പവമാനാത്മജശ്ചൈവ കവ്യവാഹന ഉച്യതേ
പവമാനൻ്റെ പുത്രനാണ് കവ്യവാഹനൻ എന്നു പറയുന്നു.
ദേവാനാം ഹവ്യവാഹോ ഽഗ്നിഃ പിതൄണാം കവ്യവാഹനഃ
ദേവന്മാരിൽ ഹവ്യവാഹനൻ അഗ്നിയാണ്; പിതൃകളിൽ കവ്യവാഹനൻ.
ഏതേഷാം പുത്രപൌത്രാസ്തു ചത്വാരിംശന്ന വൈവ തു
അവരുടെ പുത്രന്മാരും മക്കളും ചേർന്ന് നാല്പത് പേരാണെന്നു പറയുന്നു.
വിശ്രുപ്തോ ലൌകികോ ഽഗ്നിസ്തു പ്രഥമോ ബ്രഹ്മണഃ സുതഃ
ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആദ്യ പുത്രൻ വിശ്രുപ്തൻ എന്ന ലോകിക അഗ്നിയായിരുന്നു.
വൈശ്വാനരഃ സുതസ്തസ്യ വഹന് ഹവ്യം സമാഃ ശതമ്
അവന്റെ പുത്രൻ വൈശ്വാനരൻ ആയിരുന്നു; അവൻ നൂറു വർഷം ഹവ്യങ്ങൾ വഹിച്ചു.
സോഥര്വാ ലൌകികോ ഽഗ്നിസ്തു ദര്പഹാഥര്വണഃ സ്മൃതഃ
അതിനുശേഷം അതർവൻ എന്ന ലോകിക അഗ്നി ദർപഹ അതർവണൻ എന്നു അറിയപ്പെടുന്നു.
തസ്മാത്സ ലൌകികോ ഽഗ്നിസ്തു ദധ്യങ്ങാഥര്വണോ മതഃ
അവനിൽ നിന്ന് ദധ്യങ് അതർവണൻ എന്ന ലോകിക അഗ്നി ജനിച്ചു എന്നു കരുതപ്പെടുന്നു.
സ ജ്ഞേയോ ഗാര്ഹപത്യോ ഽഗ്നിസ്തസ്യ പുത്രദ്വയം സ്മൃതമ്
അവനെ ഗാർഹപത്യ അഗ്നി എന്നു അറിയണം; അവനു രണ്ട് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടെന്നു പറയുന്നു.
ദ്വിതീയസ്തു സുതഃ പ്രോക്തഃ ശുകോ ഽഗ്നിര്യഃ പ്രണീയതേ
രണ്ടാമത്തെ മകനായി ശുകനെന്നു പറയപ്പെടുന്നു; അഗ്നിയാണ് അവൻ, ആ അഗ്നി മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു.
ശംസ്യസ്തു ഷോഡശ നദീശ്ചകമേ ഹവ്യവാഹനഃ
ശംസിയെന്നു പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി, ഹവ്യവാഹനൻ, പതിനാറു നദികളെ ആഗ്രഹിച്ചു.
കാവേരീം കൃഷ്ണവേണാം ച നര്മദാം യമുനാം തഥാ
കാവേരി, കൃഷ്ണവേണ, നർമദ, യമുന — ഇവയും,
വിപാശാം കൌശികീഞ്ചൈവ ശതദ്രൂം സരയൂം തഥാ
വിപാശ, കൗശികി, ശതദ്രു, സരയു — ഇവയും,
താസു ഷോഡശധാമാനം പ്രവിഭജ്യ പൃഥക്പൃഥക്
അവയിൽ ഓരോന്നിലും പതിനാറു ഭവനങ്ങൾ വ്യത്യസ്തമായി വിഭജിച്ചു.
കൃത്തികാചാരിണീ ധിഷ്ണീ ജജ്ഞിരേ താശ്ച ധിഷ്ണയഃ
കൃത്തികകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ധിഷ്ണി ജനിച്ചു; അവയെ ധിഷ്ണികൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ഇത്യേതേ വൈ നദീപുത്രാ ധിഷ്ണീഷ്വേവം വിജജ്ഞിരേ
ഇങ്ങനെ, ഈ നദികളുടെ പുത്രന്മാർ ധിഷ്ണികളിൽ ജനിച്ചു.
താഞ്ശൃണുധ്വം സമാസേന കീര്ത്യമാനാന്യഥാതഥമ്
ഇപ്പോൾ ഈ പേരുകൾ ശരിയായി എങ്ങനെ പറയപ്പെടുന്നുവെന്നു സംക്ഷിപ്തമായി കേൾക്കൂ.
