ಸಾ ಯುಗಾಖ್ಯಾ ಸಹಸ್ರಂ ತು ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವಾನ್ತರಾಣಿ ವೈ
ಯುಗವೆಂದು ಕರೆಯುವದು, ಸಾವಿರ, ಅವುಗಳೆಲ್ಲವೂ ಮಧ್ಯಂತರಗಳೇ ಆಗಿವೆ.
ಏತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಮಹರ್ಜ್ಞೇಯಂ ತಸ್ಯ ಸಖ್ಯಾಂ ನಿಬೋಧತ
ಇದು ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನ; ಇದರ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಿರಿ, ಸ್ನೇಹಿತರೆ.
ಮಾನುಷಾಕ್ಷಿನಿಮೇಷಾಸ್ತು ಕಾಷ್ಠಾ ಪಞ್ಚದಶ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಮನುಷ್ಯರ ಕಣ್ಮುಚ್ಚು-ತೆರೆದ ಸಮಯವನ್ನು ಹದಿನೈದು ಕಾಷ್ಠಗಳು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಸ್ಥಾ ಸಪ್ತೋ ದಕಾಶ್ಚೈವ ಸಾಧಿಕಾಕ್ತು ಲವಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಏಳು ಪ್ರಸ್ಥಗಳು ಮತ್ತು ಹತ್ತು ಡಕಾಗಳು, ಸ್ವಲ್ಪ ಹೆಚ್ಚಾದುದು ಲವ ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ.
ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಸ್ತು ಪುನಸ್ತ್ರಿಂಶದಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಸ್ಥಿತಿಃ
ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಒಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಆಗುತ್ತದೆ; ಇದರ ಅವಧಿ ಹೀಗೆ.
ತಾಶ್ಚೈವ ಸಂಖ್ಯಾಯಾ ಜ್ಞೇಯಾಶ್ಚನ್ದ್ರಾದಿತ್ಯಗತಿರ್ಯಥಾ
ಈ ಸಂಖ್ಯೆಗಳನ್ನೂ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯನ್ನೂ ತಿಳಿದುಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾ ಮುಹೂರ್ತ್ತಂ ತು ದಶಭಾಗಂ ಕಲಾ ಸ್ಮೃತಮ್
ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಕಲೆಯ ಹತ್ತು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು ಭಾಗವನ್ನು ದಶಭಾಗ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮುಹೂರ್ತ್ತಾಶ್ಚ ಲವಾಶ್ಚಾಪಿ ಪ್ರಮಾಣಜ್ಞೈಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಿತಾಃ
ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಮತ್ತು ಲವಗಳು ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ತಿಳಿದವರು ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಮಾಗಧೇನೈವ ಮಾನೇನ ಜಲಪ್ರಸ್ಥೋ ವಿಧೀಯತೇ
ಮಾಗಧ ಮಾಪದಂಡದ ಪ್ರಕಾರ ಜಲಪ್ರಸ್ಥವನ್ನು ನಿಗದಿ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಹೇಮಮಾಷೈಃ ಕೃತಚ್ಛಿದ್ರಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುರಙ್ಗುಲೈಃ
ನಾಲ್ಕು ಮಾಷಗಳ ಚಿನ್ನದಿಂದ, ನಾಲ್ಕು ಅಂಗುಲ ಉದ್ದದ ರಂಧ್ರವಿರುವ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಾರೆ.
ರವೇರ್ಗತಿವಿಶೇಷೇಣ ಸರ್ವೇಷ್ವೇತೇಷು ನಿತ್ಯಶಃ
ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆಯ ಪ್ರಕಾರ ಈ ಎಲ್ಲವು ಸದಾ ನಿಯಮಿತವಾಗಿವೆ.
ತದಹರ್ಮಾನುಷಂ ಜ್ಞೇಯಂ ನಾಕ್ಷತ್ರಂ ತು ದಶಾಧಿಕಮ್
ಆ ದಿನವನ್ನು ಮಾನವ ದಿನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ನಕ್ಷತ್ರದ ದಿನವು ಅದಕ್ಕಿಂತ ಹತ್ತುಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು.
ಏತದ್ದಿವ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಮಿತಿ ಶಾಸ್ತ್ರವಿನಿಶ್ಚಯಃ
ಇದು ದೈವದಿನ-ರಾತ್ರಿ ಎಂದು ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತದಾ ಬದ್ಧಮಿದಂ ಜ್ಞಾನಂ ಸಂಜ್ಞಯಾ ಹ್ಯುಪಲಕ್ಷಿತಮ್
ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸಿ, ಯೋಗ್ಯ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಗುರುತಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಯದಹೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರೋಕ್ತಂ ದಿವ್ಯಾ ಕೋಟೀ ತು ಸಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಬ್ರಹ್ಮನ ಒಂದು ದಿನವೆಂದರೆ, ಅದು ಒಂದು ಕೋಟಿ ದೈವದಿನಗಳಷ್ಟು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ನವತಿಂ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ತಥೈವಾನ್ಯಾನಿ ಯಾನಿ ತು
ಹಾಗೆಯೇ ಇನ್ನೂ ತೊಂಭತ್ತು ಸಾವಿರಗಳಷ್ಟು ಇವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸಂಖ್ಯಾಸಂಭಜನಂ ಜ್ಞಾನಮಪೃಚ್ಛನ್ಸುತರಾಂ ತದಾ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರದ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಮನಃಪೂರ್ವಕವಾಗಿ ಕೇಳಿದರು.
