കുഹേതി കോകിലേനോക്തോ യഃ സ കാലഃ സമാപ്യതേ
കൊക്കിൽ 'കുഹു' എന്ന് വിളിക്കുന്ന ആ കാലം അവസാനിക്കുന്നു.
സിനീവാലീപ്രമാണസ്തു ക്ഷീണശേഷോ നിശാകരഃ
സിനീവാലിയുടെ അളവ്, ചന്ദ്രൻ ക്ഷയിച്ച ശേഷമുള്ള ശേഷമാണ്.
അനുമത്യാശ്ചരാകായാഃ സിനീവാല്യാഃ കുഹൂംവിനാ
അനുമതി, ചര, സിനീവാലി എന്നിവയിൽ നിന്ന് കുഹുവിനെ ഒഴിവാക്കി.
ചന്ദ്രസൂര്യവ്യതീപാതേ സംഗതേ പൂര്ണിമാന്തരേ
പൗർണ്ണമിയുടെ ഇടയിൽ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ.
കാലഃ കഹൂസിനീവാല്യോഃ സാമുദ്രസ്യ തു മധ്യതഃ
കുഹുവിന്റെയും സിനീവാലിയുടെയും കാലം സമുദ്രത്തിന്റെ മധ്യഭാഗത്താണ്.
ഏവം സ ശുക്ലപക്ഷേ വൈ രജന്യാം പര്വസംധിഷു
ഇങ്ങനെ, ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രഘട്ടങ്ങളുടെ സംഗമങ്ങളിൽ.
യസ്മാദാ ദാപ്യായതേ സോമഃ പഞ്ചദശ്യാം തു പൂര്ണിമാ
അതിനാൽ, ചന്ദ്രൻ പതിനഞ്ചാം ദിവസം വരെ വർദ്ധിച്ചുപോകുന്നു; അതാണ് പൗർണ്ണമി.
തസ്മാത്കലാഃ പഞ്ചദശ സോമേനാസ്യ തു ഷോഡശീ
അതിനാൽ, പതിനഞ്ച് ഭാഗങ്ങൾ ചന്ദ്രനിൽ ഉണ്ട്; പതിനാറാമത്തേത് അവനാണ്.
ഇത്യേതേ പിതരോ ദേവാഃ സോമപാഃ സോമവര്ദ്ധനാഃ
ഇങ്ങനെ, ഇവരാണ് ദൈവിക പിതാക്കന്മാർ, സോമം കുടിക്കുന്നവരും സോമം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നവരുമാണ്.
അതഃ പിതൄന്പ്രവക്ഷ്യാമി മാസശ്രാദ്ധഭുജസ്തു യേ
ഇനി മാസശ്രാദ്ധം സ്വീകരിക്കുന്ന പിതാക്കന്മാരെ ഞാൻ വിശദീകരിക്കാം.
ന മൃതാനാം ഗതിഃ ശക്യാ ജ്ഞാതും ന പുനരാഗതിഃ
മരിച്ചവരുടെ വഴി ആരും അറിയാൻ കഴിയില്ല, അവർക്കു തിരിച്ചു വരാനും സാധ്യമല്ല.
അനുദേവപിതൄനേതേ പിതരോ ലൌകികാഃ സ്മൃതാഃ
ദൈവികരല്ലാത്ത പിതാക്കന്മാരെ ലോകിക പിതാക്കന്മാർ എന്ന് പറയുന്നു.
ദേവാസ്തേ പിതരഃ സര്വേ ദേവാസ്താന്വാദയന്ത്യുത
അവരെല്ലാം ദേവന്മാരാണ്, ആ ദേവന്മാരെ തന്നെയാണ് അവർ പുകഴ്ത്തുന്നത്.
പിതാ പിതാമഹശ്ചാപി തഥാ യഃ പ്രപിതാമഹഃ
അച്ഛനും അപ്പൂപ്പനും അതുപോലെ വലിയപ്പൂപ്പനും—
യേ യജ്വാനോ ഹവിര്യജ്ഞേ തേ വൈ ബര്ഹിഷദഃ സ്മൃതാഃ
ഹവിര്യജ്ഞങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരെ ബർഹിഷദുകൾ എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു.
തേഷാം തു ധര്മസാധര്മ്യാത്സ്മൃതാഃ സായുജ്യഗാ ദ്വിജൈഃ
ധർമ്മത്തിൽ സമാനത കൊണ്ടു, അവർക്ക് ഐക്യപ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുന്നു എന്ന് ദ്വിജന്മാർ പറയുന്നു.
