തേയതേജോമയഃ ശുഭ്രഃ സോമപുത്രസ്യ വൈ രഥഃ
സോമപുത്രന്റെ രഥം പ്രകാശവും ശുദ്ധവും നിറഞ്ഞതും വെളുത്തതുമാണ്.
ഭാര്ഗവസ്യ രഥഃ ശ്രീമാംസ്തേജസാ സൂര്യസന്നിഭഃ
ഭാർഗവന്റെ രഥം മഹിമയോടുകൂടിയതും സൂര്യനെപ്പോലെ പ്രകാശമുള്ളതുമാണ്.
ശ്വേതഃ പിശങ്ഗഃ സാരങ്ഗോ നീലഃ പീതോ വിലോഹിതഃ
വെള്ള, തവിട്ടു, പുള്ളിപ്പുള്ളി, കറുത്ത നീല, മഞ്ഞ, തെളിഞ്ഞ ചുവപ്പ് — ഇങ്ങനെ വിവിധ നിറങ്ങളിലുള്ളവ.
ദശഭിസ്തൈര്മഹാഭാഗൈരകൃശൈര്വാതരംഹസൈഃ
ഈ പത്ത് മഹത്തായ, ശക്തിയുള്ള, വേഗമുള്ള കുതിരകളോടുകൂടി.
അസംഗൈര്ലോഹിതൈരശ്വൈഃ സര്വഗൈരഗ്നിസംഭവൈഃ
ബന്ധമില്ലാത്ത, ചുവപ്പു നിറമുള്ള, എല്ലിടത്തും എത്തുന്ന, അഗ്നിയിൽ നിന്നു ജനിച്ച കുതിരകൾ.
തതശ്ചാങ്ഗിരസോ വിദ്വാന്ദേവാചാര്യോ ബൃഹസ്പതിഃ
അതിനുശേഷം, അംഗിരസു വംശത്തിൽ പെട്ട, ദൈവിക ഗുരുവായ ബൃഹസ്പതി മഹർഷി.
അബ്ജൈസ്തു വാജിഭിര്ദിവ്യൈരഷ്ടഭിര്വാതരംഹസൈഃ
അവനു വെള്ളത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ദിവ്യമായ, എട്ടു വേഗമുള്ള കുതിരകളുണ്ട്.
തതഃ ശനൈശ്ചരോ ഽപ്യശ്വൈഃ സബലൈര്വ്യോമസംഭവൈഃ
അതിനുശേഷം ശനിശ്ചരനും ആകാശത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച ശക്തിയുള്ള കുതിരകളോടുകൂടി.
സ്വര്ഭാനോശ്ച തഥൈവാശ്വാഃ കൃഷ്ണാ ഹ്യഷ്ടൌ മനോജവാഃ
അതു പോലെ സ്വർഭാനുവിന്റെ എട്ടു കുതിരകളും കറുത്ത നിറവും മനസ്സിന്റെ വേഗവും ഉള്ളവയാണു.
ആദിത്യാന്നിഃസൃതോ രാഹുഃ സോമം ഗച്ഛതി പര്വസു
ആദിത്യന്മാരിൽ നിന്നു പുറത്ത് വരുന്ന രാഹു, സംയുക്ത സമയങ്ങളിൽ ചന്ദ്രനിലേക്കു പോകുന്നു.
അഥ കേതുരഥസ്യാശ്വാ അഷ്ടൌ വൈ വാതരംഹസഃ
ഇപ്പോൾ, കെതുവിന്റെ രഥത്തിൽ എട്ടു വേഗമുള്ള കുതിരകളുണ്ട്.
ഏതേ വാഹാ ഗ്രഹാണാം ച ഹ്യുപാഖ്യാതാ രഥൈഃ സഹ
ഇങ്ങനെ ഗ്രഹങ്ങളുടെ വാഹനങ്ങളും അവയുടെ രഥങ്ങളും വിവരിച്ചു.
തപന്തേ ബ്രാമ്യമാണാസ്തു യഥായോഗം ഭ്രമന്തി വൈ
അവ ചുറ്റി ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ തിളങ്ങി, ഓരോന്നും തങ്ങളുടെ ക്രമത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു.
പരിഭ്രമന്തി തദ്ബ്രദ്ധാംശ്ചന്ദ്രസുര്യഗ്രഹാ ദിവി
അവ വഴിയിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും ഗ്രഹങ്ങളും ആകാശത്തിൽ ചുറ്റുന്നു.
