പ്രണാശം ഗച്ഛതേ യത്ര തേഷാമസ്തഃ സ ഉച്യതേ
സൂര്യൻ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നിടത്താണ് അതിന്റെ അസ്തമയമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
വിദൂരഭാവാദര്കസ്യ ഭൂമിലേഖാവൃതസ്യ ച
അന്ധകാരത്തിന്റെ ദൂരവും ഭൂമിയുടെ രേഖ മറയ്ക്കുന്നതും കാരണം,
ഗ്രഹനക്ഷത്രസോമാനാം ദര്ശനം ഭാസ്കരസ്യ ച
ഗ്രഹങ്ങൾ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ചന്ദ്രൻ, സൂര്യൻ എന്നിവയുടെ ദർശനം ഉണ്ടാകുന്നു.
ശുക്ലച്ഛായോ ഽഗ്നിരാ പശ്ച കൃഷ്ണച്ഛായാ ച മേദിനീ
അഗ്നിക്ക് വെളുത്ത നിഴലും ഭൂമിക്ക് കറുത്ത നിഴലുമാണ്.
രക്തഭാവോ വിരശ്മത്വാദ്രക്തത്വാച്ജാപ്യനുഷ്ണതാ
ചോവ നിറം കാണുന്നത് ഈ ദ്രവം ഇല്ലാത്തതും ചൂട് കുറവുമാണ് കാരണം.
ഊര്ദ്ധ്വ ശാതസഹസ്ര തു യോജനാനാം സ ദൃശ്യതേ
അത് ലക്ഷം യോജന ഉയരത്തിൽ കാണപ്പെടുന്നു.
അഗ്നിമാവിശതേ രാദ്രൌ തസ്മാദ്ദൂരാത്പ്രകാശതേ
അഗ്നി പർവതത്തിൽ പ്രവേശിച്ച് ദൂരത്ത് നിന്ന് പ്രകാശിക്കുന്നു.
സംയുക്തോ വഹ്നിനാ സൂര്യസ്തപതേ തു തതോ ദിവാ
അഗ്നിയുമായി ചേർന്ന് സൂര്യൻ പകൽ ചൂട് നൽകുന്നു.
പരസ്പരാനുപ്രവേശാദ്ദീപ്യേതേ തു ദിവാനിശമ്
അവ തമ്മിൽ ചേർന്ന് പകൽ രാത്രിയിലൊക്കെ പ്രകാശിക്കുന്നു.
ഉത്തിഷ്ഠതി തഥാ സൂര്യേ രാത്രിരാവിശതത്വപഃ
അങ്ങനെ സൂര്യൻ ഉദിക്കുമ്പോൾ രാത്രി വെള്ളത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
അസ്തം യാതി പുനഃ സൂര്യേ ദിനമാവിശതേ ത്വഷഃ
വീണ്ടും സൂര്യൻ അസ്തമിക്കുമ്പോൾ പകൽ കിരണങ്ങളിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു.
ഏതേന ക്രമയോഗേന ഭൂമ്യര്ദ്ധേ ദക്ഷിണോത്തരേ
ഇങ്ങനെ ഈ ക്രമത്തിൽ ഭൂമിയുടെ തെക്കേ വടക്കേ ഭാഗങ്ങളിൽ
ദേനം സൂര്യപ്രകാശാഖ്യം താമസീ രാത്രിരൂച്യതേ
സൂര്യപ്രകാശം ഇല്ലാത്തത് തന്നെയാണ് രാത്രിയായ അന്ധകാരം.
ഏവം പുഷ്കരമധ്യേന യദാ സര്പതി ഭാസ്കരഃ
ഇങ്ങനെ പുഷ്കരത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ സൂര്യൻ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ
യോജനാഗ്രാന്മുഹൂര്ത്തസ്യ ഇഹ സംഖ്യാം നിബോധത
ഒരു മുഹൂർത്തത്തിൽ എത്ര യോജന ദൂരം പോകുന്നു എന്ന് ഇവിടെ അറിയണം.
പഞ്ചാശത്തു തഥാന്യാനി സഹസ്രാണ്യധികാനി ച
അവിടെ അമ്പത് കൂടി ആയിരങ്ങൾ കൂടി ഉണ്ട്.
ഏതേന ഗതിയോഗേന യദാ കാഷ്ഠാം തു ദക്ഷിണാമ്
ഈ ഗതിയിലൂടെ അത് തെക്കേ അറ്റത്ത് എത്തുമ്പോൾ
മധ്യേന പുഷ്കരസ്യാഥ ഭ്രമതേ ദക്ഷിണായനേ
പുഷ്കരത്തിന്റെ നടുവിലൂടെ സൂര്യൻ ദക്ഷിണായനത്തിൽ ചുറ്റുന്നു.
സര്പതേ ദക്ഷിണായാം തു കാഷ്ഠായാം വൈ നിബോധത
ഇപ്പോൾ സൂര്യൻ ദക്ഷിണ അറ്റത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നത് അറിയുക.
തഥാ ശതസഹസ്രാണി ചത്വാരിംശച്ച പഞ്ച ച
അവിടെ ഒരു ലക്ഷത്തി നാല്പത്തിയഞ്ചായിരം ഉണ്ട്.
ദക്ഷിണാദ്വിനിവൃത്തോ ഽസൌ വിഷുവസ്ഥോ യദാ രവിഃ
സൂര്യൻ തെക്കിൽ നിന്ന് തിരിഞ്ഞ് വിഷുവിൽ നില്ക്കുമ്പോൾ
മണ്ഡലം വിഷുവത്തസ്യ യോജനൈസ്തന്നിബോധത
വിഷുവിന്റെ സമയത്ത് അതിന്റെ വലയം എത്ര യോജനമാണെന്ന് അറിയുക.
തഥാ ശതസഹസ്രാണാമശീത്യേകാധികാ പുനഃ
അതിനുപരി, എൺപതിനൊന്ന് ആയിരം ആയിരം കൂടി ഉണ്ട്.
ശാകദ്വീപസ്യ ഷഷ്ഠസ്യ ഉത്തരാതോ ദിശശ്ചരന്
ആറാമത്തെ ദ്വീപായ ശാകദ്വീപത്തിന്റെ വടക്കേ ദിക്കിലേക്ക് നീങ്ങുമ്പോൾ,
യോജനാഗ്രാത്പ്രസംഖ്യാതാ കോടിരേകാ തു സ ദ്വിജാഃ
ആരംഭസ്ഥലത്തിൽ നിന്ന് അളക്കുമ്പോൾ, ഒരു കോടി യോജന ദൂരം ഉണ്ട് എന്ന്, ദ്വിജന്മാരേ.
അഷ്ടപഞ്ചാശതം ചവ യോജനാന്യധികാനി തു
അതിനുപരി അമ്പത്തെട്ട് യോജനവും കൂട്ടിച്ചേർക്കണം.
മൂലം ചൈവ തഥാഷാഢേ ത്വജവീഥ്യുദയാസ്ത്രയഃ
അങ്ങനെ തന്നെ, അതിന്റെ മൂലവും, ആറാമത്തെയും, അജവീഥിയിലെ മൂന്ന് ഉദയപാതകളും ഉണ്ട്.
കാഷ്ഠയോരന്തരം യച്ച തദ്വക്ഷ്യേയജനൈഃ പുനഃ
രണ്ടു കാശ്ഠങ്ങൾക്കിടയിലെ ദൂരം ഞാൻ വീണ്ടും ജനങ്ങൾക്ക് വിശദമാക്കാം.
ത്രയഃ ശതാധികാശ്ചന്യേ ത്രയസ്ത്രിംശച്ച യോജനൈഃ
മറ്റുള്ളവ മൂന്ന് നൂറ് മുപ്പത്തിമൂന്ന് യോജനങ്ങൾ ആണ്.
കാഷ്ഠയോര്ലേഖയോശ്ചൈവ ഹ്യന്തരം ദക്ഷിണോത്തരേ
കാശ്ഠങ്ങൾക്കും രേഖകൾക്കും ഇടയിൽ, തെക്കും വടക്കും ദിശകളിൽ ഉള്ള ദൂരം.