മഹാനുഭാവനായ ദ്വിജോത്തമനേ, അനന്തൻ്റെ മാനസിക ശരീരമാണിത്. ഈ അനന്തൻ സർവ്വദേഷങ്ങളിലും ഉപദേശങ്ങളിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു. പദ്മനാഭൻ എന്ന പേരിൽ അറിയപ്പെടുന്ന ഈ പരിപൂർണ്ണ സങ്കൽപ്പമാണ് ഇവിടെ വിവരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്. ഭൂമിയിൽ, പാതാളത്തിൽ, ആകാശത്തിൽ, കാറ്റിൽ, അഗ്നിയിൽ—ഇവിടെയെല്ലാം, അങ്ങനെ തന്നെ അന്ധകാരം പോലും, അവനെയാണ് മഹാ പ്രകാശസ്വരൂപനായവനായി അറിയേണ്ടത്. ലോകങ്ങളിലാകെ, ലോകങ്ങളുടെ നാഥനായ ഈ മഹാബലശാലിയെ അനേകം രൂപങ്ങളിൽ ആരാധിക്കുന്നു. അവനിൽ ആധാര-ആധേയ ബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നു; എന്നാൽ അവനിൽ ഉണ്ടാകുന്ന മാറ്റങ്ങൾ അവൻ സ്വയം അചഞ്ചലനായതിൽ നിന്നാണ്. അവയൊക്കെ പരസ്പരം ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന്, പലവിധത്തിൽ പരസ്പരം ഉന്നതമായും inferiores ആയും മാറുന്നു. ആദിമാവസ്ഥകളിൽ വ്യത്യാസമില്ലായ്മയായിരുന്നു; എന്നാൽ മറ്റുള്ളവയുടെ വ്യത്യാസം കൊണ്ടാണ് വ്യത്യാസങ്ങൾ ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്. ഗുണങ്ങളുടെ സമാഹാരത്തിന്റെ സാരത്തിലൂടെ വ്യക്തമായ വേർതിരിവ് ഉണ്ടാകുന്നു. ഭൂതങ്ങളെ അതിലപ്പുറം, അവയേയും അതിലപ്പുറം, ആ പ്രകാശമാണ് ഭൂമിയായി അറിയപ്പെടുന്നത്. വലിയ പാത്രത്തിനുള്ളിൽ ചെറിയ പാത്രങ്ങൾ ഉൾക്കൊള്ളുന്നപോലെ, ആകാശത്തിനുള്ളിൽ പ്രകാശത്തിന്റെ വിഭാഗങ്ങളും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ഈ ഭൂതങ്ങൾ നിലനിൽക്കുന്നത്രയും അവയുടെ ഉത്ഭവം പറയപ്പെടുന്നു; ഭൂതങ്ങൾ ലയിച്ചാൽ ഫലങ്ങൾക്കും ഉത്ഭവം ഇല്ല. മഹത്ത്വം തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങൾ കാരണസ്വഭാവമുള്ളവയും ഏകമായവയുമാണ്. ദ്വിജോത്തമനേ, ഏഴു ദ്വീപുകളും സമുദ്രങ്ങളും യഥാർത്ഥത്തിൽ എങ്ങനെ ഉണ്ടോ അതുപോലെയാണ്. ഈ വിശ്വരൂപത്തിൽ മാറ്റം ഉണ്ടാകുന്നത് അതിന്റെ ഒരു ഭാഗത്തോളം മാത്രമാണ്. അങ്ങനെ ഈവിധം ഏഴ് വിഭാഗങ്ങളായ ജീവികൾ ഒരുമിച്ച് സ്ഥാപിതമായിരിക്കുന്നു. ഭൂമിയുടെ ക്രമീകരണത്തെക്കുറിച്ച് ഇത്രയേറെ മാത്രം കേൾക്കണം; അവയെ എണ്ണിപ്പറയാൻ എനിക്ക് കഴിയില്ല. നക്ഷത്രങ്ങളുടെ ക്രമീകരണം, ദിവ്യമണ്ഡലത്തിൽ വരെയും, അതിനുശേഷം ഭൂമിയെക്കുറിച്ച് ഞാൻ പറയാം, ബുദ്ധിമാന്മാരേ. ഭൂമി, വായു, ആകാശം, ജലം, പ്രകാശം—ഇവയാണ് അഞ്ച് ഭൂതങ്ങൾ. ഭൂമി എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളുടെയും മാതാവാണ്, സകല ജീവികൾക്കും അധിഷ്ഠാനമാണ്. അനേകം നദികളും പർവതങ്ങളും നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു; അന്യാന്യ ജീവജാലങ്ങളാൽ സമ്പൂർണ്ണമാണ്. ചെറിയ നദികളിലും കുളങ്ങളിലും താഴ്ന്ന സ്ഥലങ്ങളിലും, ലഘു വാസസ്ഥലങ്ങളിൽ ജീവികൾ താമസിക്കുന്നു. ജലങ്ങൾ അനന്തമായവയാണെന്നും, അതുപോലെ അഗ്നി ലോകങ്ങളിലാകെ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നതാണെന്നും അറിഞ്ഞിരിക്കണം. അതുപോലെ, ആകാശം പിടിക്കാനാവാത്തതും, ആനന്ദകരവും, വിവിധ വാസസ്ഥലങ്ങൾ ഉള്ളതും ആണെന്ന് പറയുന്നു. ജലങ്ങൾ ഭൂമിയിൽ, ജലത്തിൽ, ഭൂമിയുടെ മുകളിൽ—ഇവിടെയൊക്കെയും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അതിനാൽ, അനന്തമായ ഈ ഭൗതിക വസ്തുക്കളുടെ ദൃശ്യാവലോകനം സ്ഥിരമല്ല. ഭൂമി, ജലം, പിന്നിട്ട് ആകാശം—ഇതാണ് അവയുടെ അനുക്രമം. ഭൗമീയ രസാതലം ആയിരം യോജനങ്ങളോളം വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ആദ്യം അതല എന്ന് വിളിക്കുന്ന പ്രദേശം, അതിന് പിന്നാലെ സുതല, അതിന് താഴെ തലാതല, പിന്നെ രസാതല എന്നിങ്ങനെ പ്രദേശങ്ങൾ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഭൂമിയിലെ ആദ്യ പ്രദേശം കൃഷ്ണഭൗമം—കരിമണ്ണ് നിറമുള്ള ഭൂമി—എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്. നാലാമത്തേത് പീതാഭൗമം, മഞ്ഞുനിറമുള്ള ഭൂമി, അഞ്ചാമത്തേത് കല്ലുകഷ്ണങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞതാണ്. ഈ പ്രദേശങ്ങളിൽ ആദ്യം അസുരരാജാവിന്റെ മഹാലയമാണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. അവിടെ ശങ്കുകർണ്ണനെന്ന നഗരവും കബന്ദൻ്റെ മഹാലയവും ഉണ്ട്. കൂടാതെ, രാക്ഷസനായ ഭീമന്റെയും ശൂലദന്തന്റെയും വാസസ്ഥലവും അവിടെയുണ്ട്.