വര്ഷാസ്വഥോ ശരദി വൈ ചതുര്ഭിശ്ച പ്രവര്ഷതി
മഴക്കാലത്തും ശരത്കാലത്തും നാലു ഒഴുക്കുകൾ കൊണ്ട് അവൻ ഒഴുക്കുന്നു.
ഇന്ദ്രോ ധാതാ ഭഗഃ പൂഷാ മിത്രോ ഽഥ വരുണോര്ഽയമാ
ഇന്ദ്രൻ, ധാതാവ്, ഭഗൻ, പൂഷൻ, മിത്രൻ, പിന്നെ വരുണനും യമനും—
മാഘമാസേ തു വരുണഃ പൂഷാ ചൈവ തു ഫലാല്ഗുനേ
മാഘമാസത്തിൽ വരുണൻ; ഫല്ഗുണത്തിൽ പൂഷനാണ്.
ജ്യേഷ്ഠമാസേ ഭവേദിന്ദ്രശ്ചാഷാഢേ സവിതാ രവിഃ
ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിൽ ഇന്ദ്രൻ; ആശാഢത്തിൽ സവിതാ സൂര്യൻ.
പര്ജന്യോ ഽശ്വയുജേ മാസി ത്വഷ്ടാ ച കാര്തികേ രവിഃ
അശ്വയുജ മാസത്തിൽ പർജന്യൻ, കാർത്തികയിൽ ത്വഷ്ടാവും സൂര്യനും.
പഞ്ചരശ്മിസഹസ്രാണി വരുണസ്യാര്കകര്മണി
വരുണന് സൂര്യന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ അഞ്ചായിരം കിരണങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ധാതാഷ്ടഭിഃ സഹസ്രൈസ്തു നവഭിസ്തു ശതക്രതുഃ
ധാതാവിന് എട്ടായിരം കിരണങ്ങൾ, ശതക്രതുവിന് ഒമ്പതായിരം.
സപ്തഭിസ്തപതേ സിത്രസ്ത്വഷ്ടാ ചൈവാഷ്ടഭിസ്തപേത്
സിത്രൻ ഏഴു കിരണങ്ങളോടെ പ്രകാശിക്കുന്നു, ത്വഷ്ടാവും എട്ടു കിരണങ്ങളോടെ.
ഷഡ്ഭീ രശ്മിസഹസ്രൈസ്തു വിഷണുസ്തപതി മേദിനീമ്
വിഷ്ണു ആറായിരം കിരണങ്ങളോടെ ഭൂമിയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ശ്വേതവര്ണസ്തു വര്ഷാസു പാണ്ഡുഃ ശരദി ഭാസ്കരഃ
മഴക്കാലത്ത് അവൻ വെള്ള നിറത്തിൽ, ശരത്കാലത്ത് സൂര്യൻ പാണ്ഡു വർണ്ണത്തിൽ.
ഇതി വര്ണാഃ സമാ ഖ്യാതാഃ സൂര്യസ്യര്തുസമുദ്ഭവാഃ
ഇങ്ങനെ, സീസണുകൾക്കനുസരിച്ച് സൂര്യന്റെ വർണ്ണങ്ങൾ വിവരിച്ചു.
സൂര്യോ ഽമരേഷ്വപ്യമൃതം ത്രയം ത്രിഷു ന യച്ഛതി
സൂര്യൻ അമരന്മാരിൽ പോലും ആ ത്രയാമൃതം നൽകുന്നില്ല.
ഭിദ്യതേ ഋതുമാസാദ്യ ജലശീതോഷ്ണനിസ്രവമ്
കാലങ്ങൾ വരുമ്പോൾ, അതു വെള്ളം, തണുപ്പ്, ചൂട് എന്നിങ്ങനെ വിഭജിക്കപ്പെടുന്നു.
നക്ഷത്രഗ്രഹസോമാനാം പ്രതിഷ്ഠാ യോനിരേവ ച
നക്ഷത്രങ്ങൾക്കും ഗ്രഹങ്ങൾക്കും ചന്ദ്രനുമുള്ള അടിസ്ഥാനവും ഉദ്ഭവസ്ഥലവും അവനാണ്.
നക്ഷത്രാധിപതിഃ സോമോ ഗ്രഹ രാജോ ദിവാകരഃ
നക്ഷത്രങ്ങളുടെ അധിപതി ചന്ദ്രനാണ്, ഗ്രഹങ്ങളുടെ രാജാവ് സൂര്യനാണ്.
പഠ്യതേ ചാഗ്നിരാദിത്യ ഉദകം ചന്ദ്രമാഃ സ്മൃതഃ
അഗ്നിയെ സൂര്യനായി പറയുന്നു, വെള്ളം ചന്ദ്രനായി കരുതപ്പെടുന്നു.