ಮಾನೇನ ಶ್ರೋತುಮಿಚ್ಛಾಮಃ ಸಂಕ್ಷೇಪಾರ್ಥಪಾದಾಕ್ಷರಮ್
ನಾವು ಮಾಪದಂಡದ ಮೂಲಕ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾದ ಅರ್ಥವನ್ನು ಪದೇಪದೇ ಕೇಳಲು ಇಚ್ಛಿಸುತ್ತೇವೆ.
ಸಂಕ್ಷೇಪಾದ್ದಿವ್ಯಚಕ್ಷುಷ್ಟ್ವಾ ತ್ಪ್ರೋವಾಚ ವಚನಂ ಪ್ರಭುಃ
ಆಗ ದೈವದೃಷ್ಟಿಯಿಂದ ಪ್ರಭು ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದರು.
ತಾಸಾಂ ಸಂಖ್ಯಾಥ ವರ್ಷಾಗ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೇ ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಃಕ್ಷಯೇ
ಈಗ ನಾನು ಬ್ರಹ್ಮನ ದಿನದ ಅಂತ್ಯದಲ್ಲಿ ಆ ವರ್ಷಗಳ ಸಂಖ್ಯೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ.
ದ್ವಾತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ತಥಾ ಕೋಟ್ಯಃ ಸಂಖ್ಯಾತಾಃ ಸಂಖ್ಯಯಾ ದ್ವಿಜೈಃ
ಹಾಗೆಯೇ ಮೂವತ್ತೆರಡು ಕೋಟಿ ಎಂದು ದ್ವಿಜರು ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಿದ್ದಾರೆ.
ಅಶೀತಿಶ್ಚ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಏಷ ಕಾಲಃ ಪ್ಲವಸ್ಯ ತು
ಅಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲದೆ ಎಂಭತ್ತು ಸಾವಿರಗಳ ಕಾಲ, ಇದು ಪ್ರಳಯದ ಅವಧಿಯಾಗಿದೆ.
ಮಹಾಭೂತಷು ಲೀಯನ್ತ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾಃ
ನಾಲ್ಕು ವಿಧದ ಎಲ್ಲಾ ಪ್ರಾಣಿಗಳು ಮಹಾಭೂತಗಳಲ್ಲಿ ಲೀನವಾಗುತ್ತವೆ.
ಸಲಿಲೇನಾಪ್ಲುತೇ ಲೋಕೇ ನಷ್ಟೇ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೇ
ಲೋಕವು ನೀರಿನಿಂದ ಮುಳುಗಿದಾಗ, ಚಲಿಸುವದೂ ಸ್ಥಿರವಾಗಿರುವದೂ ಎಲ್ಲವೂ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿರಾಲೋಕೇ ಪ್ರದಗ್ಧೇ ತು ನೈಶೇನ ತಮಸಾ ವೃತೇ
ಅಲ್ಲಿ ಎಲ್ಲವೂ ಕತ್ತಲಿನಲ್ಲಿ ಮುಚ್ಚಿ, ಬೆಳಕು ಉಳಿಯದೆ, ರಾತ್ರಿ ಅಂಧಕಾರದಲ್ಲಿ ದಹನಗೊಂಡಿತ್ತು.
ತಾವದೇಕಾರ್ಮವೇ ಜ್ಞೇಯಂ ಯಾವದಾಸೀದಹಃ ಪ್ರಭೋಃ
ಆ ಸಮಯವನ್ನೆಲ್ಲ ಒಡೆಯನ ಒಂದು ದಿನವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಅಹೋರಾತ್ರಸ್ತಥೈವಾಸ್ಯ ಕ್ರಮೇಣ ಪರಿವರ್ತತೇ
ಅವನಿಗೆ ಹೀಗೆ ದಿನ ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಕ್ರಮವಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತವೆ.
ತ್ರೈಲೋಕ್ಯೇ ಯಾನಿ ಸತ್ತ್ವಾನಿ ಗತಿಮನ್ತಿಧ್ರುವಾಣಿ ಚ
ಮೂರು ಲೋಕಗಳಲ್ಲಿರುವ ಎಲ್ಲ ಚಲಿಸುವ ಮತ್ತು ಸ್ಥಿರ ಜೀವಿಗಳು,
ಅತೀತಾ ವರ್ತಮಾನಾಶ್ಚ ತಥೈವಾನಾಗತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ
ಹಿಂದಿನವರು, ಈಗಿರುವವರು, ಹಾಗೆಯೇ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರು,
ಪರಾರ್ದ್ಧಂ ದ್ವಿಗುಣಂ ಚಾಪಿ ಪರಮಾಯುಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತತಮ್
ಪರಾರ್ಧ ಎಂಬುದು ಅತ್ಯಂತ ಆಯುಷ್ಯವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ, ಅದರ ದ್ವಿಗುಣವೂ ಹೌದು.