പരസ്പര നിമിത്തേന കോപേനാകസ്മികേന തു
പരസ്പര കാരണം കൊണ്ടും അപ്രതീക്ഷിതമായ കോപത്താലും.
ഗങ്ഗായമുനയോര്മധ്യേ നിഷ്ഠാം പ്രാപ്തഃ സഹാനുഗഃ
ഗംഗയും യമുനയും തമ്മിലുള്ള പ്രദേശത്ത് അവൻ അനുചരന്മാരോടൊപ്പം ആധിപത്യം നേടി.
ഉത്സാദ്യ പാര്ഥിവാന്സര്വാന്മലേച്ഛാംശ്ചൈവ സഹസ്രശഃ
എല്ലാ രാജാക്കന്മാരെയും ആയിരക്കണക്കിന് മ്ലേച്ഛന്മാരെയും അവൻ സംഹരിച്ചു.
സ്ഥിതാസ്വല്പാവശിഷ്ടാസു പ്രജാസ്വിഹ ക്വചിത്ക്വചിത്
ഇവിടെയും അവിടെയും കുറച്ച് മാത്രം ആളുകൾ ദേശങ്ങളിൽ ശേഷിച്ചു.
ഉപഹിസംതി ചാന്യോന്യം പോഥയന്തഃ പരസ്പരമ്
അവർ പരസ്പരം അപമാനിക്കുകയും ഒരുമനസ്സായി അടിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രജാസ്താ വൈ തതഃ സര്വാഃ പരസ്പരഭയാര്ദ്ദിതാഃ
അതിനുശേഷം എല്ലാ ജനങ്ങളും പരസ്പര ഭയത്തിൽ പെടുന്നു.
സ്വാന്പ്രണാനനപേക്ഷന്തോ നിഷ്കാരണസുദുഃഖിതാഃ
സ്വന്തം ജീവൻ പോലും പരിഗണിക്കാതെ, കാരണം ഇല്ലാതെ അതീവ ദുഃഖിതരാകുന്നു.
നിര്മര്യാദാ നിരാക്രന്ദാ നിഃസ്നേഹാ നിരപത്രപാഃ
മിതിമീറി, ആരും കരയാതെ, സ്നേഹമില്ലാതെ, ലജ്ജയില്ലാതെ അവർ ജീവിക്കുന്നു.
ഹിത്വാ പുത്രാംശ്ച ദാരാംശ്ച വിഷാദവ്യാകുലേദ്രിയാഃ
മക്കളെയും ഭാര്യമാരെയും ഉപേക്ഷിച്ച്, ദുഃഖത്തിൽ ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ കുഴഞ്ഞുപോകുന്നു.
പ്രത്യന്താംസ്താ നിഷേവന്തേ ഹിത്വാ ജനപദാന്സ്വകാന്
സ്വന്തം ദേശങ്ങൾ ഉപേക്ഷിച്ച്, അവർ അതിരപ്രദേശങ്ങളിലേക്ക് പോകുന്നു.
മാംസൈര്മൂലഫലൈശ്ചൈവ വര്തയന്തഃ സുദുഃഖിതാഃ
വളരെയധികം കഷ്ടപ്പെടുന്നവർ മാംസം, കിഴങ്ങ്, പഴങ്ങൾ എന്നിവയിലാണു ജീവിക്കുന്നത്.
ഏതാം കാഷ്ഠാമനുപ്രാപ്താ അല്പശേഷാഃ പ്രജാസ്തതഃ
അവിടെ, കുറച്ച് മാത്രം ശേഷിച്ച ജനങ്ങൾ ഈ ക്ഷയാവസ്ഥയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്.
വിചാരണാ തു നിര്വേദാത്സാമ്യാവസ്ഥാ വിചാരണാത്
നിരാശയിൽ നിന്ന് ചിന്തനമുണ്ടാകുന്നു, ആ ചിന്തനത്തിൽ നിന്ന് സമതാവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
താസൂപശമയുക്താസു കലിശിഷ്ടാസു വൈ സ്വയമ്
കലിയുഗത്തിൽ ശേഷിക്കുന്നവർ ശാന്തതയോടെ ഇരിക്കുമ്പോൾ,
ചിത്തസംമോഹനം കൃത്വാ താസാം വൈ സുപ്തമത്തവത്
അവരുടെ മനസ്സുകൾ അവൻ മയക്കുന്നു, ഉറക്കംകൊണ്ടോ മദ്യപാനത്താലോ ഉള്ളതുപോലെ.
