കാലാവസ്ഥാസു ഷട്സ്വേതേ മാസാഖ്യാ വൈ വ്യവസ്ഥിതാഃ
മാസം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആറു കാലാവസ്ഥകളിൽ ഇവ സ്ഥാപിതമാണ്.
ഋതവോ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ വിജ്ഞേയാസ്തേ ഽഭിമാനിനഃ
ഋതുക്കൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്; അവർക്ക് സ്വാഭിമാനം ഉണ്ട്.
സ്ഥാനാനാം വ്യതിരേകേണ ജ്ഞേയാഃ സ്ഥാനാഗിമാനിനഃ
സ്ഥലങ്ങളേക്കാൾ വേറെയും, ആ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കുള്ള അധികാരികളെയും മനസ്സിലാക്കണം.
സംവത്സരാശ്ച സ്ഥാനാനി കാമാഖ്യാ ഹ്യഭിമാനിനാമ്
വർഷങ്ങളും സ്ഥലങ്ങളാണ്; അവ അവയുടെ അധികാരികൾക്കാണ് സ്വന്തമായത്.
തത്സതത്ത്വാസ്തദാത്മാനസ്താന്വക്ഷ്യാമി നിബോധത
അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും സാരവും ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
നിമേഷാശ്ച കലാഃ കഷ്ഠാ മുഹുര്ത്താ ദിവസാഃ ക്ഷയാഃ
നിമിഷങ്ങൾ, കലകൾ, കഷ്ടകൾ, മുഹൂർത്തങ്ങൾ, ദിവസങ്ങൾ, രാത്രികൾ—
ഋതുത്രയം ചാപ്യയനം ദ്വേ ഽയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ
മൂന്ന് ঋതുക്കൾ, അയനങ്ങൾ, ദക്ഷിണായനം, ഉത്തരായനം—
ഋതവസ്തു നിമേഃ പുത്രാ വിജ്ഞേയാസ്തേ തഥൈവ ഷട്
ഋതുക്കൾ നിമിഷത്തിന്റെ മക്കളാണ്; ആകയാൽ ആറ് ঋതുക്കളുണ്ട്.
യസ്മാച്ചൈവാര്ത്തവേഭ്യസ്തു ജായന്തേ സ്ഥാണു ജങ്ഗമാഃ
ഈ ঋതുക്കളിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നവരും ചലിക്കുന്നവരും ജനിക്കുന്നത്.
സമേതാസ്തു പ്രസൂയന്തേ പ്രജാശ്ചൈവ പ്രജാപതേഃ
അവ ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ, പ്രജാപതിയുടെ സൃഷ്ടികൾ ജനിക്കുന്നു.
സ്ഥാനേഷു സ്ഥാനിനോ ഹ്യേതേ സ്ഥാനാത്മാനഃ പ്രകീര്ത്തിതാഃ
സ്വന്തം സ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലനിൽക്കുന്ന ഇവർ സ്ഥാനങ്ങളുടെ ആത്മാവുകൾ എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
പ്രജാപതിഃ സ്മൃതോ യസ്തു സ തു സംവത്സരോ മതഃ
പ്രജാപതി എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നവൻ വർഷം എന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്.
ഋതാത്തു ഋതവോ യസ്മാജ്ജജ്ഞിരേ ഋതവസ്തതഃ
ഋതുവിൽ നിന്നാണ് മറ്റു ঋതുക്കൾ ജനിക്കുന്നത്; അങ്ങനെ ঋതുക്കൾ ഋതുവിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിക്കുന്നത്.
ദ്വിപദാം ചതുഷ്പദാം ചൈവ പക്ഷിണാം സര്വതാമപി
രണ്ടു കാലുള്ളവരും നാലു കാലുള്ളവരും പക്ഷികളും എല്ലായ്പ്പോഴും സകല ജീവികളും—
ഋതുത്വമാര്തവത്വം ച പിതൃത്വം ച പ്രകീര്ത്തിതമ്
ഋതുക്കളുടെ സ്വഭാവം, ঋതുക്കളുടെ ഗുണം, പിതൃഭാവം എന്നിവ എല്ലാം വിശദീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സര്വഭൂതാനി തേഭ്യോ യദൃതുകാലാദ്വിജജ്ഞിരേ
അവയിൽ നിന്നും, ঋതുക്കാലത്തിൽ നിന്നുമാണ് എല്ലാ ജീവികളും ജനിച്ചത്.
