തതസ്തമൃഷയോ ദൃഷ്ട്വാ ഹതം ധര്മബലേന തു
അപ്പോൾ, ധർമ്മത്തിന്റെ ശക്തിയാൽ അത് തോറ്റതായി കണ്ട ഋഷിമാർ—
ഗതേഷു മുനിസംഘേഷു ദേവാ യജ്ഞം സമാപ്നുവന്
മുനിസമൂഹം പോയതിനു ശേഷം ദേവന്മാർ യജ്ഞം പൂർത്തിയാക്കി.
തതഃ പ്രഭൃതി യജ്ഞോ ഽയം യുഗൈഃ സഹ വിവര്ത്തിതഃ
അപ്പോൾ മുതൽ ഈ യജ്ഞം യುಗങ്ങളോടൊപ്പം മാറിമാറി തുടരുന്നു.
തത്ര ത്രേതായുഗേ ക്ഷീണേ ദ്വാപരം പ്രതിപദ്യതേ
അവിടെ ത്രേതായുഗം ക്ഷയിച്ചാൽ ദ്വാപരയുഗത്തിലേക്ക് കടക്കുന്നു.
പരിവൃത്തേ യുഗേ തസ്മിംസ്തതസ്താഭിഃ പ്രണശ്യതി
ആ യുഗം കഴിഞ്ഞാൽ അത്തരം ആചാരങ്ങൾ അപ്രത്യക്ഷമാകും.
സംഭേദശ്ചൈവ വര്ണാനാം കാര്യാണാം ച വിപര്യയഃ
വർണങ്ങൾ തമ്മിൽ കലരുകയും, കർത്തവ്യങ്ങൾ മറിച്ചുപോകുകയും ചെയ്യും.
ഏഷാ രജസ്തമോയുക്താ പ്രവൃത്തിര്ദ്വാപരേ സ്മൃതാ
രാഗവും അജ്ഞാനവും ചേർന്ന ഈ പ്രവൃത്തി ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
ദ്വാപരേ വ്യാകുലീഭൂത്വാ പ്രണശ്യതി കലൌ യുഗേ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഇത് കലഹം നിറഞ്ഞതാകുകയും, കലിയുഗത്തിൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുകയും ചെയ്യും.
ദ്വൈവിധ്യം പ്രതിപദ്യേതേയുഗേ തസ്മിഞ്ഛ്രുതി സ്മൃതീ
അത് യുഗത്തിൽ ശ്രുതി, സ്മൃതി എന്നിവ ഇരട്ടരൂപം സ്വീകരിക്കും.
അനിശ്ചയാധിഗമനാദ്ധര്മതത്ത്വം ന വിദ്യതേ
നിശ്ചയമില്ലാതെ പ്രവർത്തിക്കുന്നതിനാൽ ധർമ്മത്തിന്റെ സാരാംശം അറിയപ്പെടുന്നില്ല.
പരസ്പരവിഭിന്നൈസ്തൈദൃഷ്ടീനാം വിഭ്രമേണ ച
അവരവരുടെ അഭിപ്രായങ്ങളിൽ ഉണ്ടായ വ്യത്യാസവും അതിൽ നിന്നുള്ള ആശയക്കുഴപ്പവും കാരണം,
കാരണാനാം ച വൈകല്പ്യാത്കാര്യാണാം ചാപ്യനിശ്ചയാത്
കാരണങ്ങളിൽ ഉള്ള വ്യത്യാസവും ഫലങ്ങളിൽ ഉറപ്പില്ലായ്മയും മൂലം,
തതോ ദൃഷ്ടിവിഭന്നൈസ്തു കൃതം ശാസ്ത്രാകുലം ത്വിദമ്
അഭിപ്രായങ്ങൾ വിഭജിച്ചവരാൽ ഈ അനേകം ശാസ്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടായി.
സംക്ഷയാദായുപശ്ചൈവ വ്യസ്യതേ ദ്വാപരേഷു ച
ക്ഷയം വരികയും ആയുര് കുറയുകയും ചെയ്യുന്നതിനാൽ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ഇത് ചിതറിപ്പോകുന്നു.
മന്ത്രബ്രാഹ്മണവിന്യാസൈഃ സ്വരവര്ണവിപര്യയൈഃ
മന്ത്രങ്ങളും ബ്രാഹ്മണങ്ങളുടെ ക്രമീകരണങ്ങളും, സ്വരങ്ങളും അക്ഷരങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങളും മൂലം,
സാമാന്യാ വൈകൃതാശ്ചൈവ ദൃഷ്ടിഭിന്നേ ക്വചിത്ക്വചിത്
ചിലത് പൊതുവായതും, ചിലത് മാറ്റപ്പെട്ടതുമായിരിക്കുന്നു, അഭിപ്രായങ്ങൾ വ്യത്യാസമുള്ളിടത്ത്.
അന്യേ ഽപി പ്രസ്ഥിതാസ്താന്വൈ കേചിത്താന്പ്രത്യവസ്ഥിതാഃ
മറ്റുള്ളവർ പുതിയ വഴികൾ സ്വീകരിച്ചു, ചിലർ അവയ്ക്ക് എതിർത്ത് നിന്നു.
ഏകമാധ്വര്യവം ത്വാസീത്പുനര്ദ്വൈധമജായത
ഒരൊറ്റ ആധ്വര്യവം മാത്രം ആദ്യം ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, പിന്നീട് അത് രണ്ടായി വിഭജിച്ചു.
ആധ്വര്യവസ്യ പ്രസ്ഥാനൈര്ബഹുധാ വ്യാകുലീകൃതൈഃ
ആധ്വര്യവത്തിന്റെ പലവിധ രീതികളാൽ അതിൽ വലിയ ആശയക്കുഴപ്പം ഉണ്ടായി.
വ്യാകുലേദ്വാപരേ നിത്യം ക്രിയതേ ഭിന്ന ദര്ശനൈഃ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ, വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങളുള്ളവർ അതിനെ എപ്പോഴും ആശയക്കുഴപ്പത്തോടെ നടത്തുന്നു.
ദ്വാപരേ സംപ്രവര്ത്തതേ വിനശ്യന്തി തതഃ കലൌ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അത് തുടരുന്നു, എന്നാൽ പിന്നീട് കലിയുഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു.
അവൃഷ്ടിര്മരണം ചൈവ തഥൈവ വ്യാധ്യുപദ്രവാഃ
മഴയില്ലായ്മ, മരണവും, അതുപോലെ രോഗബാധകളും ഉണ്ടാകുന്നു.
നിര്വേദാജ്ജായതേ തേഷാം ദുഃഖമോക്ഷവിചാരണാ
അവരിൽ നിരാശയാൽ ദുഃഖത്തിൽ നിന്ന് മോചനം നേടാൻ അന്വേഷനം ഉണരുന്നു.
ദോഷദര്ശനതസ്ചൈവ ദ്വാപരേ ഽജ്ഞാനസംഭവഃ
ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നതിലൂടെ, ദ്വാപരയുഗത്തിൽ അജ്ഞാനം ജനിക്കുന്നു.
ഉത്പദ്യന്തേ ഹി ശാസ്ത്രാണാം ദ്വാപരേ പരിപന്ഥിനഃ
ദ്വാപരയുഗത്തിൽ ശാസ്ത്രങ്ങൾക്ക് തടസ്സങ്ങൾ ഉദയം ചെയ്യുന്നു.
അര്ഥശാസ്ത്രവികല്പാശ്ച ഹേതുശാസ്ത്രവികല്പനമ്
അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിലും കാരണം അന്വേഷിക്കുന്ന ശാസ്ത്രത്തിലും വ്യത്യസ്ത അഭിപ്രായങ്ങൾ ഉണ്ട്.
സ്മൃതിശാസ്ത്രപ്രഭേദശ്ച പ്രസ്ഥാനാനി പൃഥക്പൃഥക്
സ്മൃതി ശാസ്ത്രങ്ങൾക്കും വ്യത്യസ്ത പാതകൾക്കും വിഭജനം ഉണ്ടാകുന്നു.
മനസാ കര്മണാ വാചാ കൃച്ഛ്രാദ്വാര്താ പ്രസിദ്ധ്യതി
മനസ്സിലും പ്രവൃത്തിയിലും വാക്കിലും, വലിയ ബുദ്ധിമുട്ടോടെ, ഉപജീവനം സാധ്യമാകുന്നു.
ലോഭോ വൃത്തിര്വണിക്പൂര്വാ തത്ത്വാനാമവിനിശ്ചയഃ
ലോഭം സാധാരണമായിത്തീരും, വ്യാപാരം പ്രധാനവൃത്തി ആകും, വസ്തുക്കളുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവം ആര്ക്കും ഉറപ്പില്ല.
വര്ണാശ്രമപരിധ്വംസഃ കാമക്രോധൌ തഥൈവ ച
വർണ്ണാശ്രമങ്ങൾ നശിക്കും, ആസക്തിയും കോപവും കൂടും.