സംസാരേ സംസരന്തീഹ യാവന്തഃ പ്രാണിനശ്ച തേ
ഈ ജന്മമരണചക്രത്തില് സഞ്ചരിക്കുന്ന എല്ലാ ജീവികളും,
ഋഷീണാം തദ്വചഃ ശ്രുത്വാ മരുതോ വാക്യമബ്രവീത്
ആ ഋഷികളുടെ വാക്കുകള് കേട്ടു മരുത് ഉത്തരം പറഞ്ഞു.
ചക്ഷുഷാ വൈ പ്രസംഖ്യാതുമതോ ഹ്യന്തേ ന ച ദ്വിജാഃ
കണ്ണുകൊണ്ടാണ് എണ്ണപ്പെടുന്നത്, ദ്വിജന്മാരേ, പക്ഷേ അവസാനം അങ്ങനെ അല്ല.
ബ്രഹ്മണാ സംജ്ഞിതം യത്തു സംഖ്യയാ തന്നിബോധത
ബ്രഹ്മാവു സംജ്ഞപ്പെടുത്തിയ എണ്ണപ്പെട്ടതെന്താണെന്ന് ഇനി കേള്ക്കൂ.
പാര്ഥിവാഃ കൃമയസ്താവത്സംസേകാദ്യേഷു സംഭവഃ
നനവുള്ള സ്ഥലങ്ങളില് ഉണ്ടാകുന്നത്രയാണ് ഭൂമിയിലെ പുഴുക്കളുടെ എണ്ണം.
ഔദകാ ജന്തവഃ സര്വേ നിശ്ചയാത്തന്നിധാര്യതാമ്
ജലജീവികള് എല്ലാം ഉറപ്പായും അങ്ങനെ തന്നെ എന്ന് മനസ്സിലാക്കണം.
വിഹങ്ഗമാസ്തു വിജ്ഞേയാ ലൌകികാസ്തേ ച സര്വശഃ
ലോകത്തിലെ എല്ലാ പക്ഷികളും അങ്ങനെ തന്നെ അറിയേണ്ടതാണ്.
പശവസ്തത്സമാ ജ്ഞേയാ ലൌകികാസ്തു ചതുഷ്പദാഃ
അവയോളം തന്നെ പശുക്കളുടെയും ലോകത്തിലെ നാലുകാലികളുടെയും എണ്ണം.
ദ്വിപദാസ്തത്സഹസ്രേണ സംമിതാ ധാര്മികാഃ പുനഃ
ധാര്മ്മികരായ bipeds-ന്റെ എണ്ണം അതിന്റെ ആയിരം മടങ്ങാണ്.
യഃ സഹസ്രതമോ ഭാഗോ ധാര്മികാണാം ഭവേദ്ദിവി
ആ ധാര്മ്മികരില് ആയിരത്തിലൊന്ന് സ്വര്ഗ്ഗത്തില് കാണപ്പെടുന്നു.
സ്വര്ഗോപപാദകൈസ്തുല്യാ യാതനാസ്ഥാനവാസിനഃ
നരകസ്ഥലങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്നവർ സ്വർഗത്തിൽ എത്തുന്നവരെപ്പോലെ തന്നെയാണ്.
രൌരവേ തമസി ഹ്യേതേ ശീതോഷ്ണം പ്രാപ്നുവന്തി തേ
റൗരവത്തിൽയും അന്ധകാരത്തിൽയും അവർ തണുപ്പും ചൂടും അനുഭവിക്കുന്നു.
ഉഷ്ണസ്തു രൌരവോ ജ്ഞേയസ്തേജോഘോരരസാത്മകഃ
റൗരവം അത്യന്തം ചൂടുള്ളതും ഭയങ്കരമായ ഊർജ്ജം നിറഞ്ഞതുമായിടമാണ് എന്ന് അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഏവം സുദുര്ലഭാഃ സംതഃ സ്വര്ഗേ വാ ധാര്മികാ നരാഃ
ഇങ്ങനെ, സ്വർഗത്തിൽ ആയാലും ഭൂമിയിൽ ആയാലും ധാർമ്മികരായ മനുഷ്യർ അത്യന്തം അപൂർവരാണ്.
ഗണാനാ ദിനിവൃത്തൈഷാ സംഖ്യാ ബ്രാഹ്മീ ത്വമാനുഷീ
ദേവന്മാരുടെ ദിവസങ്ങളുടെ എണ്ണമാണ് ഇതിൽ പറയുന്നത്; മനുഷ്യരുടെ കണക്കു വേറെയാണ് എന്ന് നീ അറിഞ്ഞിരിക്കണം.
ഉക്താ ഹ്യേതേ ത്വയാ ലാകാ ലാകാനാമന്തരണ ച
നീ ഈ ലോകങ്ങളും ലോകങ്ങൾക്കിടയിലെ ഇടവേളകളും വിശദമായി വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്.
സ വായുര്ദൃഷ്ടതത്ത്വാര്ഥ ഇദം തത്ത്വമുവാച ഹ
അവൻ, സത്യം തിരിച്ചറിഞ്ഞ വാതായു, ഈ സത്യം പ്രസ്താവിച്ചു.
വ്യക്തം തര്കേണ പശ്യന്തി യോഗാത്പ്രത്യക്ഷദര്ശിനഃ
യോഗം വഴി നേരിട്ട് കാണുന്നവർ തർക്കം വഴി സത്യത്തെ വ്യക്തമായി ഗ്രഹിക്കുന്നു.
ഋഭുഃ സനത്കുമാരാദ്യാഃ സംബുദ്ധാഃ ശുദ്ധബുദ്ധയഃ
ഋഭു, സനത്കുമാരൻ എന്നിവരും മറ്റുള്ളവരും ഉണർന്ന മനസ്സും ശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയും ഉള്ളവരാണ്.
അക്ഷയാഃ പ്രീതിസംയുക്താ ബ്രാഹ്മേ തിഷ്ഠന്തി യോഗിനഃ
അക്ഷയമായ സന്തോഷം നിറഞ്ഞ യോഗികൾ ബ്രാഹ്മാവസ്ഥയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.
യഥാത്രൈവ സയാ ദൃഷ്ടം സാംനിധ്യം തത്ര കുര്വതാ
ഇവിടെ കാണുന്ന സാന്നിധ്യംപോലെ അവിടെയും അതുപോലെ നിലനിൽക്കുന്നു.
ഈശ്വരഃ പരമാണുത്വാദ്ഭാവഗ്രാഹ്യോ മനീഷിണാമ്
പരമാണുവിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മനാകയാൽ, ഭഗവാൻ ജ്ഞാനികൾക്ക് അവരുടെ ബുദ്ധിയിലൂടെ ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു.
ദ്രഷ്ടൃത്വമാത്മസംബന്ധമധിഷ്ടാതൃത്വമേവ ച
അവൻ ദർശകൻ, ആത്മാവുമായി ബന്ധമുള്ളവൻ, അതുപോലെ തന്നെ ഭരണാധികാരിയും ആണു.
വിഭുത്വാത്ഖലു യോഗാഢ്യോ ബ്രഹ്മണോ ഽനുഗ്രഹേ രതഃ
വ്യാപ്തിയാൽ, അവൻ യോഗത്തിൽ സമ്പന്നനും ബ്രഹ്മന്റെ കൃപയിൽ ആനന്ദിക്കുന്നവനും ആണ്.
അക്ഷരം ധ്രുവമവ്യഗ്രമഷ്ടമം ത്വൌപസര്ഗികമ്
അഷ്ടമം എന്നത് അക്ഷരവും സ്ഥിരവും അചഞ്ചലവുമാണ്, എന്നാൽ അതു രണ്ടാമത്തെ സ്ഥാനത്തിലാണ്.
മായയാ കൃതമാചഷ്ടേ മായീ ദേവോ മഹേശ്വരഃ
മാഹേശ്വരൻ എന്ന ദൈവം, മായാവി, മായയാൽ സൃഷ്ടിച്ചതെല്ലാം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു.
വിസ്തരേണാനുപൂര്വ്യാ ച ബ്രുവതോ മേ നിബോധത
വിവരിച്ചും ക്രമമായി പറഞ്ഞും ഞാൻ പറയുന്നത് ശ്രദ്ധിച്ചു കേൾക്കൂ.
ഭൂലോകാദ്ബ്രഹ്മലോകോ വൈ യോജനൈഃ സംപ്രകീര്ത്യതേ
ഭൂലോകത്തിൽ നിന്ന് ബ്രഹ്മലോകം വരെ ദൂരം യോജനങ്ങളാൽ അളക്കപ്പെടുന്നു.
ഊര്ദ്ധ്വ ഭാഗവതോ ഽഡം തു ബ്രഹ്മലോകാത്പരം സ്മൃതമ്
ബ്രഹ്മലോകത്തേക്കാൾ മുകളിൽ ഭാഗവതലോകം ഉണ്ട് എന്ന് പറയുന്നു.
നിത്യാ ഹ്യപരിസംക്ഷാതാഃ പരസ്പരഗുണാശ്രയാത്
അവിടെ എല്ലാം ശാശ്വതവും അളക്കാനാകാത്തതുമാണ്, പരസ്പരഗുണങ്ങളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു.