ഇത്യേതേ ചാഗ്നയഃ പ്രോക്താഃ പ്രണീയന്തേധ്വരേഷു വൈ
ഇവരാണ് യാഗങ്ങളിൽ മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നികൾ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വായംഭുവേ ഽന്തരേ പൂര്വമഗ്നയസ്തേഭിമാനിനഃ
മുന്പത്തെ സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ, ഇവർക്ക് അഗ്നികൾ പ്രധാന ദേവതകളായിരുന്നു.
സ്ഥാനാഭിമാനിനോ ലോകേ പ്രാഗാസന്ഹവ്യവാഹനാഃ
ലോകത്തിൽ, സ്ഥലംപ്രധാന ദേവതകൾ മുമ്പ് ഹവികൾ വഹിക്കുന്നവരായിരുന്നു.
പൂര്വമന്വതംരേ ഽതീതാഃ ശുകൈര്യാഗൈശ്ച തൈഃ സഹ
മുന്പത്തെ മന്വന്തരത്തിൽ, അവർ ശുദ്ധമായ യാഗങ്ങളോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞു പോയവരായിരുന്നു.
ഇത്യേതാനി മജോക്താനി സ്ഥാനാനി സ്ഥാനിനശ്ച ഹ
ഇവിടെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളും അവയുടെ രക്ഷകരും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സന്വന്തരേഷു സര്വേഷു ലക്ഷണം ജാതവേദസാമ്
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ജാതവേദസുകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഒരുപോലെയാണ്.
പ്രജാനാം പതയഃ സര്വേ ജ്യോതിഷ്മന്തശ്ച തേ സ്മൃതാഃ
എല്ലാ പ്രജാപതികളും പ്രകാശമുള്ളവരാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു നാമരൂപപ്രയോജനൈഃ
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും അവയുടെ പേരുകളും രൂപങ്ങളും പ്രവർത്തികളും കൂടെ.
അനാഗതൈഃ സുരൈഃ സാര്ദ്ധം വര്ത്സ്യന്തേ ഽനാഗതാഗ്നയഃ
ഇനിയും ജനിക്കാത്ത ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഭാവിയിൽ ജനിക്കാത്ത അഗ്നികൾ ഉണ്ടാകും.
വിസ്തരേണാനുപുര്വ്യാ ച പിതൄണാം വക്ഷ്യതേ പുനഃ
പിതൃവംശത്തിന്റെ ക്രമം വീണ്ടും വിശദമായി പറയപ്പെടും.
ഗാത്രേഭ്യോ ജജ്ഞിരേ തസ്യ മനുഷ്യാസുരദേവതാഃ
അവന്റെ അംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മനുഷ്യരും അസുരന്മാരും ദേവന്മാരും ജനിച്ചു.
തേഷാം നിസര്ഗഃ പ്രാഗുക്തഃ സമാസാച്ഛ്രുയതാം പുനഃ
അവരുടെ സ്വഭാവം മുമ്പ് പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്; ഇനി അതിന്റെ സംക്ഷിപ്തം വീണ്ടും കേൾക്കൂ.
പിതൃവന്മന്യമാനാ വൈ ജജ്ഞിരേ ഽസ്യോപപക്ഷതഃ
തങ്ങളെ പിതാക്കന്മാർ എന്നു കരുതിയവർ അവന്റെ വശത്തുനിന്ന് ജനിച്ചു.
ഋതവഃ പിതരോ ദേവാ ഇത്യേഷാ വൈദികീ ശ്രുതിഃ
ഋതുക്കളും പിതാക്കന്മാരും ദേവന്മാരുമാണ് വേദം പഠിപ്പിക്കുന്നത്.
ഏതേ സ്വായംഭുവേ പൂര്വമുത്പന്നാശ്ചാന്തരേ ശുഭേ
ഇവർ സ്വായംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ മുമ്പും ശുഭമായ ഇടവേളയിലും ജനിച്ചു.
അയജ്വാനസ്തഥാ തേഷാമാസന്യേ ഗൃഹമേധിനഃ
അവരിൽ ചിലർ യജ്ഞം ചെയ്യാത്ത ഗൃഹസ്ഥന്മാരായിരുന്നു.
യജ്വാനസ്തേഷു യേ ത്വാസന്പിതരഃ സോമപീഥിനഃ
അവരിൽ യജ്ഞം ചെയ്തവർ സോമം പാനമാക്കിയ പിതാക്കന്മാരായിരുന്നു.
ഋതവഃ പിതരോ ദേവാഃ ശാസ്ത്രേ ഽസ്മിന്നിശ്ചയം ഗതാഃ
ഋതുക്കളും പിതാക്കന്മാരും ദേവന്മാരും ഈ ശാസ്ത്രത്തിൽ ഉറപ്പു നേടിയിട്ടുണ്ട്.
നഭാശ്ചൈവ നഭസ്യശ്ച ജീവാവേതാപുദാത്ദൃതൌ
നഭസും നഭസ്യരും, ജീവികൾ, അപുദാത്ദൃതുവിൽ നിന്നാണ് ഉത്ഭവിച്ചത്.
സഹശ്ചൈവ സഹസ്യശ്ച ഘോരാവേതാപുദാത്ദൃതൌ
സഹയും സഹസ്യരും, ഭയങ്കരന്മാർ, അപുദാത്ദൃതുവിൽ നിന്നാണ് ജനിച്ചത്.
കാലാവസ്ഥാസു ഷട്സ്വേതേ മാസാഖ്യാ വൈ വ്യവസ്ഥിതാഃ
മാസം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ആറു കാലാവസ്ഥകളിൽ ഇവ സ്ഥാപിതമാണ്.
ഋതവോ ബ്രഹ്മണഃ പുത്രാ വിജ്ഞേയാസ്തേ ഽഭിമാനിനഃ
ഋതുക്കൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്മാരാണ്; അവർക്ക് സ്വാഭിമാനം ഉണ്ട്.
സ്ഥാനാനാം വ്യതിരേകേണ ജ്ഞേയാഃ സ്ഥാനാഗിമാനിനഃ
സ്ഥലങ്ങളേക്കാൾ വേറെയും, ആ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കുള്ള അധികാരികളെയും മനസ്സിലാക്കണം.
സംവത്സരാശ്ച സ്ഥാനാനി കാമാഖ്യാ ഹ്യഭിമാനിനാമ്
വർഷങ്ങളും സ്ഥലങ്ങളാണ്; അവ അവയുടെ അധികാരികൾക്കാണ് സ്വന്തമായത്.
തത്സതത്ത്വാസ്തദാത്മാനസ്താന്വക്ഷ്യാമി നിബോധത
അവയുടെ യഥാർത്ഥ സ്വഭാവവും സാരവും ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയാം; ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കൂ.
നിമേഷാശ്ച കലാഃ കഷ്ഠാ മുഹുര്ത്താ ദിവസാഃ ക്ഷയാഃ
നിമിഷങ്ങൾ, കലകൾ, കഷ്ടകൾ, മുഹൂർത്തങ്ങൾ, ദിവസങ്ങൾ, രാത്രികൾ—
ഋതുത്രയം ചാപ്യയനം ദ്വേ ഽയനേ ദക്ഷിണോത്തരേ
മൂന്ന് ঋതുക്കൾ, അയനങ്ങൾ, ദക്ഷിണായനം, ഉത്തരായനം—
ഋതവസ്തു നിമേഃ പുത്രാ വിജ്ഞേയാസ്തേ തഥൈവ ഷട്
ഋതുക്കൾ നിമിഷത്തിന്റെ മക്കളാണ്; ആകയാൽ ആറ് ঋതുക്കളുണ്ട്.
യസ്മാച്ചൈവാര്ത്തവേഭ്യസ്തു ജായന്തേ സ്ഥാണു ജങ്ഗമാഃ
ഈ ঋതുക്കളിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം നിലനിൽക്കുന്നവരും ചലിക്കുന്നവരും ജനിക്കുന്നത്.
സമേതാസ്തു പ്രസൂയന്തേ പ്രജാശ്ചൈവ പ്രജാപതേഃ
അവ ഒന്നിച്ചുചേരുമ്പോൾ, പ്രജാപതിയുടെ സൃഷ്ടികൾ ജനിക്കുന്നു.