ತತ್ಪ್ರಸಾದಸಮುನ್ನದ್ಧಾ ಮಜ್ಜಯಂ ತ್ಯನಯೋನ್ಮುಖಾಃ
ಆ ಅನುಗ್ರಹದಿಂದ ಪ್ರೇರಿತರಾಗಿ, ನಾಶದ ಕಡೆಗೆ ಮನಸ್ಸಿಟ್ಟು, ಅವರು ಮುಳುಗುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ತನ್ಮತಾನುಪ್ರವೃತ್ತಿಶ್ಚ ರಾಜಾ ಸದ್ಯೋ ವಿಷೀದತಿ
ಅವನ ಸಲಹೆಯಂತೆ ನಡೆದುಕೊಂಡಾಗ, ರಾಜನು ಕೂಡಲೇ ಸಂಕಟಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಆತ್ಮನಾ ಸಹ ದುರ್ಬುದ್ಧಿರ್ಲೋಹನೌರಿವ ಮಜ್ಜಯೇತ್
ತಾನೇ ತಪ್ಪುಬುದ್ಧಿಯವರಾದವನು, ಕಬ್ಬಿಣದ ಹಡಗಿನಂತೆ ತನ್ನನ್ನೇ ಮುಳುಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾನೆ.
ಮತಮಸ್ಯ ಸುದುರ್ಬುದ್ಧೇರ್ನಾನುವರ್ತ್ತಿತುಮರ್ಹಸಿ
ಈ ದುರ್ಬುದ್ಧಿಯವನ ಮಾತನ್ನು ನೀನು ಅನುಸರಿಸಬಾರದು.
ಆಕ್ಷಿಪ್ಯ ಮನ್ತ್ರೀ ರಾಜಾನಮಿದಂ ಭೂಯೋ ಹ್ಯಭಾಷತ
ಅವನು ರಾಜನನ್ನು ಗದರಿಸಿ, ಮತ್ತೆ ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದನು:
ಮಹಾನ್ತಿ ರಾಜಕಾರ್ಯಾಣಿ ದ್ವಿಜೈರ್ವೇತ್ತುಂ ನ ಶಕ್ಯತೇ
ಮಹತ್ತರವಾದ ರಾಜಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ವಿನಾ ವೈ ಭೋಜನಾದಾನೇ ಕಾರ್ಯಂ ವಿಪ್ರೋ ನ ವಿನ್ದತಿ
ಊಟ ಮತ್ತು ದಾನವಿಲ್ಲದೆ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು ತನ್ನ ಕೆಲಸವನ್ನು ಸಾಧಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಪ್ರತಿಸಂಗ್ರಾಹಯಣೀಯಶ್ಚ ನಾಧಿಕಂ ಸಾಧಿತಂ ಕ್ವಚಿತ್
ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದಷ್ಟು ಮಾತ್ರ ಕೊಡಿಸಬೇಕು; ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಎಂದಿಗೂ ಕೊಡಬಾರದು.
ನೋಚೇದ್ರಾಜ್ಯಂ ಪರಿತ್ಯಜ್ಯ ಗಚ್ಛಸ್ವತಪಸೇ ವನಮ್
ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ರಾಜ್ಯವನ್ನು ಬಿಟ್ಟು, ತಪಸ್ಸಿಗಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋಗು.
ಪ್ರಸಹ್ಯ ಹರಣೇ ವಾಪಿ ನಾಧರ್ಮಸ್ತೇ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಬಲವಂತದಿಂದ ಪಡೆದರೂ, ನಿನಗೆ ಪಾಪವಾಗದು.
ದತ್ತ್ವಾ ಮೂಲ್ಯಂ ಗವಾಶ್ವಾದ್ಯಮೃಷೇರ್ಥೇನುಃ ಪ್ರಗೃಹ್ಯತಾಮ್
ಹಣ, ಹಸು, ಕುದುರೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ಧನವನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಆ ಋಷಿಯ ಹಸುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳು.
ತಪೋಧನಾನಾಂ ಹಿ ಕುತೋ ರತ್ನಸಂಗ್ರಹಣಾದರಃ
ತಪಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಮಂತರಾದವರಿಗೆ, ರತ್ನಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುವ ಆಸೆ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಸರ್ವಥಾ ಧೇನುಂ ಯಾಚಿತಃ ಸಂಪ್ರದಾಸ್ಯತಿ
ಆದರಿಂದ, ನೀನು ಕೇಳಿದರೆ ಅವನು ಖಂಡಿತವಾಗಿಯೂ ಹಸುವನ್ನು ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಸಂಗೃಹ್ಯ ವಿತ್ತಂ ವಿಪುಲಂ ಧೇನುಂ ತಾಂ ಪ್ರತಿದಾಸ್ಯತಿ
ಹೆಚ್ಚು ಧನವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ, ಅವನು ಆ ಹಸುವನ್ನು ಹಿಂತಿರುಗಿ ಕೊಡುತ್ತಾನೆ.
ಇತಿ ಮೇ ವರ್ತ್ತತೇ ಬುದ್ಧಿಃ ಕಥಂ ವಾ ಮನ್ಯತೇ ಭವಾನ್
ನನಗೆ ಹೀಗೇ ಅನಿಸುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ಮಹೋದಯನು ಹೇಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾನೆ?
ದತ್ತ್ವಾ ಚಾಭೀಪ್ಸಿತಂ ತಸ್ಮೈ ತಾಂ ಗಾಮಾನಯ ಮನ್ತ್ರಿಕ
ಅವನಿಗೆ ಬೇಕಾದುದನ್ನು ಕೊಟ್ಟು, ಆ ಹಸುವನ್ನು ತಂದುಕೊಡು, ಮಂತ್ರಿಯೇ.
ನಿವೃತ್ಯ ಪ್ರಯಯೌ ಶೀಘ್ರಂ ಜಮದಗ್ನೇರಥಾಶ್ರಮಮ್
ಅವನು ಹಿಂತಿರುಗಿ, ತ್ವರಿತವಾಗಿ ಜಮದಗ್ನಿಯ ಆಶ್ರಮಕ್ಕೆ ಹೋದನು.
ಸಮಿದಾನಯನಾರ್ಥಾಯ ರಾಮೋ ಽಪಿ ಪ್ರಯಯೌ ವನಮ್
ರಾಮನು ಕೂಡ ಸಮಿಧೆ ತರುವುದಕ್ಕಾಗಿ ಕಾಡಿಗೆ ಹೋದನು.
ಪ್ರಣಮ್ಯ ಮುನಿಶಾರ್ದೂಲಮಿದಂ ವಚನಮಬ್ರವೀತ್
ಮುನಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನಾದ ಆ ಮಹಾತ್ಮನಿಗೆ ನಮಸ್ಕರಿಸಿ, ಅವನು ಈ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಹೇಳಿದನು.
ರತ್ನಭೂತಾ ಚ ಧೇನುಃ ಸಾ ಭುವಿ ದೋಗ್ಧ್ರೀಷ್ವನುತ್ತಮಾ
ಆ ಧೇನು ಅಮೂಲ್ಯ ರತ್ನದಂತೆ, ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಗೋಧಿಗಳಲ್ಲಿ ಅತ್ಯುತ್ತಮಳಾಗಿದ್ದಳು.
ಆದಾಯ ಗೋರತ್ನಭೂತಾಂ ಧೇನುಂ ಮೇ ದಾತುಮರ್ಹಸಿ
ನೀನು ಆ ರತ್ನದಂತೆ ಇರುವ ಧೇನುವನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನನಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.
ರಾಜಾ ವದಾನ್ಯಃ ಸ ಕಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಸ್ವಮಭಿವಾಞ್ಛತಿ
ಅಷ್ಟು ಉದಾರಿಯಾದ ರಾಜನು ಹೇಗೆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನ ಆಸ್ತಿಯನ್ನು ಬಯಸಬಹುದು?
ಗವಾಯುತೇನ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ತಸ್ಮೈ ತಾಂ ದಾತುಮರ್ಹಸಿ
ಆದ್ದರಿಂದ, ನೀನು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಗೋಧಿಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಆ ಧೇನುವನ್ನು ಅವನಿಗೆ ಕೊಡಬೇಕು.
ಹವಿರ್ಧಾನೀಂ ಚ ವೈ ತಸ್ಮಾನ್ನೋತ್ಸಹೇ ದಾತುಮಞ್ಜಸಾ
ಆ ಹೋಮದ ಧೇನುವನ್ನು ನಾನು ಅವನಿಗೆ ನೇರವಾಗಿ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.
ದೇಹಿ ಧೇನುಮಿಮಾಮೇಕಾಂ ತತ್ತೇ ಶ್ರೇಯೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ಈ ಒಂದು ಧೇನುವನ್ನು ಕೊಡು; ಅದು ನಿನಗೆ ಒಳಿತಾಗುತ್ತದೆ.
ಗುರುಣಾ ಯಾಚಿತಂ ಕಿಂ ತೇ ವಚಸಾ ನೃಪತೇಃ ಪುನಃ
ಗುರುವು ಕೇಳಿದ್ದಾಗ, ರಾಜನ ಮಾತು ನಿನಗೆ ಏಕೆ ಬೇಕು?
ಯಥಾ ಬಲೇನ ನೀತಾಯಾಂ ತಸ್ಯಾಂ ತ್ವಂ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಸಿ
ಅವಳನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ, ನೀನು ಏನು ಮಾಡಬಹುದು?
ವಿಪ್ರೋ ಽಹಂ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮಿ ಸ್ವೇಚ್ಛಾವಿತರಣಂ ವಿನಾ
ನಾನು ಬ್ರಾಹ್ಮಣನು; ಒಬ್ಬನು ಸ್ವಯಂ ಇಚ್ಛೆಯಿಂದ ಕೊಡುವದಿಲ್ಲದಿದ್ದರೆ ನಾನು ಏನು ಮಾಡಲಿ?
ಪ್ರಸಹ್ಯ ನೇತುಮಾರೇಭೇ ಮುನೇಸ್ತಸ್ಯ ಪಯಸ್ವಿನೀಮ್
ಅವನು ಆ ಮುನಿಯ ಹಾಲು ಕೊಡುವ ಧೇನುವನ್ನು ಬಲವಂತವಾಗಿ ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸಿದನು.
ಉಪೋದ್ಧಾತಪಾದೇ ಽಷ್ಟಾವಿಂಶತಿತಮೋ ಽಧ್ಯಾಯಃ
ಪ್ರಸ್ತಾವನೆಯ ಭಾಗದಲ್ಲಿ ಇಪ್ಪತ್ತೆಂಟನೆಯ ಅಧ್ಯಾಯ.