വിശ്വവ്യചാഃ സമുദ്രോ ഽഗ്നിര്ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ കീര്ത്യതേ
വിശ്വവ്യചാ എന്ന സമുദ്രസദൃശമായ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥലത്തിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
അചൌകപാദുപസ്ഥോ യഃ സ വൈ ശാലാസുഖീയകഃ
ഗൃഹസ്ഥനില്ലാത്തവനും സമീപം ഇരിക്കുന്നവനും ശാലാസുഖീയക എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ശംസ്യസ്യൈതേ സുതാഃ സര്വേ ഉപസ്ഥേയാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ
ശംസിയുടെ ഈ പുത്രന്മാരെ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും സമീപം ഇരുത്തേണ്ടവരെന്നു ഓർക്കുന്നു.
വിഭുഃ പ്രവാഹണോ ഽഗ്നീധ്രസ്തേഷാം ധിഷ്ണ്യസ്തഥാ പരേ
വിഭു, പ്രവാഹണൻ, അഗ്നീധ്രൻ ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; മറ്റൊന്ന് ധിഷ്ണ്യയും ആണ്.
ഹോത്രീയസ്തു സ്മൃതേ ഹ്യഗ്നിര്വഹ്നിര്യോ ഹവ്യവാഹനഃ
ഹോത്രി എന്ന അഗ്നി ഹവ്യവാഹനനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ ഽഗ്നിര്വൈശ്വദേവസ്തു ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസിരുച്യതേ
അതിനുശേഷം, വൈശ്വദേവ അഗ്നിയെ ബ്രാഹ്മണനും ശംസിയും എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ആവാരിരഗ്നിര്വാഭാരിര്വൈഷ്ഠീയഃ സ വിഭാവ്യതേ
വൈഷ്ടീയനു ചേരുന്ന ആവാരിരെന്നോ വാഭാരിരെന്നോ വിളിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം.
അഷ്ടമഃ സുധ്യുരഗ്നിര്യോമാര്ജാലീയഃ സ ഉച്യന്തേ
എട്ടാമത്തെ അഗ്നി സുധ്യു, യോമാർജാലീയനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അപാം യോനിഃ സ്മൃതോ ഽസൌ സ ഹ്യപ്സുനാമാ വിഭാവ്യതേ
അവൻ ജലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അപ്പ്സുനാമ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഗ്നിഃ സോ ഽവഭൃഥേ ജ്ഞേയോ വരുണേന സഹേജ്യതേ
അവഭൃഥയാഗത്തിൽ ആ അഗ്നി അറിയപ്പെടണം; അവൻ വരുണനോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
മൃത്യുമാഞ് ജാഠരസ്യാഗ്നേര്വിദ്വാനാഗ്നിഃ സുതഃ സ്മൃതഃ
ജഠരത്തിലെ അഗ്നിക്ക് മരണശക്തി ഉള്ളതാണെന്നും, അഗ്നിയുടെ മകനെന്നാണു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.
പുത്രസ്ത്വഗ്നേര്മന്യുമതോ ഘോരഃ സംവര്തകഃ സ്മൃതഃ
മന്യുമത് എന്ന അഗ്നിയുടെ ഭയാനകനായ സംവർത്തകൻ മകനായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
സമുദ്രവാസിനഃ പുത്രഃ സാഹരക്ഷോ വിഭാവ്യതേ
സമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നവന്റെ മകൻ, അസുരന്മാരോടൊപ്പം അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു.
ക്രവ്യാദഗ്നിഃ സുതസ്തസ്യ പുരുഷാനത്തി യോ മൃതാന്
അവന്റെ മകനാണ് മാംസം തിന്നുന്ന അഗ്നി; മരിച്ച മനുഷ്യരെ അവൻ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
തതഃ ശുചിസ്തു വൈ സൌരോ ഗന്ധര്വൈരായുരാഹുതഃ
അതിനുശേഷം, ശുദ്ധനും സൂര്യസ്വഭാവമുള്ളവനുമായവനെ ഗന്ധർവന്മാർ ആയുർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ആയുര്നാമ്നാ തു ഭഗവാനസൌ യസ്തു പ്രണീയതേ
ആയുസ് എന്ന പേരിൽ ഭഗവാൻ മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്നവനാണ്.
