അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി വൈരാഗ്യം ദോഷദര്ശനാത്
ഇനി ഞാൻ ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന വൈരാഗ്യം വിശദീകരിക്കാം.
അപ്രദ്വേഷോ ഽനഭിഷ്വങ്ഗഃ കര്ത്തവ്യോ ദോഷദര്ശനാത്
ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നതിലൂടെ വൈരാഗ്യവും, വെറുപ്പില്ലായ്മയും, ആസക്തിയില്ലായ്മയും വളർത്തണം.
ഏവം വൈരാഗ്യമാസ്ഥായ ശരീരീ നിര്മമോ ഭവേത്
ഇങ്ങനെ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചാൽ ശരീരധാരി സ്വാർത്ഥത വിട്ട് ജീവിക്കും.
വിശുദ്ധം കാര്യകരണം സത്ത്വസ്യാതിനിഷൈവയാ
തീവ്രമായ വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ സത്ത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയും ഉപകരണങ്ങളും ശുദ്ധമാകും.
തതഃ പ്രയാണകാലേ ഹി ദോഷൈര്നൈമിത്തികൈസ്തഥാ
അതിനുശേഷം യാത്രയുടെ സമയത്ത്, അപ്രത്യക്ഷമായ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ടും അങ്ങനെ തന്നെ—
സ ശരീരമുപാശ്രിത്യ കൃത്സ്നാന്ദോഷാന്രുണദ്ധി വൈ
അവൻ ശരീരത്തെ ആശ്രയിച്ച് എല്ലാ ദോഷങ്ങളും അതിജയിക്കുന്നു.
ശൈത്യാത്പ്രകുപിതോ വായുരൂര്ദ്ധ്വം തൂത്ക്രമതേ തതഃ
തണുപ്പിന്റെ കാരണത്താൽ വായു ഉണർന്ന് മുകളിലേക്ക് ചലിക്കുന്നു.
സമാസാത്സംവൃതേ ജ്ഞാനേ സംചൃത്തേഷു ച കര്മസു
സംക്ഷിപ്തമായി പറയുമ്പോൾ, അറിവ് മറഞ്ഞുപോകുമ്പോഴും കര്മ്മങ്ങൾ അവസാനിക്കുമ്പോഴും—
അഷ്ടാങ്ഗപ്രണവൃത്തിം വൈ സ വിച്യാവയതേ പുനഃ
അവൻ വീണ്ടും പ്രാണങ്ങളുടെ അഷ്ടാംഗ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഉണർത്തുന്നു.
ഏവം പ്രാണൈഃ പരിത്യക്തോ മൃത ഇത്യഭിധീയതേ
ഇങ്ങനെ പ്രാണങ്ങൾ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, ആൾ മരിച്ചുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
രഞ്ജനം തദ്വിധേയസ്യ തേ താന്യോ ന ച വിദ്യതേ
അത് നിറം ലഭിക്കുന്നത് അതിനാണ്, നിനക്കല്ല.
ശബ്ദാദ്യേ വിഷയേ ദോഷദൃഷ്ടിര്വൈ പഞ്ചലക്ഷണേ
ശബ്ദം മുതലായ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ദോഷം കാണാൻ സാധിക്കും.
വൈരാഗ്യകാരണം ഹ്യേതേ പ്രകൃതീനാം ലയസ്യ ച
ഇവയാണ് വൈരാഗ്യത്തിന്റെയും പ്രകൃതിയുടെ ലയത്തിന്റെയും കാരണം.
അവ്യക്താദ്യാസ്തു വിജ്ഞേയാ ഭൂതാന്താഃ പ്രകൃതേര്ഭവാഃ
അവ്യക്തം മുതൽ ഭൂതങ്ങൾ വരെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഉത്പന്നങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണം.
വര്ണാശ്രമാണാം ധര്മോ ഽയം ദേവസ്ഥാനേഷു കാരണമ്
വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ കർമ്മം ദേവസ്ഥലങ്ങളിൽ ഇതാണ് കാരണം.
ഐശ്വര്യമാണിമാദ്യം ഹി കാരണം ഹ്യഷ്ടലക്ഷണമ്
ഐശ്വര്യം, അനുസൂക്ഷ്മത തുടങ്ങിയ എട്ട് ഗുണങ്ങൾ കാരണം ആകുന്നു.
അഷ്ടാവേതാനി രൂപാണി പ്രാകൃതാനി യഥാക്രമമ്
ഈ എട്ട് രൂപങ്ങൾ ക്രമമായി പ്രകൃതിദത്തമായവയാണ്.
പ്രാവൃട്കാലേ പൃഥഗ്മേഘം പശ്യന്തീവ സചക്ഷുഷഃ
മഴക്കാലത്ത് കണ്ണുകൊണ്ട് വ്യത്യസ്തമായ മേഘങ്ങൾ കാണുന്നതുപോലെ,
ഖാദതശ്ചാന്നപാനാനി യോനീഃ പ്രവിശതസ്തഥാ
അഹാരം കുടിവെള്ളം കഴിക്കുന്നതും, അതുപോലെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതും പോലെ,
ജീവഃ പ്രാണസ്തഥാ ലിങ്ഗം കരണം ച ചതുഷ്ടയമ്
ജീവൻ, പ്രാണൻ, ലിംഗശരീരം, നാലു ഉപകരണങ്ങൾ ഇവയൊക്കെയും,
വ്യക്താവ്യക്തപ്രമാണോ ഽയം സ വൈ ഭുങ്ക്തേ തു കൃത്സ്നശഃ
വ്യക്തവും അവ്യക്തവും ആയ അളവുള്ള ഈ ജീവൻ എല്ലാം പൂർണ്ണമായി അനുഭവിക്കുന്നു.
ഏവം ജ്ഞാത്വാ ശുചിര്ഭൂത്വാ ജ്ഞാനാദ്വൈ വിപ്രമുച്യതേ
ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ശുദ്ധനായാൽ, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ശരിക്കും മോക്ഷം ലഭിക്കും.
യഥേഷ്ടം പരിനിര്യാതി ഭിന്നേ ദേഹേ സുനിര്വൃതേ
ദേഹം തകർന്നു വിശ്രമിച്ചപ്പോൾ, ഇച്ഛാനുസരണം പുറപ്പെടുന്നു.
മുക്തോ ഗുണശരീരേണ പ്രണാദ്യേന തു സര്വശഃ
മുക്തനായാൽ, ഗുണശരീരം കൊണ്ടും പ്രഥമശബ്ദം കൊണ്ടും പൂർണ്ണമായി മോചിതനാകുന്നു.
ജ്ഞാനീ ച സര്വസംസാരാവിജ്ഞശാരീരമാനസഃ
ജ്ഞാനിയാകുമ്പോൾ, എല്ലാ സംസാരവും വിട്ട്, ശരീരവും മനസ്സും ഇല്ലാതെ ഇരിക്കുന്നു.
പ്രകൃതിം സത്യമിത്യാഹുര്വികാരോ ഽനൃതമുച്യതേ
പ്രകൃതിയാണ് സത്യം എന്നു പറയുന്നു, വികാരം അസത്യം എന്നു പറയുന്നു.
അനാമരൂപം ക്ഷേത്രജ്ഞനാമരൂപം പ്രചക്ഷതേ
ക്ഷേത്രജ്ഞൻ എന്നത് പേരും രൂപവും ഇല്ലാത്തതാണെന്ന് പറയുന്നു.
ക്ഷേത്രം പ്രത്യയതേ യസ്മാത്ക്ഷേത്രജ്ഞഃ ശുഭ ഉച്യതേ
ക്ഷേത്രം അറിയുന്നതിനാൽ, ക്ഷേത്രജ്ഞൻ ശുഭനെന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നു.
ക്ഷേത്രം ത്വത്പ്രത്യയം ദൃഷ്ടം ക്ഷേത്രജ്ഞഃ പ്രത്യയഃ സദാ
നിന്റെ ബോധംകൊണ്ടാണ് ഈ ശരീരം കാണപ്പെടുന്നത്; ശരീരത്തെ അറിയുന്നവൻ എപ്പോഴും ബോധം തന്നെയാണ്.
ഭോജ്യത്വവിഷയത്വാച്ച ക്ഷേത്രം ക്ഷേത്രവിദോ വിദുഃ
അനുഭവത്തിന്റെയും അനുഭോഗത്തിന്റെയും വിഷയമായതിനാൽ, ശരീരത്തെ അറിയുന്നവർ അതിനെ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു.