ಪೌಲಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಚ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷೇಃ ಪ್ರೀತಿಪುತ್ರಸ್ಯ ಧೀಮತಃ
ಪೌಲಸ್ತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಷಿಯು, ಪ್ರೀತಿಯ ಬುದ್ಧಿವಂತ ಮಗನಾಗಿದ್ದನು.
ಪೌಲಸ್ತ್ಯಾ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾತಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ಽನ್ತರೇ
ಅವರು ಪೌಲಸ್ತ್ಯರು ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿ ನೆನಪಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ತ್ರೇತಾಗ್ನಿವರ್ಚಸಃ ಸರ್ವೇ ಯೇಷಾಂ ಕೀರ್ತ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ
ಅವರು ಎಲ್ಲರೂ ತ್ರೇತಾ ಅಗ್ನಿಯಂತೆ ಪ್ರಕಾಶ ಹೊಂದಿದವರು, ಅವರ ಕೀರ್ತಿ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.
ಋಷಿಃ ಕನಕಪೀಠಶ್ಚ ಶುಭಾ ಕನ್ಯಾ ಚ ಪೀವರೀ
ಕನಕಪೀಠ ಎಂಬ ಋಷಿ ಮತ್ತು ಶುಭವಾದ ಪೀವರಿ ಎಂಬ ಯುವತಿ.
ಪುತ್ರಂ ಶಙ್ಖಪದಂ ನಾಮ ಕನ್ಯಾಂ ಕಾಮ್ಯಾಂ ತಥೈವ ಚ
ಶಂಖಪದ ಎಂಬ ಮಗ ಮತ್ತು ಕಾಮ್ಯಾ ಎಂಬ ಮಗಳು ಇದ್ದರು.
ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರತಃ ಕಾಮ್ಯಾ ದತ್ತಾ ಪ್ರಿಯವ್ರತೇ
ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಳಾದ ಕಾಮ್ಯಾವನ್ನು ಪ್ರಿಯವ್ರತನಿಗೆ ಕೊಟ್ಟರು.
ದಶ ಕನ್ಯಾದ್ವಯಂ ಚೈವ ಯೈಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸಮ್ಪ್ರವರ್ತ್ತಿತಮ್
ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಎರಡು ಯುವತಿಯರಿಂದ ಕ್ಷತ್ರಿಯ ವರ್ಗವು ಸ್ಥಾಪಿತವಾಯಿತು.
ಯಶೋಧರಾ ವಿಜಜ್ಞೇ ವೈ ಕಾಮದೇವಂ ಸುಮಧ್ಯಾಮಾ
ಯಶೋಧರೆಯು ಸುಂದರ ನಡುಗಟ್ಟಿನ ಕಾಮನನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
ತೇಷಾಂ ನ ಭಾರ್ಯಾ ಪುತ್ರೋ ವಾ ಸರ್ವೇ ತೇ ಉರ್ದ್ಧರೇತಸಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಯಾರಿಗೂ ಹೆಂಡತಿ ಅಥವಾ ಮಗ ಇರಲಿಲ್ಲ; ಎಲ್ಲರೂ ತಪಸ್ಸಿನ ಬೀಜದಿಂದ ಜನಿಸಿದ್ದವರು.
ಅರುಣಸ್ಯಾಗ್ರತೋ ಯಾನ್ತಿ ಪರಿವಾರ್ಯ ದಿವಾಕರಮ್
ಅವರು ಅರುಣನ ಮುಂದೆ ಹೋಗಿ, ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತಾರೆ.
ಸ್ವಸಾರೌ ತದ್ಯವೀಯಸ್ಯೌ ಪುಣ್ಯಾ ಸತ್ಯವತೀ ಚತೇ
ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಚಿಕ್ಕ ಸಹೋದರಿಯರು ಇದ್ದರು — ಪುಣ್ಯವಂತಿಯಾದ ಸತ್ಯವತಿ ಮತ್ತು ಚಾತೇ.
ಊರ್ಜಾಯಾಂ ತು ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ವಾಸಿಷ್ಠಾಃ ಸಪ್ತ ಜಜ್ಞಿರೇ
ಊರ್ಜಾದೇವಿಯಿಂದ ವಸಿಷ್ಠರಿಗೆ ಏಳು ಮಂದಿ ಪುತ್ರರು ಜನಿಸಿದರು, ಅವರನ್ನು ವಾಸಿಷ್ಠರು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಜನನೀ ಸಾ ದ್ಯುತಿಮತಃ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಮಹಿಷೀ ಪ್ರಿಯಾಃ
ಆಕೆ ದ್ಯುತಿಮಂತನ ತಾಯಿ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣನ ಪ್ರಿಯ ಮಹಾರಾಣಿ ಆಗಿದ್ದಳು.
ರಕ್ಷೋ ಗರ್ತ್ತೋರ್ದ್ಧಬಾ ಹುಶ್ಚ ಸವನಃ ಪವನಶ್ಚ ಯಃ
ಆಕೆಯಿಂದ ರಕ್ಷ, ಗರ್ತ, ಊರ್ಧ್ವಬಾಹು, ಸವನ ಮತ್ತು ಪವನ ಎಂಬವರು ಹುಟ್ಟಿದರು.
ರತ್ನೋ ವರಾಙ್ಗ್ಯಜನಯನ್ಮಾರ್ಕಣ್ಡೇಯೀ ಯಶಸ್ವಿನೀ
ರತ್ನ ಎಂಬ ಮಾರುಕಂಡೇಯಿಯು ಪ್ರಸಿದ್ಧಳಾದ ವರಾಂಗಿಯನ್ನು ಹೆತ್ತಳು.
ಗೋತ್ರಾಣಿ ನಾಮಭಿಸ್ತೇಷಾಂ ವಾಸಿಷ್ಠಾನಾಂ ಮಹಾತ್ಮನಾಮ್
ಆ ಮಹಾತ್ಮ ವಾಸಿಷ್ಠರ ವಂಶಗಳು ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದಲೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿವೆ.
ಇತ್ಯೇಷ ಋಷಿಸರ್ಗಸ್ತು ಸಾನುಬನ್ಧಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಃ
ಹೀಗೆ ಋಷಿಗಳ ಸೃಷ್ಟಿಯು ಅವರ ಸಂತಾನಗಳೊಡನೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಾನಸಃ ಪುತ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಹಾ ವ್ಯಜಾಯತ
ಬ್ರಹ್ಮನ ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಪುತ್ರನಿಂದ ಸ್ವಾಹಾ ಜನಿಸಿದರು.
ನಿರ್ಮಥ್ಯಃ ಪವಮಾನಸ್ತು ವೈದ್ಯುತಃ ಪಾವಕಃ ಸ್ಮೃತಃ
ನಿರ್ಮಥ್ಯ, ಪವಮಾನ ಮತ್ತು ವೈದ್ಯುತ ಎಂಬುವವರು ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪಗಳೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ನಿರ್ಮಥ್ಯಃ ಪವಮಾನಸ್ತು ಶುಚಿಃ ಸೌರಸ್ತು ಯಃ ಸ್ಮೃತಃ
ನಿರ್ಮಥ್ಯ, ಪವಮಾನ, ಶುಚಿ ಮತ್ತು ಸೌರ ಕೂಡ ಅಗ್ನಿಯ ರೂಪಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪವಮಾನಾತ್ಮಜಶ್ಚೈವ ಕವ್ಯವಾಹನ ಉಚ್ಯತೇ
ಪವಮಾನನ ಮಗನನ್ನು ಕಾವ್ಯವಾಹನ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದೇವಾನಾಂ ಹವ್ಯವಾಹೋ ಽಗ್ನಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಕವ್ಯವಾಹನಃ
ದೇವತೆಗಳಿಗೆ ಹವ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವವನು ಅಗ್ನಿ; ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಕಾವ್ಯವಾಹನ.
ಏತೇಷಾಂ ಪುತ್ರಪೌತ್ರಾಸ್ತು ಚತ್ವಾರಿಂಶನ್ನ ವೈವ ತು
ಅವರ ಪುತ್ರರು ಮತ್ತು ಮೊಮ್ಮಕ್ಕಳ ಸಂಖ್ಯೆ ನಾಲ್ವತ್ತೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ವಿಶ್ರುಪ್ತೋ ಲೌಕಿಕೋ ಽಗ್ನಿಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸುತಃ
ಬ್ರಹ್ಮನ ಮೊದಲನೇ ಪುತ್ರನು ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧನಾದ ಅಗ್ನಿ, ವಿಷ್ರುಪ್ತ.
ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸುತಸ್ತಸ್ಯ ವಹನ್ ಹವ್ಯಂ ಸಮಾಃ ಶತಮ್
ಅವನ ಮಗ ವೈಶ್ವಾನರನು, ಅವನು ನೂರು ವರ್ಷ ಹವ್ಯವನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ದನು.
ಸೋಥರ್ವಾ ಲೌಕಿಕೋ ಽಗ್ನಿಸ್ತು ದರ್ಪಹಾಥರ್ವಣಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಆಮೇಲೆ ಅಥರ್ವನು ಎಂಬ ಲೋಕಿಕ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ದರ್ಪಹ ಅಥರ್ವಣ ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಲೌಕಿಕೋ ಽಗ್ನಿಸ್ತು ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣೋ ಮತಃ
ಅವನಿಂದ ಲೋಕಿಕ ಅಗ್ನಿಯಾದ ದಧ್ಯಂಗ ಅಥರ್ವಣನು ಜನಿಸಿದನೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸ ಜ್ಞೇಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಽಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಯ ಪುತ್ರದ್ವಯಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಅವನನ್ನು ಗೃಹಪತ್ಯ ಅಗ್ನಿ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವನಿಗೆ ಇಬ್ಬರು ಪುತ್ರರು ಇದ್ದರೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ದ್ವಿತೀಯಸ್ತು ಸುತಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಶುಕೋ ಽಗ್ನಿರ್ಯಃ ಪ್ರಣೀಯತೇ
ಎರಡನೇ ಮಗನನ್ನು ಶುಕ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ. ಅವನು ಮುನ್ನಡೆಸುವ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಶಂಸ್ಯಸ್ತು ಷೋಡಶ ನದೀಶ್ಚಕಮೇ ಹವ್ಯವಾಹನಃ
ಶಂಸಿ ಎಂಬ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಸ್ತುತಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ; ಅವನು ಹೋಮದ ಅಗ್ನಿಯಾಗಿದ್ದು, ಹದಿನಾರು ನದಿಗಳನ್ನು ಬಯಸಿದನು.