വര്ഷം തദ്ഭാരതം നാമ യത്രേയം ഭാരതീ പ്രജാ
ഭാരതം എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ദേശം, അവിടെ ഈ ഭാരതവർസ്യരാണ് താമസിക്കുന്നത്.
നിരുക്തവചനാച്ചൈവം വര്ഷം തദ്ഭാരതം സ്മൃതമ്
ആ പേരിന്റെ അർത്ഥം കൊണ്ടാണ് ആ ദേശം ഭാരതം എന്നു ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നത്.
ന ഖല്വന്യത്ര മര്ത്യാനാം ഭൂമൌ കര്മ വിധീയതേ
മനുഷ്യർക്കു ഭൂമിയിൽ മറ്റെവിടെയും കർമ്മം നിർദ്ദേശിച്ചിട്ടില്ല.
സമുദ്രാതരിതാ ജ്ഞേയാസ്തേ ത്വഗമ്യാഃ പരസ്പരമ്
സമുദ്രം കൊണ്ട് വേർപെടുത്തപ്പെട്ടവയാണവ; അവ പരസ്പരം എത്താൻ കഴിയാത്തവയാണ്.
നാഗദ്വീപസ്തഥാ സൌമ്യോ ഗാന്ധര്വസ്ത്വഥ വാരുണഃ
നാഗദ്വീപ്, സൗമ്യ, ഗാന്ധർവ, വാരുണ എന്നീ പേരുകളാണ് അവയ്ക്ക്.
യോജനാനാം സഹസ്രേ തു ദ്വീപോ ഽയം ദക്ഷിണോത്തരാത്
ഈ ദ്വീപ് തെക്കുനിന്ന് വടക്കേയ്ക്ക് ആയിരം യോജന ദൈർഘ്യമുണ്ട്.
തിര്യഗുത്തരവിസ്തീര്മഃ സഹസ്രാണി നവൈവ തു
കിഴക്കുനിന്ന് പടിഞ്ഞാറേക്ക് അതിന്റെ വീതി ഒമ്പതിനായിരം യോജനമാണ്.
പൂര്വേ കിരാതാ ഹ്യസ്യാന്തേ പശ്ചിമേ യവനാഃ സ്മൃതാഃ
കിഴക്കേ അറ്റത്ത് കിരാതന്മാരും, പടിഞ്ഞാറേ അറ്റത്ത് യവനന്മാരുമാണ്.
ഇജ്യായുധവണിജ്യാഭിര്വര്ത്തയന്തോ വ്യവസ്ഥിതാഃ
അർപ്പണം, യുദ്ധം, വ്യാപാരം എന്നിവയിൽ ഏർപ്പെട്ട്, അവർ തങ്ങളുടെ കാര്യങ്ങളിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്നു.
ധര്മാര്ഥകാമസംയുക്തോ വര്ണാനാം തു സ്വകര്മസു
ധർമ്മം, സമ്പത്ത്, കാമം എന്നിവയുമായി ചേർന്ന്, ഓരോ വർഗ്ഗവും തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യങ്ങൾ അനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
ഇഹ സ്വര്ഗാപവര്ഗാര്ഥം പ്രവൃത്തിര്യേഷു മാനുഷീ
ഇവിടെ സ്വർഗത്തിനും മോക്ഷത്തിനും വേണ്ടി മനുഷ്യർ പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
കൃത്സ്നം ജയതി യോ ഹ്യേനം സമ്രാഡിത്യഭിധീയതേ
ഇതെല്ലാം ജയിക്കുന്നവനെയാണ് സാമ്രാട് എന്നു വിളിക്കുന്നത്.
സ്വരാഡസൌ സ്മൃതോ ലൌകഃ പുനര്വക്ഷ്യാമി വിസ്തരാത്
തന്റെ രാജ്യത്തെ ഭരിക്കുന്നവനെയാണ് സ്വരാജ് എന്നു പറയുന്നത്; ഇതു ഞാൻ വീണ്ടും വിശദമായി പറയും.
മഹേന്ദ്രോ മലയഃ സഹ്യഃ ശുക്തിമാനൃക്ഷപര്വതഃ
മഹേന്ദ്രൻ, മലയം, സഹ്യം, ശുക്തിമാൻ, ഋക്ഷം എന്നിവയാണ് പർവ്വതങ്ങൾ.
തേഷാം സഹസ്രശ്ചാന്യേ പര്വ താസ്തു സമീപഗാഃ
അവയിലേക്കു ചേർന്ന് ആയിരക്കണക്കിന് മറ്റു പർവ്വതങ്ങളും സമീപത്തുള്ളവയും ഉണ്ട്.
സംദരഃ പര്വതശ്രേഷ്ഠോ വൈഹാരോ ദുര്ദുരസ്തഥാ
സന്ദരൻ പ്രധാനപ്പെട്ട പർവ്വതമാണ്; വൈഹാരം, ദുര്ദുരം എന്നിവയും അങ്ങനെ തന്നെ.
വാതന്ധമോ നാഗഗിരിസ്തഥാ പാണ്ഡുരപര്വതഃ
വാതന്ധമം, നാഗഗിരി, പാണ്ഡുരപർവ്വതം എന്നിവയും.
പുഷ്പഗിര്യുജ്ജയന്തൌ ച ശൈലോ രൈവതകസ്തഥാ
പുഷ്പഗിരി, ഉജ്ജയന്തം, രൈവതകപർവ്വതം എന്നിവയും.
അന്യേ തേഭ്യോ ഽപരിജ്ഞാതാ ഹ്രസ്വാഃ സ്വലപോപജീ വിനഃ
ഇവയിൽ അറിയപ്പെടാത്ത മറ്റു ചെറിയ പർവ്വതങ്ങൾ ഉണ്ട്; അവയിൽ കുറച്ച് ജീവൻ മാത്രമേ നിലനിൽക്കുന്നുള്ളൂ.
പീയന്തേ യൈരിമാ നദ്യോ ഗങ്ഗാ സിംധു സരസ്വതീ
ഇവയാൽ ഈ നദികൾ ഒഴുകുന്നു: ഗംഗ, സിന്ധു, സരസ്വതി.
ഇരാവതീ വിതസ്താ ച വിപാശാ ദേവികാ കുഹൂഃ
ഇരാവതി, വിതസ്ത, വിപാശ, ദേവിക, കുഹു.
കൌശകീ ത്രിദിവാ ചൈവ നിഷ്ഠീവീ ഗേഡകീ തഥാ
കൗശികി, ത്രിദിവ, നിഷ്ഠീവി, ഗെഡകി എന്നിവയും.
വേദസ്മൃതിര്വേദവതീ വൃത്രഘ്നീ സിംധു രേവ ച
വേദ, സ്മൃതി, വേദവതി, വൃത്രഘ്നി, സിന്ധു, രേവ.
പാശാ ചര്മണ്വതീനൂപാ വിദിശാ വേത്രവത്യപി
പാശ, ചർമൺവതി, നൂപ, വിദിശ, വേദ്രവതി എന്നിവയും.
ശോണോ മഹാനദശ്ചൈവ നര്മ്മദാ സുരസാ ക്രിയാ
ശോണം, മഹാനദി, നർമദ, സുരസ, ക്രിയ എന്നിവയും.
തമസാ പിപ്പലാ ശ്യേനാ കരമോദാ പിശാചികാ
തമസ, പിപ്പല, ശ്യേന, കരമോദ, പിശാചിക എന്നിവയും.
സനേരുജാ ശുക്തിമതീ മങ്കുതീ ത്രിദിവാ ക്രതുഃ
സനേരു, ശുക്തിമതി, മങ്കുതി, ത്രിദിവ, കൃതു ഇവരാണ്.
താപീ പയോഷ്ണീ നിര്വിന്ധ്യാ സൃപാ ച നിഷധാ നദീ
താപി, പയോഷ്ണി, നിര്വിന്ദ്യ, സൃപ, നിഷധാ എന്ന നദി ഇവയും ഉണ്ട്.
തോയാ ചൈവ മഹാഗൌരീ ദുര്ഗാ വാന്നശിലാ തഥാ
തോയ, മഹാഗൗരി, ദുര്ഗ്ഗ, വണ്ണശിലയും ഇവരോടൊപ്പം ഉണ്ട്.
ഗോദാവരീ ഭീമരഥീ കൃഷ്ണവേണാഥ ബഞ്ജുലാ
ഗോദാവരി, ഭീമരഥി, കൃഷ്ണവേണ, ബഞ്ചുലാ എന്നിവയും ഉണ്ട്.