യഥാ നഹ്യുദകേ നൌസ്തു സലിലേന സഹോ ഹ്യതേ
ജലത്തിൽ ഒരു നാവു വെള്ളം തടയാത്തതുപോലെ,
സര്പ്പമാണാ ന ദൃശ്യന്തേ വ്യോമ്നി ദേവഗണാസ്തു തേ
പാമ്പുപോലെ സഞ്ചരിക്കുന്ന ആ ദേവഗണങ്ങൾ ആകാശത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നില്ല.
സര്വാ ധ്രുവേ നിബദ്ധാശ്ച ഭ്രമന്ത്യോ ഭ്രാമയന്തി താഃ
എല്ലാം ധ്രുവനക്ഷത്രത്തിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട്, ചുറ്റുമ്പോൾ മറ്റുള്ളവയെ ചുറ്റിക്കുന്നു.
തഥാ ഭ്രമന്തി ജ്യോതീംഷി വാതബദ്ധാനി സര്വശഃ
അങ്ങനെ എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും കാറ്റിൽ ബന്ധിക്കപ്പെട്ട് ചുറ്റുന്നു.
യതോ ജ്യോതീംഷി വഹതേ പ്രവഹസ്തേന സ സ്മൃതഃ
കാറ്റ് നക്ഷത്രങ്ങളെ ചുമക്കുന്നതിനാലാണ് അതിന് ആ പേര് ലഭിച്ചത്.
സൈഷ താരാമയോ ജ്ഞേയഃ ശിശുമാരോ ധ്രുവോ ദിവി
ഇതാണ് നക്ഷത്രരൂപമായ ശിശുമാരവും ആകാശത്തിലെ സ്ഥിരമായ ധ്രുവനക്ഷത്രവും.
യാവത്യശ്ചൈവ താരാസ്താഃ ശിശുമാരാശ്രിതാ ദിവി
ആകാശത്തിലെ ശിശുമാരരാശിയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന എല്ലാ നക്ഷത്രങ്ങളും,
സാകാരഃ ശിശുമാരശ്ച വിജ്ഞേയഃ പ്രവിഭാഗശഃ
ശിശുമാരത്തിന്റെ രൂപവും അതിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളും മനസ്സിലാക്കേണ്ടതാണ്.
യജ്ഞഃ പരസ്തു വിജ്ഞേയോ ധര്മോ മര്ദ്ധാനമാശ്രിതഃ
യജ്ഞം ഏറ്റവും ഉന്നതമായതാണെന്ന് അറിയണം, ധർമ്മം അതിന്റെ തലയിൽ സ്ഥാപിതമാണ്.
വരുണശ്ചാര്യമാ ചൈവ പശ്ചിമേ തസ്യ സക്ഥിനീ
പശ്ചിമഭാഗത്ത് അതിന്റെ ഇരുകാലുകളിൽ വരുണനും അര്യാമനും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
പുച്ഛേ ഽഗ്നിശ്ച മഹേന്ദ്രശ്ച മാരീചഃ കശ്യപോ ധ്രുവഃ
വാലിൽ അഗ്നിയും മഹേന്ദ്രനും മാരീചനും കശ്യപനും ധ്രുവനും ഉണ്ട്.
നക്ഷത്രചന്ദ്രമൂര്യാശ്ച ഗ്രഹാസ്താരാഗണൈഃ സഹ
നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, ഗ്രഹങ്ങൾ എന്നിവയും നക്ഷത്രസമൂഹങ്ങളോടൊപ്പം,
ധ്രുവേണാധിഷ്ഠിതാശ്ചൈവ ധ്രുവമേവ പ്രദക്ഷിണമ്
ഇവയെല്ലാം ധ്രുവനാൽ നിലനിൽക്കുന്നു; അവ ധ്രുവനെ ചുറ്റി സഞ്ചരിക്കുന്നു.
അഗ്നീന്ദ്രകശ്യപാനാം തു ചരമോ ഽസൌ ധ്രുവഃ സ്മൃതഃ
അഗ്നി, ഇന്ദ്രൻ, കശ്യപൻ എന്നിവരിൽ ധ്രുവൻ അവസാനത്തേതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മേരുമാലോകയത്യേഷ പര്യന്തേ ഹി പ്രദക്ഷിണമ്
അവൻ മെരുവിനെ നിരന്തരം ചുറ്റി നോക്കുന്നു.
പപ്രച്ഛുരുത്തരം ഭൂയസ്തദാ തേ രോമഹര്ഷണമ്
അപ്പോൾ അവർ വീണ്ടും രോമഹർഷണനോടു ചോദിച്ചു.