അന്തേ തു നാവസീദന്തി ശ്രദ്ധായുക്താസ്തു കര്മസു
വിശ്വാസത്തോടെ കര്മ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവർ അവസാനം തകർന്നുപോകുന്നില്ല.
ശ്രാദ്ധേന വിദ്യയാ ചൈവ പ്രദാനേന ച സപ്തധാ
ശ്രാദ്ധം, വിജ്ഞാനം, ഏഴു വിധത്തിൽ ദാനം എന്നിവകൊണ്ടാണ്—
ദൈവൈസ്തൈഃ പിതൃഭിഃ സാര്ദ്ധം സൂക്ഷ്മജൈഃ സോമയാജനൈഃ
അവ divine പിതാക്കന്മാരോടൊപ്പം സൂക്ഷ്മമായ സോമയാഗങ്ങൾ കൊണ്ടാണ്—
തേഷാം നിവാപേ ദത്തേ തു തത്കുലീനൈശ്ച ബന്ധുഭിഃ
അവർക്കായി അവരുടെ കുടുംബത്തിലെ ബന്ധുക്കൾ നിവാപം അർപ്പിക്കുമ്പോൾ—
ഏതേ മനുഷ്യപിതരോ മാസശ്രാദ്ധഭുജസ്തു യേ
മാസംതോറും ശ്രാദ്ധം സ്വീകരിക്കുന്നവരാണ് ഈ മനുഷ്യപിതാക്കന്മാർ.
ഭ്രഷ്ടാശ്ചാശ്രമധര്മേഭ്യഃ സ്വധാസ്വാഹാവിവര്ജിതാഃ
ആശ്രമധർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് വിട്ടുപോയി സ്വധാ സ്വാഹാ ഇല്ലാത്തവരാണ് അവർ.
സ്വകര്മാണ്യ നുശോചന്തോ യാതനാസ്ഥാനമാഗതാഃ
തങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രവൃത്തികൾക്കു ദുഃഖിച്ചു, അവർ യാതനാലോകത്തിൽ എത്തുന്നു.
ക്ഷുത്പിപാസാപരീതാശ്ച വിദ്രവന്തസ്തതസ്തതഃ
വിഷമമായ വിശപ്പും ദാഹവും അനുഭവിച്ച്, അവർ ഇവിടെ അവിടെ ചിതറുന്നു.
പരാന്നാനി ച ലിപ്സംതഃ കാല്യമാനാസ്തതസ്തതഃ
മറ്റുള്ളവരുടെ അന്നം ആഗ്രഹിച്ച്, അവർ പലവിധം പീഡിക്കപ്പെടുന്നു.
ശാല്മലേ വൈതരണ്യാം ച കുംഭീപാകേ തഥൈവ ച
ശാൽമലി വൃക്ഷത്തിൽ, വൈതരണിയിൽ, കുംഭീപാകത്തിൽ—
ശിലാ സംപേഷണേ ചൈവ പാത്യമാനാഃ സ്വകര്മഭിഃ
കല്ല് ചതച്ചിടുന്നതിലും, തങ്ങളുടെ തന്നെ പ്രവൃത്തികൾകൊണ്ടു അവർ വീഴ്ത്തപ്പെടുന്നു.
തേഷാം ലോകാന്തരസ്ഥാനാം ബാന്ധവൈര്നാമ ഗോത്രതഃ
അവിടെ മറ്റുലോകങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർക്കായി, ബന്ധുക്കൾ കുടുംബനാമം പ്രകാരം—
യാന്തി താസ്തര്പയന്തേ ച പ്രേതസ്ഥാനേഷ്വധിഷ്ഠിതാന്
അവരെപ്പോയി, മരിച്ചവരുടെ ലോകത്ത് വസിക്കുന്നവർക്കായി ഭോജനബലി അർപ്പിക്കുന്നു.
പശ്ചാദ്യേ സ്ഥാവരാന്തേ വൈ ജാതാ നീചൈഃ സ്വകര്മഭിഃ
പിന്നീട്, അചഞ്ചല ജീവികളുടെ അവസാനം ജനിച്ചവരും, തങ്ങളുടെ തന്നെ കർമ്മഫലത്തിൽ താഴ്ന്നവരായവരും,