തിസ്രഃ കോട്യസ്തു വിഖ്യാതാ മന്ദേഹാ നാമ രാക്ഷസാഃ
മന്ദേഹ എന്ന പേരിൽ മൂന്നുകോടി രാക്ഷസന്മാർ പ്രശസ്തരാണ്.
താപയന്തം ദുരാത്മാനഃ സൂര്യമിച്ഛന്തി ഖാദിതുമ്
ഈ ദുഷ്ടന്മാർ കഠിനമായി ദഹിക്കുന്ന സൂര്യനെ തിന്നാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു.
തതോ ബ്രഹ്മാ ച ദേവാശ്ച ബ്രാഹ്മമാശ്ചൈവ സത്തമാഃ
അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും ദേവന്മാരും ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണന്മാരും കൂടി,
ഓങ്കാരബ്രഹ്മസംയുക്തം ഗായത്ര്യാ ചാഭിമന്ത്രിതമ്
ഓംകാരവും ബ്രഹ്മത്തിന്റെ തത്വവും ചേർത്ത് ഗായത്രീയെ ശക്തിയുള്ളതാക്കി.
തതഃ പുനര്മഹാതേജാ മഹാബലപരാക്രമഃ
അതിനുശേഷം മഹത്തായ തേജസ്സും വലിയ ശക്തിയും ഉള്ളവൻ,
വാലഖില്യൈശ്ച മുനിഭിര്ധൃതാര്ചിഃ സമരീചിഭിഃ
വാലഖില്യമുനിമാരോടൊപ്പം, പ്രകാശം ചൊരിയുന്നവരായി,
ത്രിംശത്കലാശ്ചാപി ഭവേന്മുഹൂര്ത്തസ്തൈസ്ത്രിംശതാ രാത്ര്യഹനീ സമേതേ
മുപ്പത് കലകൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു മുഹൂർത്തം; അങ്ങനെ മുപ്പത് മുഹൂർത്തം കൂടി പകൽ-രാത്രി പൂർത്തിയാകും.
ഹ്രാസവൃദ്ധീ ത്വഹര്ഭാഗൈര്ദിവസാനാം യഥാക്രമാത്
ദിവസങ്ങളുടെ കുറവും വർദ്ധനവും സമയത്തിന്റെ അനുപാതത്തിൽ ക്രമമായി നടക്കുന്നു.
ലേഖാപ്രഭൃത്യഥാദിത്യേ ത്രിമുഹൂര്ത്തഗതേ തു വൈ
ചന്ദ്രന്റെ ആദ്യത്തെ ലേഖ മുതൽ മൂന്നു മുഹൂർത്തം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ,
തസ്മാത്പ്രാതസ്തനാത്കാലാത്ര്രിമുഹൂര്ത്തസ്തു സംഗവഃ
ആ പ്രഭാതസമയത്തിൽ നിന്ന് മൂന്നു മുഹൂർത്തം ദൈർഘ്യമുള്ള കാലമാണ് സംഗവം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
തസ്മാന്മധ്യന്ദിനാത്കാലാദപരാഹ്ണ ഇതി സ്മൃതഃ
ആ മധ്യാഹ്നസമയത്തിൽ നിന്ന് ആരംഭിക്കുന്ന സമയമാണ് അപരാഹ്ണം എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അപരാഹ്ണേ വ്യതീതേ തു കാലഃ സായാഹ്ന ഉച്യതേ
അപരാഹ്ണം കഴിഞ്ഞാൽ ശേഷിക്കുന്ന സമയമാണ് സായാഹ്നം എന്ന് പറയുന്നു.
ദശപഞ്ചമുഹൂര്ത്ത വൈ ഹ്യഹര്വൈഷുവതം സ്മൃതമ്
പത്താമത്തെയും അഞ്ചാമത്തെയും മുഹൂർത്തങ്ങൾ ആണ് വിഷുവിനുള്ള പകൽ എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നത്.
അഹസ്തു ഗ്രസതേ രാത്രിം രാത്രിശ്ച ഗ്രസതേ ത്വഹഃ
പകൽ രാത്രിയെ വിഴുങ്ങുന്നു; രാത്രി വീണ്ടും പകലിനെ വിഴുങ്ങുന്നു.
അഹോരാത്രേ കലാശ്ചൈവ സമം സോമഃ സമശ്നുതേ
പകലിന്റെയും രാത്രിയുടെയും കലകൾ ചന്ദ്രൻ തുല്യമായി അനുഭവിക്കുന്നു.
ദ്വൌച പക്ഷൌഭവേന്മാസോ ദ്വൌമാസാവര്കജാവൃതുഃ
രണ്ട് പക്ഷങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു മാസം; രണ്ട് മാസങ്ങൾ ചേർന്നതാണ് ഒരു ঋതു.
നിമേഷാ വിദ്യുതശ്ചൈവ കാഷ്ടാസ്താ ദശ പഞ്ച ച
നിമിഷവും വിദ്യുതും കൂടാതെ കഷ്ടകളും ചേർന്ന് പതിനഞ്ച് എണ്ണം ആകുന്നു.
സപ്തൈകാ ദ്വ്യധികാ ത്രിശന്മാത്രാ ഷടത്രിംശദുത്തരാ
ഏഴ്, ഒന്ന്, രണ്ടെണ്ണം കൂടി ചേർത്താൽ മുപ്പത്തിയേഴു മാത്രകൾ ഉണ്ടാകും.
ചത്വാരി ശത്സഹസ്രാണി ശതാന്യഷ്ടൌ ച വിദ്യുതഃ
നാലായിരം എട്ടു നൂറ് വിദ്യുതുകൾ ഉണ്ട്.
ചത്വാര്യേവ ശതാന്യാഹുര്വിദ്യുതേ ദ്വേ ച സംയുതേ
നാലു നൂറ് രണ്ടെണ്ണം ചേർന്ന വിദ്യുതുകൾ മാത്രമാണ് പറയുന്നത്.
സംവത്സരാദയഃ പഞ്ച ചതുര്മാനവികല്പിതാഃ
വർഷം തുടങ്ങി അഞ്ചു വിഭാഗങ്ങൾ നാലു മനുക്കളുടെ പ്രകാരം നിശ്ചയിച്ചിരിക്കുന്നു.
സംവത്സരസ്തു പ്രഥമോ ദ്വിതീയഃ പരിവത്സരഃ
ആദ്യത്തേത് സംവത്സരം, രണ്ടാമത്തേത് പരിവത്സരം.
പഞ്ചമോവത്സരസ്തേഷാം കാലസ്തു യുഗസംഹിതഃ
അവയിൽ അഞ്ചാമത്തേത് വത്സരമാണ്; ഈ കാലം യുഗങ്ങളോടൊപ്പം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ശതാന്യഷ്ടാദശ ത്രിംശദുദയാദ്ഭാസ്കരസ്യ ച
പതിനെട്ടു നൂറ് മുപ്പത്തിയൊന്ന് സൂര്യോദയങ്ങൾ ഉണ്ട്.
പഞ്ച ച ത്രിശതം ചാപി ഷഷ്ടിവര്ഷം ച ഭാസ്കരമ്
മൂന്നു നൂറ് അറുപത്തഞ്ച് വർഷങ്ങൾ സൂര്യന്റെ വർഷങ്ങളാണ്.
ഏകഷഷ്ടി ത്വഹോരാത്രമൃതുരേകോ വിഭാവ്യതേ
അറുപത്തൊന്ന് ദിവസം രാത്രികൾ ചേർന്ന് ഒരു ঋതു ആയി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
മാനം തച്ചിത്രഭാനോസ്തു വിജ്ഞേയമയനസ്യ ഹ
ഇതാണ് ചിത്രഭാനുവിന്റെ അളവ്; ഇത് സൂര്യവർഷം എന്നറിയണം.
മാനാന്യേതാനി ചത്വാരി യൈഃപുരാണേ ഹി നിശ്ചയഃ
ഈ നാലു അളവുകളാണ് പുരാണങ്ങളിൽ ഉറപ്പു വരുത്തുന്നതിന് ഉപയോഗിക്കുന്നത്.
ത്രീണിതസ്യ തു ശൃങ്ഗാണി സ്പൃശന്തീവ നഭസ്തലമ്
അതിന്റേതായ മൂന്ന് കൊമ്പുകൾ ആകാശത്തോടു തൊടുന്നപോലെ തോന്നുന്നു.
ഏകശ്ച മാര്ഗവിഷ്കംഭവിസ്താരശ്ചാസ്യ കീര്തിതഃ
ഒരു വഴി വീതിയും അതിന്റെ വ്യാപ്തിയും വിവരിച്ചിരിക്കുന്നു.