വിധീയന്തേ യഥാസ്ഥാനം സൂത്യാഹേ സവനേ ക്രമാത്
അവയെ ഓരോ സ്ഥലത്തും, ജനനകൃത്യത്തിലും ഹോമത്തിലും ക്രമമായി ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.
സമ്രാഡഗ്നി കൃശാനുര്യോ ദ്വിതീയോംഽതരവേദികഃ
സമ്രാട് അഗ്നി, കൃഷ്ണു, രണ്ടാമത്തേതാണ്; ആ അഗ്നി വേദിക്കയ്ക്കുള്ളിലാണ് സ്ഥാപിച്ചിരിക്കുന്നത്.
പരിഷത്പവമാനസ്തു ദ്വിതീയ സോ ഽനുദിശ്യതേ
പരിഷത്, പവമാനൻ — ഇവ രണ്ടാമത്തേതായി പറയപ്പെടുന്നു.
ഹവ്യസ്തതോ ഹ്യസംമൃഷ്ടഃ ശാമിത്രേ ഽഗ്നൌ വിഭാവ്യതേ
ശുദ്ധീകരിക്കാത്ത അഗ്നി ഹവ്യവാഹനനാണ്; ശാമിത്ര അഗ്നിയിൽ അവൻ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.
വിശ്വവ്യചാഃ സമുദ്രോ ഽഗ്നിര്ബ്രഹ്മസ്ഥാനേ സ കീര്ത്യതേ
വിശ്വവ്യചാ എന്ന സമുദ്രസദൃശമായ അഗ്നി ബ്രഹ്മസ്ഥലത്തിൽ പ്രശസ്തനാണ്.
അചൌകപാദുപസ്ഥോ യഃ സ വൈ ശാലാസുഖീയകഃ
ഗൃഹസ്ഥനില്ലാത്തവനും സമീപം ഇരിക്കുന്നവനും ശാലാസുഖീയക എന്നാണു വിളിക്കുന്നത്.
ശംസ്യസ്യൈതേ സുതാഃ സര്വേ ഉപസ്ഥേയാ ദ്വിജൈഃ സ്മൃതാഃ
ശംസിയുടെ ഈ പുത്രന്മാരെ എല്ലാ ദ്വിജന്മാരും സമീപം ഇരുത്തേണ്ടവരെന്നു ഓർക്കുന്നു.
വിഭുഃ പ്രവാഹണോ ഽഗ്നീധ്രസ്തേഷാം ധിഷ്ണ്യസ്തഥാ പരേ
വിഭു, പ്രവാഹണൻ, അഗ്നീധ്രൻ ഇവരിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു; മറ്റൊന്ന് ധിഷ്ണ്യയും ആണ്.
ഹോത്രീയസ്തു സ്മൃതേ ഹ്യഗ്നിര്വഹ്നിര്യോ ഹവ്യവാഹനഃ
ഹോത്രി എന്ന അഗ്നി ഹവ്യവാഹനനായി ഓർക്കപ്പെടുന്നു.
തതോ ഽഗ്നിര്വൈശ്വദേവസ്തു ബ്രാഹ്മണാച്ഛംസിരുച്യതേ
അതിനുശേഷം, വൈശ്വദേവ അഗ്നിയെ ബ്രാഹ്മണനും ശംസിയും എന്നു വിളിക്കുന്നു.
ആവാരിരഗ്നിര്വാഭാരിര്വൈഷ്ഠീയഃ സ വിഭാവ്യതേ
വൈഷ്ടീയനു ചേരുന്ന ആവാരിരെന്നോ വാഭാരിരെന്നോ വിളിക്കപ്പെടുന്ന അഗ്നി അങ്ങനെ മനസ്സിലാക്കണം.
അഷ്ടമഃ സുധ്യുരഗ്നിര്യോമാര്ജാലീയഃ സ ഉച്യന്തേ
എട്ടാമത്തെ അഗ്നി സുധ്യു, യോമാർജാലീയനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് എന്ന് പറയുന്നു.
അപാം യോനിഃ സ്മൃതോ ഽസൌ സ ഹ്യപ്സുനാമാ വിഭാവ്യതേ
അവൻ ജലങ്ങളുടെ ഉത്ഭവം എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അപ്പ്സുനാമ എന്ന പേരിലാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്.
അഗ്നിഃ സോ ഽവഭൃഥേ ജ്ഞേയോ വരുണേന സഹേജ്യതേ
അവഭൃഥയാഗത്തിൽ ആ അഗ്നി അറിയപ്പെടണം; അവൻ വരുണനോടൊപ്പം ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു.