അഹോരാത്രവിഭാഗാനാമഹശ്ചാപി പ്രകീര്തിതമ്
പകൽ-രാത്രി വിഭജനങ്ങളിൽ പകൽ ആണ് പ്രധാനമെന്ന് പറയുന്നു.
ക്ഷണശ്ചാപി നിമേഷാദിഃ കാലഃ കാലവിദാം വരാഃ
ക്ഷണം, നിമിഷം എന്നിവയാണ് കാലത്തിന്റെ അളവുകൾ, കാലത്തെ അറിയുന്നവരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായവനേ.
ഭാനോര്ഗതിവിശേഷേണ ചക്രവത്പരിവര്ത്തതേ
സൂര്യന്റെ പ്രത്യേകമായ സഞ്ചാരത്താൽ, ഇത് ചക്രംപോലെ ഭ്രമണം ചെയ്യുന്നു.
ചതുര്വിധാനാം ഭൂതാനാം പ്രവര്ത്തകനിവര്ത്തകഃ
നാലു വിധത്തിലുള്ള ജീവികളുടെ ഉത്ഭവത്തിനും നാശത്തിനും ഇതാണ് കാരണം.
ഇത്യേഷ ജ്യോതിഷാമേവ സംനിവേശോര്ഽഥനിശ്ചയാത്
ഇങ്ങനെ, ജ്യോതിഷങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ ഉറപ്പോടെ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
ഉത്തരാശ്രവണേനാസൌ സംക്ഷിപ്തശ്ച ധ്രുവേ തഥാ
ഉത്തരശ്രവണമൂലം ഇത് സംക്ഷിപ്തമായും, ധ്രുവത്തിൽ സ്ഥിരമായും നിലകൊള്ളുന്നു.
ബുദ്ധിബൂര്വം ഭാഗവതാ കല്പദൌ സംപ്രവര്ത്തിതഃ
മുൻകാലത്ത്, കൽപ്പത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ ജ്ഞാനികൾ ഈ ക്രമീകരണം സ്ഥാപിച്ചു.
വൈശ്വരൂപപ്രധാനസ്യ പരിണാമോ ഽയമദ്ഭുതഃ
വിശ്വരൂപത്തിന്റെ പ്രധാനമായ അത്ഭുതകരമായ പരിവർത്തനമാണ് ഇതു.
ഗതാഗതം മനുഷ്യേണ ജ്യോതിഷാം സാംസചക്ഷുഷാ
ജ്യോതിഷങ്ങളുടെ വരവോ പോകലോ മനുഷ്യൻ തന്റെ കണ്ണുകൊണ്ട് കാണുന്നു.
പരിക്ഷ്യ നിപുണം ബുദ്ധ്യാ ശ്രദ്ധാതവ്യം വിപശ്ചിതാ
നന്നായി ബുദ്ധിയോടെ പരിശോധിച്ച്, വിവേകമുള്ളവർ വിശ്വസിക്കേണ്ടതാണ്.
പഞ്ചൈതേ ഹേതവോ വിപ്രാ ജ്യോതിര്ഗണവിവേചനേ
ജ്യോതിർഗണങ്ങളെ തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ ഈ അഞ്ചു കാരണങ്ങളാണ് പ്രധാനമെന്ന് ബ്രാഹ്മണന്മാരേ.
ജ്ജാപ ജപ്യം ഭഗവാന്മധ്യം പ്രാപ്തേ ദിവാകരേ
സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നത്തിൽ എത്തിയപ്പോൾ, ഭഗവാൻ ജപം ഉച്ചരിച്ചു.
തേ സര്വേ നിയതാത്മാനസ്തസ്ഥുഃ പ്രാഞ്ജലയസ്തഥാ
അവരൊക്കെയും മനസ്സു നിയന്ത്രിച്ചവരായി, കൈകൂപ്പി ഭക്തിയോടെ നില്ക്കുകയായിരുന്നു.
നീലകണ്ഠ നമസ്തേ ഽസ്തു ഇത്യുവാച സദാഗതിഃ
എപ്പോഴും അനുഗ്രഹം ലഭിച്ചവൻ പറഞ്ഞു: "നീലകണ്ഠാ, നമസ്കാരം."
വാലഖില്യേതി വിഖ്യാതാഃ പതങ്ഗസഹചാരിണഃ
വാലഖില്യന്മാർ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തരായ, പക്ഷികളോടൊപ്പം സഞ്ചരിക്കുന്നവരാണ് അവർ.
തേ സ്മ പൃച്ഛന്തി വായു ച വായുപര്ണാംബു ഭോജനാഃ
കാറ്റും ഇലകളും ആഹാരമാക്കുന്ന വായുവിനോട് അവർ ചോദിച്ചു.
ഏതദ്ഗുഹ്യം പവിത്രാണാം പുഷ്ണം പുണ്യവിദാം വരഃ
ഇത് വിശുദ്ധരിൽ രഹസ്യമായതും, ധർമ്മം അറിയുന്നവർക്കുള്ള അനുഗ്രഹവുമാണ്.
തത്സര്വ ശ്രോതുമിച്ഛാമസ്ത്വത്പ്രസാദാത്പ്രഭഞ്ജന
പ്രഭഞ്ജനാ, നിന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ ഇതൊക്കെയും ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
ശ്രോതുമിച്ഛാമഹേ ദേവ തവ വക്ത്രാദ്വിശേഷതഃ
ദേവാ, പ്രത്യേകിച്ച് നിന്റെ വായിൽ നിന്നു തന്നെ ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
വര്ണസ്ഥാനഗതേ വായോ വാഗ്വിധിഃ സംപ്രവര്ത്തതേ
വായു അക്ഷരങ്ങളുടെ ഇടത്ത് എത്തുമ്പോൾ വാക്കിന്റെ പ്രവർത്തനം ആരംഭിക്കുന്നു.
ത്വയി നിഷ്പൂയമാനേ തു ശേഷാ വര്ണപ്രവൃത്തയഃ
നീ ശുദ്ധമായപ്പോൾ ശേഷിക്കുന്ന അക്ഷരങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടക്കുന്നു.
ത്വത്തോ ഹി വര്ണസദ്ഭാവഃ സര്വഗസ്ത്വം സദാനില
അക്ഷരങ്ങളുടെ സത്ത നിന്നിൽ നിന്നാണ്; നീ എല്ലായിടത്തും നിലനിൽക്കുന്ന ശാശ്വതവായുവാണ്.
ഏഷ വൈ ജീവലോകസ്തേ പ്രത്യക്ഷഃ സര്വതോ ഽനില
ഇതെല്ലാം ജീവികൾ ഉള്ള നിന്റെ ലോകമാണ്, എല്ലായിടത്തും നേരിട്ട് കാണാവുന്ന കാറ്റേ.
ബ്രൂഹി തത്കണ്ഠദേശേ തു കിം കൃത്വാ രൂപവിക്രിയാ
കണ്ഠഭാഗത്ത് എന്താണ് സംഭവിച്ച് രൂപം മാറി എന്ന് ഞങ്ങൾക്കു പറയൂ.
പ്രത്യുവാച മഹാതേജാ വായുര്ല്ലോകനമസ്കൃതഃ
ലോകങ്ങൾ ആദരിക്കുന്ന മഹത്തായ പ്രകാശമുള്ള വായു മറുപടി പറഞ്ഞു.
വസിഷ്ഠോ നാമ ധര്മാത്മാ മാനസോ വൈ പ്രജാപതിഃ
വസിഷ്ഠൻ എന്ന ധർമ്മപരനായ, മനസ്സിൽ ജനിച്ച ഒരു പ്രജാപതിയുണ്ട്.
മഹിഷാസുരനാരീണാം നയനാഞ്ജനതസ്കരമ്
മഹിഷാസുരസ്ത്രികളുടെ കണ്ണിൽ കുത്തുന്ന കജലമാണ് അത്.
ഉമാമനഃ പ്രഹര്ഷാണാം ബാരകച്ഛദ്മരൂപിണമ്
ഉമയുടെ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ മനസ്സിന്റെ കനകപൊടി രൂപമായതായിരുന്നു അത്.
യദേതദ്ദൃശ്യതേ വര്യ ശുഭ്രം ശുഭ്രാഞ്ജനോപമമ്
നീ കാണുന്നത്, മഹാനേ, തിളങ്ങുന്ന, വെളുത്ത കജലിനോട് സാമ്യമുള്ളതാണു.
ഏതദ്ദീപ്താംയ ദാന്തായ ഭക്തായ ബ്രൂഹി പൃച്ഛതേ
തിളങ്ങുന്ന, ശാന്തനും ഭക്തനും ആയവനേ, ചോദിക്കുന്നവനോട് ഇത് പറയണം.