ഏഷ മാര്ഗോ ഹി നിരയേ തിര്യ്യഗ്യോനൌ ച കാരണമ്
അവർക്കു ഈ വഴി നരകത്തിലേക്കും പശുജന്മത്തിലേക്കും കാരണമാകും.
ത്രിവിധോ യാതനാസ്ഥാനേ തിര്യ്യഗ്യോനൌ ച ഷഡ്വിധേ
യാതനാസ്ഥാനങ്ങൾ മൂന്നു വിധവും, പശുജന്മങ്ങളിൽ ആറു വിധവുമാണ്.
അനൈശ്വര്യം തു തത്സര്വം പ്രതിഘാതാത്മകം സ്മൃതമ്
സമ്പൂർണ്ണമായും അധികാരമില്ലാത്ത അവസ്ഥയെ തടസ്സങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതായാണ് കരുതുന്നത്.
സത്ത്വസ്ഥമാത്രകം ചിത്തം യഥാസത്ത്വം പ്രദര്ശനാത്
മനസ്സ് സത്ത്വഗുണത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അതിന്റെ സ്വഭാവം അനുസരിച്ച് അതു തന്നെ വെളിപ്പെടുത്തുന്നു.
സത്ത്വക്ഷേത്രജ്ഞനാനാത്വമേതന്നാനാര്ഥദര്ശനമ്
സത്ത്വവും അതിന്റെ അറിവും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം പലതരം വസ്തുക്കളെ കാണുന്നതിലാണ്.
തേന ബദ്ധസ്യ വൈ ബന്ധോ മോക്ഷോ മുക്തസ്യ തേന ച
ഇതിന്റെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ ബന്ധനത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കു ബന്ധനവും, മോചിതർക്കു മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു.
നിഃസംബന്ധോ ഹ്യചൈതന്യഃ സ്വാത്മന്യേവാവതിഷ്ഠതേ
ബന്ധങ്ങളില്ലാത്തതും ബോധമില്ലാത്തതുമായത് സ്വയം സ്വഭാവത്തിൽ മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.
ഇത്യേതല്ലക്ഷണം പ്രോക്തം സമാസാജ്ജ്ഞാന മോക്ഷയോഃ
ഇങ്ങനെ അറിവിന്റെയും മോക്ഷത്തിന്റെയും ലക്ഷണങ്ങൾ സംക്ഷിപ്തമായി പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു.
പൂര്വം വിയോഗോ ജ്ഞാനേന ദ്വിതീയേ രാഗസംക്ഷയാത്
ആദ്യം അറിവിലൂടെ വേർപാടും, രണ്ടാമതായി ആസക്തി ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടാണ് മോക്ഷവും സംഭവിക്കുന്നത്.
ലിങ്ഗാഭാവാത്തു കൈവല്യം കൈവല്യാത്തു നിരഞ്ജനമ്
ലക്ഷണങ്ങൾ ഇല്ലാതാകുമ്പോൾ ഏകാന്തതയുണ്ടാകുന്നു; അതിൽ നിന്ന് പാപരഹിതമായ അവസ്ഥയിലേക്ക് എത്തുന്നു.
അത ഊര്ദ്ധ്വം പ്രവക്ഷ്യാമി വൈരാഗ്യം ദോഷദര്ശനാത്
ഇനി ഞാൻ ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നതിലൂടെ ഉണ്ടാകുന്ന വൈരാഗ്യം വിശദീകരിക്കാം.
അപ്രദ്വേഷോ ഽനഭിഷ്വങ്ഗഃ കര്ത്തവ്യോ ദോഷദര്ശനാത്
ദോഷങ്ങൾ കാണുന്നതിലൂടെ വൈരാഗ്യവും, വെറുപ്പില്ലായ്മയും, ആസക്തിയില്ലായ്മയും വളർത്തണം.
ഏവം വൈരാഗ്യമാസ്ഥായ ശരീരീ നിര്മമോ ഭവേത്
ഇങ്ങനെ വൈരാഗ്യം സ്വീകരിച്ചാൽ ശരീരധാരി സ്വാർത്ഥത വിട്ട് ജീവിക്കും.
വിശുദ്ധം കാര്യകരണം സത്ത്വസ്യാതിനിഷൈവയാ
തീവ്രമായ വൈരാഗ്യത്തിലൂടെ സത്ത്വത്തിന്റെ പ്രവർത്തിയും ഉപകരണങ്ങളും ശുദ്ധമാകും.
തതഃ പ്രയാണകാലേ ഹി ദോഷൈര്നൈമിത്തികൈസ്തഥാ
അതിനുശേഷം യാത്രയുടെ സമയത്ത്, അപ്രത്യക്ഷമായ ദോഷങ്ങൾ കൊണ്ടും അങ്ങനെ തന്നെ—
സ ശരീരമുപാശ്രിത്യ കൃത്സ്നാന്ദോഷാന്രുണദ്ധി വൈ
അവൻ ശരീരത്തെ ആശ്രയിച്ച് എല്ലാ ദോഷങ്ങളും അതിജയിക്കുന്നു.
ശൈത്യാത്പ്രകുപിതോ വായുരൂര്ദ്ധ്വം തൂത്ക്രമതേ തതഃ
തണുപ്പിന്റെ കാരണത്താൽ വായു ഉണർന്ന് മുകളിലേക്ക് ചലിക്കുന്നു.
സമാസാത്സംവൃതേ ജ്ഞാനേ സംചൃത്തേഷു ച കര്മസു
സംക്ഷിപ്തമായി പറയുമ്പോൾ, അറിവ് മറഞ്ഞുപോകുമ്പോഴും കര്മ്മങ്ങൾ അവസാനിക്കുമ്പോഴും—
അഷ്ടാങ്ഗപ്രണവൃത്തിം വൈ സ വിച്യാവയതേ പുനഃ
അവൻ വീണ്ടും പ്രാണങ്ങളുടെ അഷ്ടാംഗ പ്രവർത്തനങ്ങളെ ഉണർത്തുന്നു.
ഏവം പ്രാണൈഃ പരിത്യക്തോ മൃത ഇത്യഭിധീയതേ
ഇങ്ങനെ പ്രാണങ്ങൾ വിട്ടുപോകുമ്പോൾ, ആൾ മരിച്ചുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
രഞ്ജനം തദ്വിധേയസ്യ തേ താന്യോ ന ച വിദ്യതേ
അത് നിറം ലഭിക്കുന്നത് അതിനാണ്, നിനക്കല്ല.
ശബ്ദാദ്യേ വിഷയേ ദോഷദൃഷ്ടിര്വൈ പഞ്ചലക്ഷണേ
ശബ്ദം മുതലായ അഞ്ചു ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ ദോഷം കാണാൻ സാധിക്കും.
വൈരാഗ്യകാരണം ഹ്യേതേ പ്രകൃതീനാം ലയസ്യ ച
ഇവയാണ് വൈരാഗ്യത്തിന്റെയും പ്രകൃതിയുടെ ലയത്തിന്റെയും കാരണം.
അവ്യക്താദ്യാസ്തു വിജ്ഞേയാ ഭൂതാന്താഃ പ്രകൃതേര്ഭവാഃ
അവ്യക്തം മുതൽ ഭൂതങ്ങൾ വരെ പ്രകൃതിയിൽ നിന്നുള്ള ഉത്പന്നങ്ങൾ മനസ്സിലാക്കണം.
വര്ണാശ്രമാണാം ധര്മോ ഽയം ദേവസ്ഥാനേഷു കാരണമ്
വർണ്ണാശ്രമങ്ങളുടെ കർമ്മം ദേവസ്ഥലങ്ങളിൽ ഇതാണ് കാരണം.
ഐശ്വര്യമാണിമാദ്യം ഹി കാരണം ഹ്യഷ്ടലക്ഷണമ്
ഐശ്വര്യം, അനുസൂക്ഷ്മത തുടങ്ങിയ എട്ട് ഗുണങ്ങൾ കാരണം ആകുന്നു.
അഷ്ടാവേതാനി രൂപാണി പ്രാകൃതാനി യഥാക്രമമ്
ഈ എട്ട് രൂപങ്ങൾ ക്രമമായി പ്രകൃതിദത്തമായവയാണ്.
പ്രാവൃട്കാലേ പൃഥഗ്മേഘം പശ്യന്തീവ സചക്ഷുഷഃ
മഴക്കാലത്ത് കണ്ണുകൊണ്ട് വ്യത്യസ്തമായ മേഘങ്ങൾ കാണുന്നതുപോലെ,
ഖാദതശ്ചാന്നപാനാനി യോനീഃ പ്രവിശതസ്തഥാ
അഹാരം കുടിവെള്ളം കഴിക്കുന്നതും, അതുപോലെ ഗർഭത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നതും പോലെ,
ജീവഃ പ്രാണസ്തഥാ ലിങ്ഗം കരണം ച ചതുഷ്ടയമ്
ജീവൻ, പ്രാണൻ, ലിംഗശരീരം, നാലു ഉപകരണങ്ങൾ ഇവയൊക്കെയും,