കാവേരീം കൃഷ്ണവേണാം ച നര്മദാം യമുനാം തഥാ
കാവേരി, കൃഷ്ണവേണ, നർമദ, യമുന — ഇവയും,
വിപാശാം കൌശികീഞ്ചൈവ ശതദ്രൂം സരയൂം തഥാ
വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, സരയു — ഇവയും,
താസു ഷോഡശധാമാനം പ്രവിഭജ്യ പൃഥക്പൃഥക്
അവയിൽ ഓരോന്നിലും പതിനാറു ഭവനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായി വിഭജിച്ചു.
കൃത്തികാചാരിണീ ധിഷ്ണീ ജജ്ഞിരേ താശ്ച ധിഷ്ണയഃ
കൃത്തികകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ധിഷ്ണി ജനിച്ചു; അവയെ ധിഷ്ണികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഇത്യേതേ വൈ നദീപുത്രാ ധിഷ്ണീഷ്വേവം വിജജ്ഞിരേ
ഇങ്ങനെ, ഈ നദികളുടെ പുത്രന്മാർ ധിഷ്ണികളിൽ ജനിച്ചു.
താഞ്ശൃണുധ്വം സമാസേന കീര്ത്യമാനാന്യഥാതഥമ്
ഇപ്പോൾ ഈ പേരുകൾ ശരിയായി എങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നുവെന്നു സംക്ഷിപ്തമായി കേൾക്കൂ.
വിധീയന്തേ യഥാസ്ഥാനം സൂത്യാഹേ സവനേ ക്രമാത്
അവയെ ഓരോ സ്ഥലത്തും, ജനനകൃത്യത്തിലും ഹോമത്തിലും ക്രമമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സമ്രാഡഗ്നി കൃശാനുര്യോ ദ്വിതീയോംഽതരവേദികഃ
സമ്രാട് അഗ്നി, കൃഷ്ണു, രണ്ടാമത്തേതാണ്; ആ അഗ്നി വേദിക്കയ്ക്കുള്ളിലാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പരിഷത്പവമാനസ്തു ദ്വിതീയ സോ ഽനുദിശ്യതേ
പരിഷത്, പവമാനൻ — ഇവ രണ്ടാമത്തേതായി പറയപ്പെടുന്നു.
ഹവ്യസ്തതോ ഹ്യസംമൃഷ്ടഃ ശാമിത്രേ ഽഗ്നൌ വിഭാവ്യതേ
ശുദ്ധീകരിക്കാത്ത അഗ്നി ഹവ്യവാഹനനാണ്; ശാമിത്ര അഗ്നിയിൽ അവൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
വിശ്വവ്യചാഃ സമുദ്രോ ഽഗ്നിര്ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ കീര്ത്യതേ
വിശ്വവ്യചാ എന്ന സമുദ്രസദൃശമായ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥലത്തിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
അചൌകപാദുപസ്ഥോ യഃ സ വൈ ശാലാസുഖീയകഃ
ഗൃഹസ്ഥനില്ലാത്തവനും സമീപം ഇരിക്കുന്നവനും ശാലാസുഖീയക എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ശംസ്യസ്യൈതേ സുതാഃ സര്വേ ഉപസ്ഥേയാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ
ശംസിയുടെ ഈ പുത്രന്മാരെ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും സമീപം ഇരുത്തേണ്ടവരെന്നു ഓർക്കുന്നു.
വിഭുഃ പ്രവാഹണോ ഽഗ്നീധ്രസ്തേഷാം ധിഷ്ണ്യസ്തഥാ പരേ
വിഭു, പ്രവാഹണൻ, അഗ്നീധ്രൻ ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; മറ്റൊന്ന് ധിഷ്ണ്യയും ആണ്.
ഹോത്രീയസ്തു സ്മൃതേ ഹ്യഗ്നിര്വഹ്നിര്യോ ഹവ്യവാഹനഃ
ഹോത്രി എന്ന അഗ്നി ഹവ്യവാഹനനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ ഽഗ്നിര്വൈശ്വദേവസ്തു ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസിരുച്യതേ
അതിനുശേഷം, വൈശ്വദേവ അഗ്നിയെ ബ്രാഹ്മണനും ശംസിയും എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ആവാരിരഗ്നിര്വാഭാരിര്വൈഷ്ഠീയഃ സ വിഭാവ്യതേ
വൈഷ്ടീയനു ചേരുന്ന ആവാരിരെന്നോ വാഭാരിരെന്നോ വിളിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം.
