സോമര്ക്ഷഗ്രഹസൂര്യേഷു കീര്ത്തിതാ ഹ്യഭിമാനിനഃ
ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രം, ഗ്രഹം, സൂര്യൻ എന്നിവയിൽ അഹങ്കാരമുള്ളവർ പറയപ്പെടുന്നു.
ശുക്ലമഗ്നിമയം സ്ഥാനം സഹസ്രാംശോര്വിവസ്വതഃ
സഹസ്രകിരണനായ വിവസ്വാന്റെ വാസസ്ഥലം വെള്ളയും അഗ്നിമയവുമാണ്.
ആപ്യം ശ്യാമം മനോജ്ഞസ്യ പഞ്ചരശ്മേര്ഗൃഹം സ്മൃതമ്
ആകർഷകനായ അഞ്ചു കിരണങ്ങളുള്ളവന്റെ ഭവനം ജലവും കറുപ്പുമാണ്.
നവരശ്മേസ്തു ഭൌമസ്യ ലൌഹിതം സ്ഥാനമമ്മയമ്
ഒമ്പതു കിരണങ്ങളുള്ള ഭൗമന്റെ വാസസ്ഥലം ഇരുമ്പും ചുവപ്പുമാണ്.
അഷൃ രശ്മിഗൃഹം പ്രോക്തം കൃഷ്ണം മന്ദസ്യ ചാമ്മയമ്
എട്ട് കിരണങ്ങളുള്ള മണ്ഡയുടെ ഭവനം കറുപ്പും ഇരുമ്പുമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
വിജ്ഞേയാസ്താരകാഃ സര്വാ അമ്മയാസ്ത്ത്വേ കരശ്മയഃ
എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും ഇരുമ്പാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം, അവയുടെ കിരണങ്ങൾ കൈപോലെയാണ്.
ഘനതോയാത്മികാ ജ്ഞേയാഃ കല്പാദാവേവ നിര്മിതാഃ
അവയെല്ലാം കട്ടിയുള്ളതും ജലസ്വഭാവമുള്ളതും ആ കല്പാരംഭത്തിൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടവയുമാണ്.
നവയോജനസാഹസ്രോ വിഷ്കംഭഃ സവിതുഃ സ്മൃതഃ
സവിതാവിന്റെ അക്ഷം ഒൻപതിനായിരം യോജനമാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
ദ്വിഗുണഃ സൂര്യവിസ്താരാദ്വിസ്താരഃ ശശിനഃ സ്മൃതഃ
ചന്ദ്രന്റെ വിസ്താരം സൂര്യന്റെ വിസ്താരത്തേക്കാൾ ഇരട്ടിയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
ഉദ്ധൃത്യ പൃഥിവീഛായാം നിര്മിതോ മണ്ഡലാകൃതിഃ
ഭൂമിയുടെ നിഴൽ എടുത്ത് വട്ടാകാരമായ രൂപം ഉണ്ടാക്കപ്പെടുന്നു.
ആദിത്യാത്തച്ച നിഷ്ക്രമ്യ സോമം ഗച്ഛതി പര്വസു
അത് സൂര്യനിൽ നിന്ന് പുറത്ത് വന്ന്, ചന്ദ്രനിലെ ഘട്ടങ്ങളിൽ എത്തുന്നു.
സ്വര്ഭാസാ നുദതേ യസ്മാത്തസ്മാത്സ്വര്ഭാനുരുച്യതേ
ആകാശത്തിന്റെ പ്രകാശം അകറ്റുന്നതിനാൽ അതിനെ സ്വർഭാനു എന്നു വിളിക്കുന്നു.
വിഷ്കംഭാന്മണ്ഡലാച്ചൈവ യോജനാഗ്രാത്പ്രമാണതഃ
ആധാരങ്ങളിലും വട്ടങ്ങളിലും നിന്ന് അളവ് യോജനത്തിന്റെ അറ്റത്തിൽ നിന്ന് എടുക്കുന്നു.
ബൃഹസ്പതേഃ പാദ ഹീനൌ ഭൌമസൌരാവുഭൌ സ്മൃതൌ
ഗുരുവിനേക്കാൾ പാദം കുറവാണ് ചൊവ്വയും ശനിയും എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
താരാനക്ഷത്രരൂപാണി വപുഷ്മന്തി ച യാനി വൈ
നക്ഷത്രങ്ങളായും താരകളായും ഉള്ള അവയ്ക്ക് ശരീരമുള്ളതായാണ്.
പ്രായശശ്ചന്ദ്രയോഗീനി വിദ്യാദൃക്ഷാണി തത്ത്വവിത്
യഥാർത്ഥം അറിയുന്നവൻ, അധികം നക്ഷത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രനുമായി ബന്ധമുള്ളവയാണെന്ന് അറിയണം.
ശതാനി പഞ്ച ചത്വാരി ത്രീണി ദ്വേ ചൈവ യോജനേ
അഞ്ച് നൂറും, നാലും, മൂന്നും, രണ്ടും യോജനങ്ങൾ തന്നെയാണ്.
യോജനാദ്യര്ദ്ധമാത്രാണി തേഭ്യോ ഹ്രസ്വം ന വിദ്യതേ
യോജനത്തിൽ നിന്ന് പാതിയും ഭാഗികമായ അളവുകളും ഉണ്ട്; അതിൽ കുറവൊന്നും അറിയപ്പെടുന്നില്ല.
സൌരോങ്ഗിരാശ്ച വക്രശ്ച ജ്ഞേയാ മന്ദവിചാരിണഃ
ചൊവ്വ, ശനി, പിന്നോക്കഗതിയിലുള്ള ഗ്രഹങ്ങൾ ഇവയെല്ലാം മന്ദഗതിയിലാണ്.
സൂര്യസോമൌ ബുധശ്ചൈവ ഭാര്ഗവശ്ചൈവ ശീഘ്രഗാഃ
സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ബുധൻ, ശുക്രൻ ഇവർ വേഗത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവരാണ്.
വിധിനാ നിയമാച്ചൈഷാമൃക്ഷചര്യാ വ്യവസ്ഥിതാ
നിയമപ്രകാരം ഇവയുടെ നക്ഷത്രങ്ങളിൽ സഞ്ചാരം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
ഉത്തരായണമാര്ഗസ്ഥോ യദാ പര്വസു ചന്ദ്രമാഃ
ചന്ദ്രൻ ഉത്തരായണപഥത്തിൽ ഘട്ടങ്ങളിൽ ഇരിക്കുമ്പോൾ,
തദാ ദക്ഷിണമാര്ഗസ്യോ നീയാം വിഥീമുപാശ്രിതഃ
അപ്പോൾ ദക്ഷിണായണപഥത്തിൽ നിന്നു നിർദ്ദിഷ്ടമായ വഴി പിന്തുടരുന്നു.
ന ദൃശ്യതേ യഥാകാലം ശീഘ്രമസ്തമുപൈതി ച
അത് സമയത്ത് കാണപ്പെടുന്നില്ല, വേഗത്തിൽ അസ്തമിക്കുന്നു.
ദൃശ്യതേ ദക്ഷിണേ മാര്ഗേ നിയമാദ്ദൃശ്യതേ ന ച
ദക്ഷിണപഥത്തിൽ നിയമപ്രകാരം കാണപ്പെടുന്നു, ചിലപ്പോൾ കാണപ്പെടുന്നില്ല.
സമാനകാലാസ്തമയൌ വിഷുവത്സു സമോദയൌ
വിഷുവിനപ്പൊഴാണ് ഉദയവും അസ്തമയവും ഒരേ സമയത്താണ് സംഭവിക്കുന്നത്.
പൂര്ണാമവാസ്യയോര്ജ്ഞോയൌ ജ്യോതിശ്ചക്രാനുവര്തിനൌ
പൗർണ്ണമിയും അമാവാസ്യയും പ്രകാശവൃത്തത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണെന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
തദാ സര്വഗ്രഹാണാം ച സൂര്യോ ഽധസ്താത്പ്രസര്പതി
അപ്പോൾ എല്ലാ ഗ്രഹങ്ങളുടെയും കീഴിൽ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
നക്ഷത്രമണ്ഡലം കൃത്സ്നം സോമാദൂര്ദ്ധ്വ പ്രസര്പതി
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ മുഴുവൻ വലയം ചന്ദ്രന്റെ മുകളിലൂടെ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
വക്രസ്തു ഭാര്ഗവാദൂര്ദ്ധ്വ വക്രാദൂര്ദ്ധ്വം ബൃഹസ്പതിഃ
ശുക്രന്റെ മുകളിലാണ് വക്രഗതിയാരംഭം; അതിനുമുകളിലാണ് ഗുരു.