പ്രസ്യന്ദമാനാത്സോമാത്തു പിത്രര്ഥം തു പരിശ്രവാന്
സോമം ഒഴുകുമ്പോൾ, പിതൃപുരുഷന്മാരുടെ വേണ്ടി അതിൽ നിന്നു അർപ്പണം ചെയ്യണം.
ഉപാസ്തേ പിതൃമന്തം തം സോമം ദിവി സമാസ്ഥിതഃ
സ്വർഗത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന പിതൃപുരുഷന്മാരോടു നിറഞ്ഞ സോമത്തെ അവൻ ആരാധിക്കുന്നു.
സിനീവാലീപ്രമാണേഭ്യഃ സിനീവാലീമുപാസ്യ സഃ
സിനീവാലിയുടെ അളവുകളിൽ നിന്ന്, സിനീവാലിയെ അവൻ ആരാധിക്കുന്നു.
സ തദാ താമുപാസീനഃ കാലാപേക്ഷഃ പ്രപശ്യതി
അവിടെ ഇരുന്ന്, യോജിച്ച സമയത്തെ കാത്ത് അവൾയെ നിരീക്ഷിക്കുന്നു.
ദശഭിഃ പഞ്ചഭിശ്ചൈവ സുധാമൃതപരിസ്രവൈഃ
പത്ത്, അഞ്ചു എന്നിങ്ങനെ അമൃതവും മധുരവും ഒഴുകുന്ന പാതകളിൽ നിന്ന്,
സദ്യഃ പ്രക്ഷരതാ തേന സൌമ്യേന മധുനാ തു സഃ
ഉടൻ ഒഴുകുന്ന ആ സൗമ്യമായ മധുരം കൊണ്ട് അവൻ അർപ്പണം ചെയ്യുന്നു.
സുധാമൃതേന രാജൈന്ദ്രസ്തര്പ യാമാസ വൈ പിതൄന്
രാജാവായ ഇന്ദ്രൻ അമൃതവും സുധയും കൊണ്ടു പിതാക്കളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി.
ഋതമഗ്നിസ്തു യഃ പ്രോക്തഃ സ തു സംവത്സരോ മതഃ
ഋതം എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത് അഗ്നിയാണ്; അവൻ തന്നെ ഒരു സംവത്സരം എന്നാണു കരുതുന്നത്.
ആര്തവാ ഹ്യര്ദ്ധമാസാഖ്യാഃ പിതരോ ഹ്യൃതുസൂനവഃ
ഋതുക്കൾ അരമാസങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു; പിതാക്കന്മാർ ഋതുക്കളുടെ പുത്രന്മാരാണ്.
പ്രപിതാമഹാസ്തു വൈ ദേവാഃ പഞ്ചാബ്ദാ ബ്രഹ്മണഃ സുതാഃ
പ്രപിതാമഹന്മാർ ദേവന്മാരാണ്; അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്.
ഉപഹൂതാഃ സ്മൃതാ ദേവാഃ സോമജാഃ സോമപാഃ സ്മൃതാഃ
ആഹ്വാനിക്കപ്പെടുന്ന ദേവന്മാർ സോമപുത്രന്മാർ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്; സോമം കുടിക്കുന്നവരെ അങ്ങനെ തന്നെ ഓർക്കുന്നു.
കാവ്യാ ബര്ഹിഷദ ശ്ചൈവ അഗ്നിഷ്വാത്താശ്ച താസ്ത്രിധാ
കാവ്യന്മാർ, ബർഹിഷദ്മാർ, അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ—ഇവയാണ് ആ മൂന്നു വിഭാഗങ്ങൾ.
ഗൃഹസ്ഥാശ്ചാപ്യയജ്വാന അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തഥാര്ത്തവാഃ
യജ്ഞം നടത്താത്ത ഗൃഹസ്ഥന്മാരെയും ആർതവന്മാരെയും അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
തേഷാം സംവത്സരോ ഹ്യഗ്നിഃ സൂയസ്തു പരിവത്സരഃ
അവർക്കു അഗ്നിയാണ് സംവത്സരം; സൂയൻ പരിവത്സരം ആകുന്നു.
രുദ്രസ്തു വത്സരസ്തേഷാം പഞ്ചാബ്ദാസ്തേ യുഗാത്മകാഃ
അവർക്കു വത്സരം രുദ്രനാണ്; അഞ്ചു വർഷങ്ങൾ യുഗസ്വഭാവമുള്ളവയാണ്.
യേ തേ പിബന്ത്യമാവസ്യാം മാസിമാസി സുധാം ദിവി
ആമാവാസ്യ ദിവസങ്ങളിൽ ഓരോ മാസവും സ്വർഗത്തിൽ സുധ കുടിക്കുന്നവരാണ് അവർ.
യസ്മാത്പ്രസ്രവതേ സോമാന്മാസി മാസി ധിനോതി ച
സോമം മാസംതോറും ഒഴുകി അവരെ പോഷിപ്പിക്കുന്നതിനാലാണ് അങ്ങനെ.
ഏവം തദമൃതം സൌമ്യം സുധാ ച മദു ചൈവ ഹ
അങ്ങനെ, ആ അമൃതവും സൌമ്യമായ സുധയും തേനും മധുവും അവർക്കു ലഭിക്കുന്നു.
പിബന്ത്യംബുമയം ദേവാസ്ത്രയസ്ത്രിംശത്തു ഛന്ദനാഃ
മുപ്പത്തിമൂന്ന് സുഗന്ധമുള്ള ദേവന്മാർ ആ ജലസ്വഭാവമുള്ള സാരവും കുടിക്കുന്നു.
ഇത്യേവം പീയമാനൈസ്തു ദേവൈഃ സര്വൈര്നിശാകരഃ
അങ്ങനെ എല്ലാ ദേവന്മാരും കുടിക്കുമ്പോൾ ചന്ദ്രൻ കുറയുന്നു.
സുഷുമ്ണാപ്യായിതം ചൈവ ഹ്യമാവസ്യാം യഥാ ക്രമമ്
ആമാവാസ്യയിൽ സുഷുമ്ണാ നാഡി ക്രമമായി പുനരപൂരിതമാവുന്നു.
പീതക്ഷയം തതഃ സോമം സൂര്യോ ഽസാവേകരശ്മിനാ
സോമം കുടിച്ചുതീർന്നശേഷം, സൂര്യൻ ഒരു കിരണത്തിൽ അതിനെ ഉണക്കുന്നു.
നിഃ ശേഷായാം കലായാം തു സോമമാപ്യായയത്പുനഃ
ഒരൊറ്റ കല മാത്രം ശേഷിക്കുമ്പോൾ, സോമം വീണ്ടും പുനരപൂരിതമാവുന്നു.
കലാഃ ക്ഷീയന്തി താഃ കൃഷ്ണാഃ ശുക്ലാ ചാപ്യായയന്തി തമ്
കറുത്ത കലകൾ കുറയുന്നു; വെളുത്ത കലകൾ അതിനെ നിറയ്ക്കുന്നു.
ദൃശ്യതേ പൌര്ണമാസ്യാം വൈ ശുക്ലഃ സംപൂര്ണമണ്ഡലഃ
പൗർണമി രാത്രിയിൽ വെളിച്ചമുള്ള പൂർണ്ണചന്ദ്രൻ കാണപ്പെടുന്നു.
ഇത്യേവം പിതൃമാന്സോമഃ സ്മൃത ഇഡ്വത്സരാത്മകഃ
അങ്ങനെ പിതൃസമ്പന്നനായ സോമൻ, ഇഡിന്റെപോലെ, ഒരു സംവത്സരത്തിന്റെ രൂപമായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
അതഃ പര്വാണി വക്ഷ്യാമി വര്വണാം സംധയശ്ച യേ
ഇനി ഞാൻ പർവ്വദിനങ്ങളെയും പക്ഷങ്ങളുടെ സംധികളെയും കുറിച്ച് പറയാം.
തഥാര്ദ്ധമാസി പര്വാണി ശുക്ലകൃഷ്ണാനി ചൈവ ഹി
അതു പോലെ, അർദ്ധമാസത്തിലെ പർവ്വദിനങ്ങൾ ഉജ്ജ്വലപക്ഷത്തിലും കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലും ഉണ്ട്.
അര്ദ്ധമാസം തു പര്വാണി ദ്വിതീയാപ്രഭൃതീനി തു
അർദ്ധമാസത്തിലെ പർവ്വദിനങ്ങൾ രണ്ടാം ദിവസത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്നു.
തസ്മാത്തു പര്വണാമാദൌ പ്രതിപത്സര്വസംധിഷു
അതിനാൽ, പർവ്വദിനങ്ങളുടെ തുടക്കത്തിൽ, ആദ്യദിവസം മുതൽ എല്ലാ സംധികളിലും,