പ്രവൃത്തേ തു തതസ്തസ്മിന്പൂതേ കൃതയുഗേ തു വൈ
ശുദ്ധമായ കൃതയുഗം ആരംഭിക്കുമ്പോൾ,
തിഷ്ഠന്തി ചേഹ യേ സിദ്ധാ അദൃഷ്ടാ വിചരന്തി ച
ഇവിടെ സിദ്ധന്മാർ കാണപ്പെടാതെ നിലകൊള്ളുകയും സഞ്ചരിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
ബ്രഹ്മക്ഷത്രവിശഃ ശൂദ്രാ ബീജാര്ഥം യേ സ്മൃതാ ഇഹ
ഇവിടെ ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ എന്നിങ്ങനെ ഓർക്കപ്പെടുന്നവർ വിത്തിനായി നിലനിൽക്കുന്നു.
തേഷാം സപ്തര്ഷയോ ധര്മം കഥയന്തീതരേഷു ച
അവരിൽ സപ്തർഷിമാർ മറ്റുള്ളവർക്കു ധർമ്മം ഉപദേശിക്കുന്നു.
തതസ്തേഷു ക്രിയാവത്സു വര്തന്തേ വൈ പ്രജാഃ കൃതേ
അവരുടെ ആചാരങ്ങൾ കൃതയുഗത്തിലെ ജനങ്ങൾ പിന്തുടരുന്നു.
കേചിദ്ധര്മവ്യവസ്ഥാര്ഥം തിഷ്ഠന്തീഹായുഗക്ഷയാത്
യുഗം അവസാനിച്ചശേഷം ധർമ്മം നിലനിര്ത്താനായി ചിലർ ഇവിടെ തുടരുന്നു.
യഥാ ദാവപ്രദഗ്ധേഷു തൃണേഷ്വിഹ തപേന തു
വന്യാഗ്നിയിൽ കത്തിയ പുല്ല് ചൂടുകൊണ്ട് വീണ്ടും വളരുന്നതുപോലെ,
തഥാ കാര്തയുഗാനാം തു കലിജഷ്വിഹ സംഭവഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, കൃതയുഗത്തിലെ ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് കലിയുഗജന്മങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നു.
വര്ത്തതേ ഹ്യവ്യവച്ഛേദാദ്യാവന്മന്വന്തരക്ഷയഃ
ഇത് മൻവന്തരാവസാനം വരെ തടസ്സമില്ലാതെ തുടരുന്നു.
യുഗേഷ്വേതാനി ഹീയന്തേ ത്രിത്രിപാദാഃ ക്രമേണ ച
ഓരോ യുഗത്തിലും ഇവ മൂന്നിൽപാലായി ക്രമമായി കുറയുന്നു.
ഇത്യേഷ പ്രതിസംധിര്യഃ കീര്ത്തിതസ്തു മയാ ദ്വിജാഃ
ദ്വിജന്മാരേ, ഈ പര്യായക്രമം ഞാൻ വിശദീകരിച്ചു.
ഏഷാ ചതുര്യുഗാവൃത്തിരാസഹസ്രദ്ഗുണീകൃതാ
ഈ നാലു യുഗങ്ങളുടെ ചക്രം ആയിരംപട്ടം വർദ്ധിപ്പിച്ചതാണിത്.
അത്രാര്ജവം ജഡീഭാവോ ഭൂതാനാമായുഗക്ഷയാത്
യുഗം അവസാനിക്കുമ്പോൾ സത്യസന്ധത മനുഷ്യരിൽ മങ്ങിപ്പോകുന്നു.
ഏഷാ ചതുര്യുഗാനാം ച ഗുണിതാ ഹ്യേകസപ്തതിഃ
നാല് യുഗങ്ങൾ ചേർത്ത് ഗണിച്ചാൽ ഇതിന് എഴുപത്തിയൊന്ന് ആകുന്നു.
ചതുര്യുഗേ യഥൈകസ്മിന്ഭവതീഹ യഥാ തു യത്
ഒരു ചതുര്യുഗത്തിൽ ഇവിടെ സംഭവിക്കുന്നതെല്ലാം അതുപോലെയാണ്.