തേജോര്ഽകഃ സര്വഭൂതേഭ്യ ആദത്തേ രശ്മിഭിര്ജലമ്
സൂര്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് എല്ലാ ജീവികളിൽ നിന്നുമുള്ള വെള്ളം ആകർഷിക്കുന്നു.
സംജീവനം ച സസ്യാനാമംഭസ്തദമൃതോപമമ്
ആ വെള്ളം, അമൃതംപോലെ, സസ്യങ്ങൾക്ക് ജീവൻ നൽകുന്നു.
യച്ഛത്യാപോ ഹി മേഘേഭ്യഃ ഘുക്ലാശുക്ലൈര്ഗഭസ്തിഭിഃ
സൂര്യൻ ആ വെള്ളം പ്രകാശമുള്ളതും മങ്ങലുള്ളതുമായ കിരണങ്ങൾ കൊണ്ട് മേഘങ്ങൾക്ക് നൽകുന്നു.
സര്വഭൂതഹിതാര്ഥായ വായുമിശ്രാഃ സമന്തതഃ
സകല ജീവികൾക്കും ഉപകാരത്തിനായി, ആ വെള്ളം കാറ്റുമായി ചേർന്ന് എല്ലായിടത്തും പടരുന്നു.
വായവ്യം സ്തനിതം ചൈവ വൈദ്യുതം ചാഗ്നിസംഭവമ്
കാറ്റിൽ നിന്ന് ഉരുത്തിരിഞ്ഞ ശബ്ദവും ഇടിമിന്നലും അഗ്നിയിൽ നിന്ന് ഉദിച്ച മിന്നലും—
ന ഭ്രശ്യന്തി യതശ്ചാപസ്തദഭം കവയോ വിദുഃ
വെള്ളം അവയിൽ നിന്ന് ചിതറാതെ നിലനിൽക്കുന്നതിനാൽ, ജ്ഞാനികൾ അതിനെ വെള്ളത്തിന്റെ ആസ്ഥാനം എന്നു അറിയുന്നു.
ആഗ്നേയാ ബ്രഹ്മജാശ്ചൈവ പക്ഷജാശ്ച പൃഥഗ്വിധാഃ
അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ളതും ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്നുള്ളതും ചിറകുകളിൽ നിന്നുള്ളതുമായ വ്യത്യസ്തമായ മേഘങ്ങൾ ഉണ്ട്.
ആഗ്നേയാ സ്തൂഷ്ണജാഃ പ്രോക്താസ്തേഷാം ധൂമപ്രവര്ത്തനമ്
അഗ്നിയിൽ നിന്നുള്ളവ ശാന്തതയിൽ ജനിക്കുന്നവയാണെന്ന് പറയുന്നു; അവയിൽ പുക ഉയരുന്നു.
മഹിഷാശ്ച വാരാഹാശ്ച മത്തമാതങ്ഗരൂപിണഃ
കാള, പന്നി, മദംപിടിച്ച ആനയുടെ രൂപത്തിലുള്ളവ—
ജീമൂതാ നാമ തേ മേഘാ ഹ്യേതേഭ്യോ ജീവസംഭവഃ
ഇവയെ ജീമൂതം എന്ന മേഘങ്ങൾ എന്നു പറയുന്നു; ഇവയിൽ നിന്നാണ് ജീവികളുടെ ജീവൻ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
മൂകമേഘാ മഹാകായാ ആവഹസ്യ വശാനുഗാഃ
വലിയ രൂപമുള്ള, ശബ്ദമില്ലാത്ത മേഘങ്ങൾ കാറ്റിന്റെ ഇഷ്ടാനുസരണം സഞ്ചരിക്കുന്നു.
പര്വതാഗ്ര നിതംബേഷു വര്ഷതി ച രസംതി ച
പർവ്വതങ്ങളുടെ കിഴക്കരയിലും ഉച്ചികളിലും അവ മഴ പെയ്യുകയും, വെള്ളം ചോരുകയും ചെയ്യുന്നു.
ബ്രഹ്മജാ നാമ തേ മേഘാ ബ്രഹ്മനിശ്വാസസംഭവാഃ
ബ്രഹ്മജാ എന്ന പേരുള്ള ആ മേഘങ്ങൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ശ്വാസത്തിൽ നിന്നാണ് ജനിക്കുന്നത്.
തേഷാം ശശ്ര്വത്പ്രണാദേന ഭൂമിഃ സ്വാങ്ഗരൂഹോദ്ഭവാ
അവയുടെ സ്ഥിരമായ ഗർജ്ജനത്തിൽ നിന്ന്, ഭൂമി സ്വന്തം അവയവങ്ങളിൽ നിന്നു ഉദിച്ച് നിലനിൽക്കുന്നു.