അഷ്ടമഃ സുധ്യുരഗ്നിര്യോമാര്ജാലീയഃ സ ഉച്യന്തേ
എട്ടാമത്തെ അഗ്നി സുധ്യു, യോമാർജാലീയനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അപാം യോനിഃ സ്മൃതോ ഽസൌ സ ഹ്യപ്സുനാമാ വിഭാവ്യതേ
അവൻ ജലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അപ്പ്സുനാമ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഗ്നിഃ സോ ഽവഭൃഥേ ജ്ഞേയോ വരുണേന സഹേജ്യതേ
അവഭൃഥയാഗത്തിൽ ആ അഗ്നി അറിയപ്പെടണം; അവൻ വരുണനോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.
മൃത്യുമാഞ് ജാഠരസ്യാഗ്നേര്വിദ്വാനാഗ്നിഃ സുതഃ സ്മൃതഃ
ജഠരത്തിലെ അഗ്നിക്ക് മരണശക്തി ഉള്ളതാണെന്നും, അഗ്നിയുടെ മകനെന്നാണു ജ്ഞാനികൾ പറയുന്നത്.
പുത്രസ്ത്വഗ്നേര്മന്യുമതോ ഘോരഃ സംവര്തകഃ സ്മൃതഃ
മന്യുമത് എന്ന അഗ്നിയുടെ ഭയാനകനായ സംവർത്തകൻ മകനായി ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
സമുദ്രവാസിനഃ പുത്രഃ സാഹരക്ഷോ വിഭാവ്യതേ
സമുദ്രത്തിൽ വസിക്കുന്നവന്റെ മകൻ, അസുരന്മാരോടൊപ്പം അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കപ്പെടുന്നു.
ക്രവ്യാദഗ്നിഃ സുതസ്തസ്യ പുരുഷാനത്തി യോ മൃതാന്
അവന്റെ മകനാണ് മാംസം തിന്നുന്ന അഗ്നി; മരിച്ച മനുഷ്യരെ അവൻ ഭക്ഷിക്കുന്നു.
തതഃ ശുചിസ്തു വൈ സൌരോ ഗന്ധര്വൈരായുരാഹുതഃ
അതിനുശേഷം, ശുദ്ധനും സൂര്യസ്വഭാവമുള്ളവനുമായവനെ ഗന്ധർവന്മാർ ആയുർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
ആയുര്നാമ്നാ തു ഭഗവാനസൌ യസ്തു പ്രണീയതേ
ആയുസ് എന്ന പേരിൽ ഭഗവാൻ മുന്നോട്ട് നയിക്കപ്പെടുന്നവനാണ്.
പാകയജ്ഞേഷ്വഭീമാനീ സോഗ്നിസ്തു സഹസഃ സ്മൃതഃ
പാകയജ്ഞങ്ങളിൽ പ്രധാന അഗ്നി സഹസ് എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
വിവിധിശ്ചാദ്ഭുതസ്യാപി പുത്രോ ഽഗ്നേസ്തുമാഹാന്സ്മൃതഃ
അദ്ഭുതമായ അഗ്നിയുടെ മകനായി വിവിധി എന്നും പറയുന്നു.
വിവിധേസ്തു സുതോ ഹ്യര്ക്ക സ്തസ്യ ചാഗ്നേഃ സുതാ ഇമേ
വിവിധിയുടെ മകനാണ് അർക്കൻ; ഇവരാണ് അഗ്നിയുടെ പുത്രന്മാർ.
സുരഭിര്വസുരന്നാദോ പ്രവിഷ്ടോ യഃ സ രുകമരാട്
സുരഭി, വസുരന്നാദൻ, പ്രവിഷ്ടൻ—രുകമരാജ് എന്നറിയപ്പെടുന്നവൻ—ഇവരാണു.