മന്വന്തരേഷ്വിഹ ത്വേതേ സ്ഥിതാഃ കാലഭിമാനിനഃ
ഓരോ മന്വന്തരത്തിലും ഈ കാലത്തിന്റെ അധികാരികൾ ഇവിടെ നിലനിൽക്കുന്നു.
സ്ഥാനാഭിമാനിനോ ഹ്യേതേ തിഷ്ഠന്തീഹ പ്രസംഗമാത്
സ്ഥലങ്ങളുടെ അധികാരികൾ ഇവിടെയുണ്ട്, അവയുടെ ബന്ധം കൊണ്ടാണ്.
ജജ്ഞേ സ്വധാപിതൃഭ്യസ്തു ദ്വേ കന്യേ ലോകവിശ്രുതേ
സ്വധയും പിതാക്കളും ചേർന്ന് ലോകത്തിൽ പ്രശസ്തമായ രണ്ട് പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു.
തേ ഉഭേ ബ്രഹ്മവാദിന്യൌ യോഗിന്യൌ ചൈവ തേ ഉഭേ
അവരിരുവരും ബ്രഹ്മം പ്രസ്താവിക്കുന്നവരും യോഗിനികളുമായിരുന്നു.
അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തു യേ പ്രോക്താസ്തേഷാം മേനാ തു മാനസീ
അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാരിൽ നിന്ന് മേനാ മനസ്സിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
മേരോസ്താം ധാരണീം നാമ പത്ന്യര്ഥം വാ സൃജന് ഘുഭാമ്
മേറുവിന് ഭാര്യയാകാൻ ധാരണി എന്ന പേരിൽ ഒരാളെ സൃഷ്ടിച്ചു.
അഗ്നിഷ്വാത്താസ്തു താം മേനാ പത്നീ ഹിമവതേ ദദുഃ
അഗ്നിഷ്വാത്തന്മാർ മേനയെ ഹിമവാന്റെ ഭാര്യയായി നൽകി.
മേനാ ഹിമവതഃ പത്നീ മൈനാകം സാ വ്യജായത
ഹിമവാന്റെ ഭാര്യയായ മേനാ മൈനാകനെ പ്രസവിച്ചു.
മൈനാകസ്യാ ത്മജഃ ക്രൌചഃ ക്രൈഞ്ചദ്വീപോ യതഃ സ്മൃതഃ
മൈനാകന്റെ മകനാണ് ക്രൗചൻ; അവനിൽ നിന്ന് ക്രൈഞ്ചദ്വീപ് അറിയപ്പെടുന്നു.
മന്ദരം സുഷുവേ പുത്രം തിസ്രഃ കന്യാശ്ച വിശ്രുതാഃ
അവൾ മന്ദരനെ മകനായി പ്രസവിച്ചു; മൂന്നു പ്രശസ്തയായ പെൺമക്കളും ജനിച്ചു.
ധാതുശ്ചൈവായതിഃ പത്നീ വിധാതുര്നിയതിഃ സ്മൃതാ
ധാതുവിന്റെ ഭാര്യ ആയതി; വിധാതാവിന്റെ ഭാര്യ നിയതി എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
സുഷുവേ സാഗരാദ്വേലാ കന്യാമേകാമനിന്ദിതാമ്
സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് വേലാ ഒരു പിഴവില്ലാത്ത പെൺകുട്ടിയെ പ്രസവിച്ചു.
സവര്ണായാം സുതാ ജാതാ ദശ പ്രാചീനബര്ഹിഷഃ
സവർണയിൽ പ്രാചീനബർഹിക്ക് പത്ത് പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു.
തേഷാം സ്വായംഭുവോ ദക്ഷഃ പുത്രത്വം ജഗ്മി വാന്പ്രഭുഃ
അവരിൽ സ്വായംഭുവന്റെ മകനായ ദക്ഷൻ പുത്രനായി ജനിച്ചു.