തേഷ്വിയം പ്രാവൃഡാസക്താ ഭൂതാനാം ജീവിതോദ്ഭവാ
ഇവയിൽ മഴക്കാലം സ്ഥാപിതമാണ്; അതിൽ നിന്നാണ് ജീവികൾക്ക് ജീവൻ ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ഏതം യോജനമാത്രാച്ച സാധ്യര്ദ്ധാ നിഷ്കൃതാദപി
ഒരു യോജന ദൂരത്തുനിന്നും പോലും, സാദ്ധ്യർ അവയിൽ നിന്ന് വേർപെടുന്നു.
പുഷ്കരാവര്ത്തകാ നാമ തേ മേഘാഃ പക്ഷസംഭവാഃ
പുഷ്കരാവർത്തക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ആ മേഘങ്ങൾ ചിറകുകളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത് എന്ന് പറയുന്നു.
കാമാഗാനാം പ്രവൃദ്ധാനാം ഭൂതാനാം ശിവമിച്ഛതാ
ആശകൾ വളർന്നിരിക്കുന്ന ജീവികൾക്ക് ശുഭം ആഗ്രഹിക്കുമ്പോൾ—
പുഷ്കരാവര്ത്തകാസ്തേന കാരണേനേഹ ശബ്ദിതാഃ
അതിനാൽ, ആ മേഘങ്ങൾ പുഷ്കരാവർത്തക എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു.
കല്പാന്തവൃഷ്ടേഃ സ്രഷ്ടാരഃ സംവര്താഗ്നേ ര്നിയാമകാഃ
യുഗാന്തത്തിലെ മഴയ്ക്ക് സൃഷ്ടാക്കളും സംഹാരാഗ്നിയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവരും ഇവരാണ്.
അനേകരൂപസംസ്ഥാനാഃ പൂരയന്തോ മഹീതലമ്
വിവിധ രൂപങ്ങളും ഭാവങ്ങളും സ്വീകരിച്ച്, അവർ ഭൂമിയുടെ ഉപരിതലം നിറയ്ക്കുന്നു.
യാന്യണ്ഡസ്യ തു ഭിന്നസ്യ പ്രാകൃതസ്യാഭവംസ്തദാ
ആദിയിൽ ഭിന്നമായ പ്രകൃതിയുള്ള അണ്ഡത്തിൽ നിന്ന് ഉദിച്ചവയൊക്കെയും—
താന്യേവാണ്ഡകപാലാനി സര്വേ മേഘാഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ
അവയെല്ലാം അണ്ഡത്തിന്റെ പുറമ്പൊട്ടുകൾ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നു, അവയെല്ലാം മേഘങ്ങളാണ്.
തേഷാം ശ്രേഷ്ഠസ്തു പര്ജന്യശ്ചത്വാരശ്ചൈവ ദിഗ്ഗജാഃ
അവയിൽ പ്രധാനി പർജ്ജന്യനാണ്, നാലു ദിശകളിലെ ആനകളും അതുപോലെ.
കുലമേകം പൃഥഗ്ഭൂതം യോനിരേകാ ജലം സ്മൃതമ്
ഒരു പ്രത്യേക വംശവും, ഒരേ ഉറവിടവും ഉണ്ട്, അതാണ് വെള്ളം എന്ന് പറയുന്നു.
തുഷാരവൃഷ്ടിം വര്ഷന്തി ശിഷ്ടഃ സസ്യപ്രവൃദ്ധയേ
മറ്റുള്ളവ കൃഷികൾ വളരാൻ വേണ്ടി തണലും മഴയും പെയ്യുന്നു.
യോ ഽസൌ ബിബര്ത്തി ഭഗവാന്ഗങ്ഗാമാകാശഗോചരാമ്
ആകാശത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന ഗംഗയെ വഹിക്കുന്ന ഭാഗ്യവാൻ ആ മഹാത്മാവാണ്—
തസ്യാ നിഷ്യന്ദതോയാനി ദിഗ്ഗജാഃ പൃഥുഭിഃ കരൈഃ
അവളുടെ ഒഴുകുന്ന വെള്ളം ദിശാനായ ആനകൾ വിശാലമായ തുമ്പുകൾകൊണ്ട് എടുക്കുന്നു.
ദക്ഷിണേന ഗിരിര്യോ ഽസൌ ഹേമകൂട ഇതി സ്മൃതഃ
തെക്കോട്ട് ഹേമകൂട്ടം എന്നറിയപ്പെടുന്ന പർവ്വതം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.
പുണ്ഡ്രം നാമ സമാഖ്യാതം നഗരം തത്ര വിസ്തൃതമ്
അവിടെ, പുണ്ഡ്രം എന്ന വിശാലമായ നഗരം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു എന്ന് പറയുന്നു.