പാകയജ്ഞേഷ്വഭീമാനീ സോഗ്നിസ്തു സഹസഃ സ്മൃതഃ
പാകയജ്ഞങ്ങളിൽ പ്രധാന അഗ്നി സഹസ് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
വിവിധിശ്ചാദ്ഭുതസ്യാപി പുത്രോ ഽഗ്നേസ്തുമാഹാന്സ്മൃതഃ
അദ്ഭുതമായ അഗ്നിയുടെ മകനായി വിവിധി എന്നും പറയുന്നു.
വിവിധേസ്തു സുതോ ഹ്യര്ക്ക സ്തസ്യ ചാഗ്നേഃ സുതാ ഇമേ
വിവിധിയുടെ മകനാണ് അർക്കൻ; ഇവരാണ് അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാർ.
സുരഭിര്വസുരന്നാദോ പ്രവിഷ്ടോ യഃ സ രുകമരാട്
സുരഭി, വസുരന്നാദൻ, പ്രവിഷ്ടൻ—രുകമരാജ് എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ—ഇവരാണു.
ഇത്യേതേ ചാഗ്നയഃ പ്രോക്താഃ പ്രണീയന്തേധ്വരേഷു വൈ
ഇവരാണ് യാഗങ്ങളിൽ മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നികൾ എന്ന് പ്രഖ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.
സ്വായംഭുവേ ഽന്തരേ പൂര്വമഗ്നയസ്തേഭിമാനിനഃ
മുന്പത്തെ സ്വായംഭുവമന്വന്തരത്തിൽ, ഇവർക്ക് അഗ്നികൾ പ്രധാന ദേവതകളായിരുന്നു.
സ്ഥാനാഭിമാനിനോ ലോകേ പ്രാഗാസന്ഹവ്യവാഹനാഃ
ലോകത്തിൽ, സ്ഥലംപ്രധാന ദേവതകൾ മുമ്പ് ഹവികൾ വഹിക്കുന്നവരായിരുന്നു.
പൂര്വമന്വതംരേ ഽതീതാഃ ശുകൈര്യാഗൈശ്ച തൈഃ സഹ
മുന്പത്തെ മന്വന്തരത്തിൽ, അവർ ശുദ്ധമായ യാഗങ്ങളോടൊപ്പം കഴിഞ്ഞു പോയവരായിരുന്നു.
ഇത്യേതാനി മജോക്താനി സ്ഥാനാനി സ്ഥാനിനശ്ച ഹ
ഇവിടെയുള്ള സ്ഥലങ്ങളും അവയുടെ രക്ഷകരും ഞാൻ വിശദമായി പറഞ്ഞു.
സന്വന്തരേഷു സര്വേഷു ലക്ഷണം ജാതവേദസാമ്
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും ജാതവേദസുകളുടെ ലക്ഷണങ്ങൾ ഒരുപോലെയാണ്.
പ്രജാനാം പതയഃ സര്വേ ജ്യോതിഷ്മന്തശ്ച തേ സ്മൃതാഃ
എല്ലാ പ്രജാപതികളും പ്രകാശമുള്ളവരാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
മന്വന്തരേഷു സര്വേഷു നാമരൂപപ്രയോജനൈഃ
എല്ലാ മന്വന്തരങ്ങളിലും അവയുടെ പേരുകളും രൂപങ്ങളും പ്രവർത്തികളും കൂടെ.
അനാഗതൈഃ സുരൈഃ സാര്ദ്ധം വര്ത്സ്യന്തേ ഽനാഗതാഗ്നയഃ
ഇനിയും ജനിക്കാത്ത ദേവന്മാരോടൊപ്പം ഭാവിയിൽ ജനിക്കാത്ത അഗ്നികൾ ഉണ്ടാകും.
വിസ്തരേണാനുപുര്വ്യാ ച പിതൄണാം വക്ഷ്യതേ പുനഃ
പിതൃവംശത്തിന്റെ ക്രമം വീണ്ടും വിശദമായി പറയപ്പെടും.