ഇഹ സ്വര്ഗാപവര്ഗാര്ഥം പ്രവൃത്തിര്യേഷു മാനുഷീ
ഇവിടെ സ്വർഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനും വേണ്ടി മനുഷ്യർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
കൃത്സ്നം ജയതി യോ ഹ്യേനം സമ്രാഡിത്യഭിധീയതേ
ഇതെല്ലാം ജയിക്കുന്നവനെയാണ് സാമ്രാട് എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
സ്വരാഡസൌ സ്മൃതോ ലൌകഃ പുനര്വക്ഷ്യാമി വിസ്തരാത്
തന്റെ രാജ്യത്തെ ഭരിക്കുന്നവനെയാണ് സ്വരാജ് എന്നു പറയുന്നത്; ഇതു ഞാൻ വീണ്ടും വിശദമായി പറയും.
മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷപര്വതഃ
മഹേന്ദ്രൻ, മലയം, സഹ്യം, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷം എന്നിവയാണ് പർവ്വതങ്ങൾ.
തേഷാം സഹസ്രശ്ചാന്യേ പര്വ താസ്തു സമീപഗാഃ
അവയിലേക്കു ചേർന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവ്വതങ്ങളും സമീപത്തുള്ളവയും ഉണ്ട്.
സംദരഃ പര്വതശ്രേഷ്ഠോ വൈഹാരോ ദുര്ദുരസ്തഥാ
സന്ദരൻ പ്രധാനപ്പെട്ട പർവ്വതമാണ്; വൈഹാരം, ദുര്ദുരം എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെ.
വാതന്ധമോ നാഗഗിരിസ്തഥാ പാണ്ഡുരപര്വതഃ
വാതന്ധമം, നാഗഗിരി, പാണ്ഡുരപർവ്വതം എന്നിവയും.
പുഷ്പഗിര്യുജ്ജയന്തൌ ച ശൈലോ രൈവതകസ്തഥാ
പുഷ്പഗിരി, ഉജ്ജയന്തം, രൈവതകപർവ്വതം എന്നിവയും.
അന്യേ തേഭ്യോ ഽപരിജ്ഞാതാ ഹ്രസ്വാഃ സ്വലപോപജീ വിനഃ
ഇവയിൽ അറിയപ്പെടാത്ത മറ്റു ചെറിയ പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയിൽ കുറച്ച് ജീവൻ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ.
പീയന്തേ യൈരിമാ നദ്യോ ഗങ്ഗാ സിംധു സരസ്വതീ
ഇവയാൽ ഈ നദികൾ ഒഴുകുന്നു: ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി.
ഇരാവതീ വിതസ്താ ച വിപാശാ ദേവികാ കുഹൂഃ
ഇരാവതി, വിതസ്ത, വിപാശ, ദേവിക, കുഹു.
കൌശകീ ത്രിദിവാ ചൈവ നിഷ്ഠീവീ ഗേഡകീ തഥാ
കൗശികി, ത്രിദിവ, നിഷ്ഠീവി, ഗെഡകി എന്നിവയും.
വേദസ്മൃതിര്വേദവതീ വൃത്രഘ്നീ സിംധു രേവ ച
വേദ, സ്മൃതി, വേദവതി, വൃത്രഘ്നി, സിന്ധു, രേവ.
പാശാ ചര്മണ്വതീനൂപാ വിദിശാ വേത്രവത്യപി
പാശ, ചർമൺവതി, നൂപ, വിദിശ, വേദ്രവതി എന്നിവയും.
ശോണോ മഹാനദശ്ചൈവ നര്മ്മദാ സുരസാ ക്രിയാ
ശോണം, മഹാനദി, നർമദ, സുരസ, ക്രിയ എന്നിവയും.
തമസാ പിപ്പലാ ശ്യേനാ കരമോദാ പിശാചികാ
തമസ, പിപ്പല, ശ്യേന, കരമോദ, പിശാചിക എന്നിവയും.
സനേരുജാ ശുക്തിമതീ മങ്കുതീ ത്രിദിവാ ക്രതുഃ
സനേരു, ശുക്തിമതി, മങ്കുതി, ത്രിദിവ, കൃതു ഇവരാണ്.
താപീ പയോഷ്ണീ നിര്വിന്ധ്യാ സൃപാ ച നിഷധാ നദീ
താപി, പയോഷ്ണി, നിര്വിന്ദ്യ, സൃപ, നിഷധാ എന്ന നദി ഇവയും ഉണ്ട്.
തോയാ ചൈവ മഹാഗൌരീ ദുര്ഗാ വാന്നശിലാ തഥാ
തോയ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗ്ഗ, വണ്ണശിലയും ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണവേണാഥ ബഞ്ജുലാ
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണ, ബഞ്ചുലാ എന്നിവയും ഉണ്ട്.
ദക്ഷിണപ്രവഹാ നദ്യഃ സഹ്യ പാദാദ്വിനിഃസ്മൃതാഃ
സഹ്യപർവതത്തിന്റെ അടിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിക്കുന്ന ദക്ഷിണദിശയിലേയ്ക്ക് ഒഴുകുന്ന നദികളാണിവ.
നദ്യോ ഽഭിജാതാ മലയാത്സര്വാഃ ശീതജലാഃ ശുഭാഃ
മലയപർവതത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, തണുത്തതും ശുദ്ധമായതുമായ എല്ലാ നല്ല നദികളും ഇവയാണ്.
ലാങ്ഗൂലിനീ വംശധരാ മഹേന്ദ്രതനയാഃ സ്മൃതാഃ
ലാംഗൂലിനി, വംശധാര, മഹേന്ദ്രപർവതത്തിന്റെ പുത്രിമാർ ഇവരെയും ഓർക്കുന്നു.
കൃപാ പലാശിനീ ചൈവ ശുക്തിമത്പ്രഭവാഃ സ്മൃതാഃ
കൃപയും പലാശിനിയും ശുക്തിമതിയിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതായി അറിയപ്പെടുന്നു.
വിശ്വസ്യ മാതരഃ സര്വാ ജഗത്പാപഹരാഃ സ്മൃതാഃ
ഇവയെല്ലാം ലോകത്തിന്റെ മാതാക്കളും ലോകത്തിലെ പാപങ്ങൾ നീക്കുന്നവരുമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
താസ്വിമേ കുരുപാഞ്ചാലാഃ ശാല്വാ മാദ്രേയജാങ്ഗലാഃ
ഇവയിൽ കുരുക്കൾ, പാഞ്ചാലർ, ശാൽവർ, മാദ്രേയർ, ജംഗളർ എന്നിവരും വസിക്കുന്നു.
മത്സ്യാഃ കുശല്യാഃ സൌശല്യാഃ കുന്തലാഃ കാശികോശലാഃ
മത്സ്യർ, കുശലർ, സൌശലർ, കുന്തലർ, കാശി-കോശലർ എന്നിവരും ഉണ്ട്.
മധ്യദേശ്യാ ജനപദാഃ പ്രായശസ്ത്ത്ര കീര്ത്തിതാഃ
ഇവയാണ് മധ്യദേശത്തിലെ പ്രധാന ജനങ്ങൾ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നത്.
പൃഥിവ്യാമപി കൃത്സ്നായാം സ പ്രദേശോ മനോരമഃ
ഭൂമിയിലെ മുഴുവൻ പ്രദേശങ്ങളിലും അതിനേക്കാൾ മനോഹരമായത് ആ പ്രദേശമാണ്.
രാമപ്രിയാഥ സ്വര്ഗീയാ വൃക്ഷ ദിവ്യാസ്ത ഥൌഷധീഃ
രാമന് പ്രിയമായ, സ്വർഗീയമായ, ദൈവിക വൃക്ഷങ്ങളും ഔഷധികളും ഉള്ള പ്രദേശം.