സുരസേനാപതിഃ സ്കന്ദഃ പഠ്യതേ ഽങ്ഗാരകോ ഗ്രഹഃ
ദേവസേനാപതി സ്കന്ദനാണ്, അങ്ങാരകനെ ഗ്രഹമായും പറയുന്നു.
രുദ്രോ വൈവസ്വതഃ സാക്ഷാദ്യമോ ലോകപ്രഭുഃ സ്വയമ്
രുദ്രൻ തന്നെയാണ് വൈവസ്വതൻ, യമൻ, ലോകങ്ങളുടെ അധിപതിയായ് സ്വയം നിലകൊള്ളുന്നു.
ദേവാസുരഗുരൂ ദ്വൌ തു ഭാനുമന്തൌ മഹാ ഗ്രഹൌ
ദേവന്മാരുടെയും അസുരന്മാരുടെയും ഗുരുക്കന്മാരായ രണ്ട് മഹത്തായ ഗ്രഹങ്ങൾ ഇരുവരും പ്രകാശമുള്ളവരാണ്.
ആദിത്യമൂലമഖിലം ത്രൈലോക്യം നാത്ര സംശയഃ
മൂന്നു ലോകങ്ങളും മുഴുവനും ആദിത്യനിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്; ഇതിൽ യാതൊരു സംശയവും ഇല്ല.
രുദ്രോപേന്ദ്രേന്ദ്രചന്ദ്രാണാം വിപ്രേന്ദ്രാസ്ത്രിദിവൌകസാമ്
രുദ്രൻ, ഉപേന്ദ്രൻ, ഇന്ദ്രൻ, ചന്ദ്രൻ, ബ്രാഹ്മണന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠന്മാർ, സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവന്മാർ—
സര്വാത്മാ സര്വലോകേശോ മഹാദേവഃ പ്രജാപതിഃ
എല്ലാവിന്റെയും ആത്മാവും, എല്ലാ ലോകങ്ങളുടെയും അധിപതിയും, മഹാദേവനും, സൃഷ്ടികർത്താവും—
തതഃ സംജായതേ സര്വം തത്ര ചൈവ പ്രലീയതേ
അവനിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം ജനിക്കുന്നത്, പിന്നെയും അവനിലേക്കാണ് എല്ലാം ലയിക്കുന്നത്.
ജഗജ്ജ്ഞേയോ ഗ്രഹോ വിപ്രാ ദീപ്തിമാന്സുപ്രഭോ രവിഃ
ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, ഈ പ്രകാശമുള്ള സൂര്യഗ്രഹം ലോകത്തെ അറിയുന്നവനാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ക്ഷണാ മുഹൂര്ത്താ ദിവസാ നിശാഃ പക്ഷാശ്ച കൃത്സ്നശഃ
ക്ഷണങ്ങൾ, മുഹൂർത്തങ്ങൾ, ദിവസങ്ങൾ, രാത്രികൾ, പക്ഷങ്ങൾ—ഇവയെല്ലാം പൂര്ണമായും
തദാദിത്യാദൃതേ ഹ്യേഷാ കാലംസഖ്യാ ന വിദ്യതേ
ആ സൂര്യൻ ഇല്ലാതെ, സമയത്തിന്റെ കണക്കെടുപ്പ് ഉണ്ടാകില്ല.
ഋതൂനാമവിഭാഗാച്ച പുഷ്പമൂലഫലം കുതഃ
കാലാവസ്ഥകളിൽ വ്യത്യാസം ഇല്ലെങ്കിൽ, പുഷ്പം, മൂല, പഴം എന്നിവ എങ്ങനെയുണ്ടാകും?
അഭാവോ വ്യവഹാരാണാം ജന്തൂനാം ദിവി ചൈഹ ച
സ്വർഗ്ഗത്തിലും ഭൂമിയിലും ജീവികൾക്ക് പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമായിരുന്നു.
സ ഏഷ കാലശ്ചാഗ്നിശ്ച ദ്വാദശാത്മാ പ്രജാപതിഃ
അവനാണ് സമയം, അവനാണ് അഗ്നി, അവൻ പന്ത്രണ്ടു രൂപങ്ങളുള്ള സൃഷ്ടികർത്താവാണ്.
സ ഏഷ തേചസാം രാശിസ്തമോ ഘ്രന്സാര്വലൌകികമ്
അവനാണ് പ്രകാശത്തിന്റെ സമാഹാരം, അന്ധകാരത്തിന്റെ നാശകൻ, എല്ലാ ലോകങ്ങളിലും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നവൻ.