കഃ കാര്യോ വിജാനതാ
ഇനിയും വരാനിരിക്കുന്നവയ്ക്കും അങ്ങനെ തന്നെ, വിവേകമുള്ളവർ ചിന്തിക്കണം.
തുല്യാഭിമാനിനഃ സര്വേ നാമരൂപൈര്ഭവന്ത്യുത
തുല്യമായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്ന എല്ലാവരും പേരും രൂപവും കൊണ്ടു നിലനിൽക്കുന്നു.
ഋഷയോ മനവശ്ചൈവ സര്വേ തുല്യാഃ പ്രയോജനൈഃ
ഋഷികളും മനുമാരും എല്ലാവരും ഉദ്ദേശത്തിൽ തുല്യരാണ്.
യുഗസ്വഭാവാംശ്ച തഥാ വിധത്തേ വൈ സദാ പ്രഭുഃ
പ്രഭു എപ്പോഴും യുഗങ്ങളുടെ സ്വഭാവം അങ്ങനെ നിശ്ചയിക്കുന്നു.
വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച സ്ഥിതിം വക്ഷ്യേ യുഗേഷ്വിഹ
ഇവിടെ യുഗങ്ങളിൽ നിലനിൽപ്പിനെ ക്രമമായി വിശദമായി ഞാൻ വിവരിക്കും.
ആസുരീ സര്പഗാന്ധര്വാ പൈശാചീ യക്ഷരാക്ഷസീ
ആസുരി, സർപ്പ, ഗന്ധർവ്വ, പിശാചി, യക്ഷ, രാക്ഷസി.
പിശാചാസുരഗന്ധര്വാം യക്ഷരാക്ഷസപന്നഗാഃ
പിശാച, അസുര, ഗന്ധർവ്വ, യക്ഷ, രാക്ഷസ, സർപ്പജന്മം.
ഷണ്ണവത്യങ്ഗുലോ ത്സേധോ ഹ്യഷ്ടാനാം ദേവജന്മനാമ്
എട്ട് ദൈവജന്മങ്ങളുടെ ഉയരം തൊണ്ണൂറ്റി ആറു വിരൽവീതിയാണ്.
ഏതത്സ്വാഭാവികം തേഷാം പ്രമാണമിതി കുര്വതേ
ഇതാണ് അവർക്കുള്ള സ്വാഭാവികമായ അളവ് എന്നു കരുതുന്നു.
ദേവാസുരപ്രമാണം തു സപ്തസപ്തങ്ഗുലാദസത്
ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും അളവ് എഴുപത്തേഴു വിരൽവീതിയാണെന്ന് പറയുന്നു.
ദേവാസുരപ്രമാണം തു ഉച്ഛ്രയാത്കലിജൈഃ സ്മൃതമ്
ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും അളവ് കലിയുഗത്തിൽ അവരുടെ ഉയരമായാണ് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്.
സ്വേനാങ്ഗുലിപ്രമാണേന ഊര്ദ്ധ്വമാപാദമസ്തകാത്
സ്വന്തം വിരലിന്റെ അളവുപയോഗിച്ച്, കാലിൽ നിന്ന് തലവരെ മുഴുവൻ,
സര്വേഷു യുഗകാലേഷു അതീതാനാഗതേഷ്വിഹ
എല്ലാ കാലഘട്ടങ്ങളിലും, കഴിഞ്ഞതിലും വരാനിരിക്കുന്നതിലും, ഇവിടെ,
ആപാദതലമസ്തിഷ്കോ നവതാലോ ഭവേത്തു യഃ
കാലിൽ നിന്ന് തലവരെ വരെ ശരീരത്തിന്റെ അളവ് തൊണ്ണൂറ് താളം ഉള്ളവനാണ്,
ഗവാശ്വഹസ്തിനാം ചൈവ മഹിഷ സ്യാവരാത്മനാമ്
പശുക്കൾക്കും കുതിരകൾക്കും ആനകൾക്കും വിവിധ തരത്തിലുള്ള മഹിഷികൾക്കും,
ഷട്സപ്തത്യങ്ഗുലോത്സേധഃ പശൂനാം കകുദസ്തു വൈ
പശുക്കളുടെ കകുദത്തിന്റെ ഉയരം അറുപത്തിയാറ് വിരലാണ്,
അങ്ഗുലാനാം സഹസ്രം തു ചത്വാരിംശാങ്ഗുലൈര്വിനാ
ആയിരം വിരലുകൾ, നാല്പത് വിരൽ കുറവാണ്,
മാനുഷസ്യ ശരീരസ്യ സന്നിവേശസ്തു യാദൃശഃ
മനുഷ്യന്റെ ശരീരത്തിന്റെ ഘടന ഇങ്ങനെയാണ്,
ബുദ്ധ്യാതിശയയുക്തശ്ച ദേവാനാം കായ ഉച്യതേ
ദേവന്മാരുടെ ശരീരത്തിന് അത്യധികമായ ബുദ്ധി ഉണ്ടെന്ന് പറയുന്നു,
ഇത്യേതേ വൈ പരിക്രാന്താ ഭാവാ യേ ദിവ്യമാനുഷാഃ
ഇങ്ങനെ ദൈവികവും മാനുഷികവുമായ രൂപങ്ങൾ വിവരിച്ചു,
ഗാവോ ഹ്യജാവയോ ഽശ്വാശ്ച ഹസ്തിനഃ പക്ഷിണോ നഗാഃ
പശുക്കൾ, ആടുകൾ, കുതിരകൾ, ആനകൾ, പക്ഷികൾ, മരങ്ങൾ ഇവ,
ദേവസ്ഥാനേഷു ജായന്തേ തദ്രൂപാ ഏവ തേ പുനഃ
ദേവന്മാരുടെ വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ജനിച്ച്, അതേ രൂപത്തിൽ വീണ്ടും പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു,
തേഷാം രൂപാനുരൂപൈസ്തു പ്രമാണൈഃ സ്ഥാണുജങ്ഗമൈഃ
അവയുടെ രൂപത്തിന് അനുയായിയായ അളവുകളോടെ, ചലിക്കുന്നവരും അചലങ്ങളുമായ ജീവികൾ,
അതഃ ശിഷ്ടാന്പ്രവക്ഷ്യാമി സതഃ സാധൂംസ്തഥൈവ ച
ഇനി ശേഷിക്കുന്നവരെയും, സത്പുരുഷന്മാരെയും ഞാൻ പറയാം,
സാജാത്യാദ്ബ്രഹ്മണസ്ത്വേതേ തേന സന്തഃ പ്രചക്ഷതേ
ഇവരെല്ലാം ബ്രഹ്മത്തിൽ നിന്നു സമാനമായി ജനിച്ചവരാണ്, അതുകൊണ്ടാണ് ഇവരെ സന്മാർഗ്ഗികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നത്,