ആ മഹത്തായ സ്രഷ്ടാവിൽ നിന്ന് ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യകവുമായ ഭാഗങ്ങൾക്കും അതോടൊപ്പം മന്ത്രങ്ങളുടെ രചനക്കും രൂപം ലഭിച്ചു. ഗ്രാമ്യവും ആരണ്യകവുമായ ഇവയും മന്ത്രങ്ങളുമായി ചേർന്ന് ഋക്, ബ്രാഹ്മണ, യജുസ് എന്നിങ്ങനെയും അറിയപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ തന്നെയാണ് തൈത്തരീയന്മാർ പരക്ഷുദ്ര എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്നത്. ഋഗ്സംഹിതയുടെ എണ്ണം വ്യക്തമാക്കപ്പെടുന്നു; അതിനേക്കാൾ നാലിരട്ടിയോളം ബ്രാഹ്മണഭാഗം ഉള്ളതാണെന്ന് പറയുന്നു. യജുസും ഋച്ചു, ശുക്രിയയുമൊക്കെ യാജ്ഞവൽക്ക്യന്റെ നിർദേശപ്രകാരം അളക്കപ്പെടുന്നു. ആ രചനയിൽ ആറായിരം ഋച്ചുകൾ ഉണ്ട്, അതോടൊപ്പം ഇരുപത്താറ് കൂടി ചേർക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ പതിനൊന്നായിരം ഋച്ചുകൾ കൂടെ, പത്ത് കൂടി ചേർന്നാണ് പറയുന്നത്. ഒറ്റായിരം ഋച്ചുകൾ മന്ത്രങ്ങളായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അഥർവണരുടെ ഋച്ചുകൾ അഞ്ച് ആയിരം ഉണ്ട്. ആംഗിരസരുടെ കാര്യവും അവരുടെ ആരണ്യകവും വിശദീകരിക്കപ്പെടുന്നു. ശാഖകളുടെ സ്രഷ്ടാക്കളെയും അവയുടെ വിഭജനത്തിന്റെ കാരണങ്ങളെയും കുറിച്ചും പറയുന്നു. പ്രജാപതിയുടെ വേദപരമ്പര്യത്തെ ശാശ്വതമായതാണെന്ന് പറയുന്നു; ഈ വ്യത്യാസങ്ങൾ സ്മൃതികളായി അറിയപ്പെടുന്നു. ദ്വാപരയുഗങ്ങളിൽ വേദങ്ങളുടെ കൂടുതൽ വിഭജനങ്ങൾ നടന്നുവെന്നു പറയുന്നു. ഗുരുക്കന്മാർ ശിഷ്യന്മാർക്ക് അതു പഠിപ്പിച്ചശേഷം തപസ്സിലേർന്നു കാടിലേക്ക് പോയി. നാലു വേദങ്ങളും അവയുടെ ഉപാംഗങ്ങളും, മീമാംസയും വ്യാപകമായ ന്യായശാസ്ത്രവും, ആയുര്വേദം, ധനുര്വേദം, ഗന്ധർവവേദം—ഈ മൂന്നു ശാസ്ത്രങ്ങളും—ഇവയും ആ കാലത്ത് സ്ഥാപിതമാവുന്നു. ആദ്യമായി ബ്രഹ്മർഷിമാർ ഉണ്ടായി; അവരിൽ നിന്ന് ദേവർഷിമാർ ഉണ്ടായി. കശ്യപർ, വസിഷ്ഠർ, ഭൃഗവർ, ആംഗിരസർ, അത്രികൾ—ഇവരിൽ പ്രമുഖർ. ബ്രഹ്മത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നതിനാലാണ് ഇവരെ ബ്രഹ്മർഷികൾ എന്ന് ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രത്യുഷദേവനും വീണ്ടും കശ്യപനും, ധർമ്മപുത്രന്മാരായ ദിവ്യർഷിമാർ—നരനും നാരായണനും—കുബേരനും പോളസ്ത്യനും പ്രത്യുഷശാഖയിൽ നിന്നുള്ള പുത്രനും—ഇവരിൽ നിന്നാണ് വേദങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചത്, അതിനാൽ ഇവരെ ദേവർഷികൾ എന്ന് വിളിക്കുന്നു. ഇക്ഷ്വാകുവംശത്തിൽ നിന്നുള്ളവർ രാജർഷികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ സ്ഥാപിതരായവർ ശുദ്ധബ്രഹ്മർഷികൾ എന്നറിയപ്പെടുന്നു. ഇന്ദ്രലോകത്തിൽ അധിഷ്ഠിതരായവർ രാജർഷികൾ എന്നാണ് പറയുന്നു. ഈ ബ്രഹ്മർഷികളും ദേവർഷികളും—all these great sages—ഭൂതകാലം, ഭാവികാലം, വർത്തമാനകാലം എന്നിവയുടെ ജ്ഞാനത്തിൽ സ്ഥിരതയും സത്യത്തിൽ അചഞ്ചലതയും പുലർത്തുന്നു. തപസ്സിൽ പ്രശസ്തരായവരും, ഗർഭത്തിൽ തന്നെ ജ്ഞാനം പ്രഖ്യാപിച്ചവരുമായവർ, ധർമ്മത്തിൽ സ്ഥിരതയുള്ള രാജർഷിമാരും ദൈവീക-മാനുഷരായ രാജാക്കന്മാരും—ഇവരിൽ ഏഴുപേർ, ഏഴു ഗുണങ്ങളോടുകൂടി, സപ്തർഷികൾ എന്ന പേരിൽ പ്രശസ്തരാണ്. അവർ പ്രകാശിതരായവരും, ധർമ്മത്തെ നേരിട്ട് ഗ്രഹിച്ചവരുമാണ്; വംശങ്ങളുടെ ഉത്ഭവകർത്താക്കളാണ്. അവർ സമത്വത്തോടെ, കുറ്റമില്ലാത്ത പ്രവർത്തനങ്ങളിലൂടെ പ്രവർത്തിച്ചു. ഗൃഹസ്ഥരും, ജ്ഞാനികളും, വനംവാസികളും—ഇവരിലൂടെ varnashrama വ്യവസ്ഥ ആദ്യമായി സ്ഥാപിതമായി. എല്ലാ വർണങ്ങളും ആശ്രമങ്ങളും അവർ സമ്പൂർണ്ണമായി ക്രമീകരിച്ചു. പിതാവ് പുത്രനായി ജനിക്കുകയും പുത്രൻ പിതാവായി ജനിക്കുകയും ചെയ്യുന്ന ഈ പരമ്പരയിൽ, എൺപത്തിയെട്ടായിരം പേർ ഗൃഹസ്ഥരായി നിലകൊള്ളുന്നു. വിവാഹിതരായും അഗ്നിഹോത്രാദി യാഗങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരാണ് സന്തതിയുടെ കാരണമായി ഓർക്കപ്പെടുന്നത്. ഇവരിൽ എൺപത്തിയെട്ടായിരം പേർ വടക്കേ ദിക്കിൽ സ്ഥിരതയോടെ പാർക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് വേദങ്ങളുടെ വിഭജനവും മഹർഷിമാരുടെ വംശപരമ്പരയും, varnashrama വ്യവസ്ഥയും, മഹത്തായ സപ്തർഷിമാരുടെയും ദൈവീക സങ്കേതങ്ങളുടെയും ഉത്ഭവവും ഈ ശ്രേഷ്ഠമായ പരമ്പര്യത്തിൽ വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്.