ಬುದ್ಧಿರ್ವಿವರ್ತ್ತಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾದುರ್ಭೂತಾ ಚತುರ್ವಿಧಾ
ವಿಕಸಿಸುತ್ತಿರುವ ಜೀವಿಯ ಬುದ್ಧಿ ನಾಲ್ಕು ವಿಧಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷವಾಯಿತು.
ಸಾಂಸಿದ್ಧಿಕಾನ್ಯಥೈತಾನಿ ವಿಜ್ಞೇಯಾನಿ ನರಸ್ಯ ವೈ
ಈವುಗಳು ಮಾನವನಲ್ಲಿ ಸಹಜವಾಗಿಯೂ ಅಥವಾ ಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.
ಅನುಶೇತೇ ಯತಃ ಸರ್ವಾನ್ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನಮಥಾಪಿ ವಾ
ಎಲ್ಲ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನವು ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ಅಥವಾ ಅದರಿಂದಲೇ ಉದ್ಭವಿಸುವುದರಿಂದ.
ಯಸ್ಮಾದ್ವುದ್ಧ್ಯಾನುಶೇತೇ ಚ ತಸ್ಮಾದ್ವೋಧಾತ್ಮಕಃ ಸ ವೈ
ಬುದ್ಧಿಯೂ ಅದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಜ್ಞಾನಸ್ವರೂಪವೆಂದು ಹೇಳಬಹುದು.
ಏವಂ ವಿವೃತ್ತಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಃ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನಾಭಿಸಂಹಿತಃ
ಈ ರೀತಿ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞನು, ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಕೂಡಿದವನು, ಪ್ರಕಟವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಪರಂ ಹ್ಯರ್ಷಯತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಮರ್ಷಿತ್ವಮಸ್ಯ ತತ್
ಅದು ಪರಮವನ್ನು ಗ್ರಹಿಸುವುದರಿಂದ, ಅದರ ಪರಮ ಗ್ರಹಣಶಕ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಿತವಾಗಿದೆ.
ಯಸ್ಮಾದೇವ ಸ್ವಯಂ ಭೂತಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚಾಪ್ಯೃಷಿತಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಅದು ಸ್ವತಃ ಇರುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು 'ದರ್ಶಕ' ಎಂದೂ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಯಸ್ಮಾದುತ್ಪದ್ಯಮಾನೈಸ್ತೈರ್ಮಹಾನ್ಪರಿಗತಃ ಪರಃ
ಉತ್ಪನ್ನವಾಗುತ್ತಿರುವ ಎಲ್ಲರಿಂದ ಮಹತ್ ಆವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿರುವುದರಿಂದ ಅದು ಪರಮವಾಗಿದೆ.
ತಸ್ಮಾನ್ಮಹರ್ಷಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಾ ಬುದ್ಧೇಃ ಪರಮ ದರ್ಶಿನಾ
ಆದ್ದರಿಂದ ಬುದ್ಧಿಯ ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವವರನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಅಹಙ್ಕಾರಂ ತಪಶ್ಚೈವ ಋಷನ್ತಿ ಋಷಿತಾಂ ಗತಾಃ
ಅವರು ಋಷಿತ್ವವನ್ನು ಪಡೆದ ಮೇಲೆ ಅಹಂಕಾರ ಮತ್ತು ತಪಸ್ಸನ್ನು ಜಯಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಋಷಿಪುತ್ರಾ ಋಷೀಕಾಸ್ತು ಮೈಥುನಾದ್ಗರ್ಭಸಂಭವಾಃ
ಋಷಿಗಳ ಪುತ್ರರು, ಋಷಿಕರು, ಸಂಯೋಗದಿಂದ ಗರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟುತ್ತಾರೆ.
ಸಪ್ತಷರ್ಯಸ್ತ ತಸ್ತೇ ಚ ಪರಸತ್ಯಸ್ಯ ದರ್ಶನಾಃ
ಆ ಏಳು ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಅವರ ಸಂತತಿಯವರು ಪರಮ ಸತ್ಯವನ್ನು ನೋಡುವವರು.
ಋಷನ್ತಿ ತೇ ಋತಂ ಯಸ್ಮಾದ್ವಿಶೇಷಾಂಶ್ಚೈವ ತತ್ತ್ವತಃ
ಅವರು ಋತವನ್ನು ಮತ್ತು ಅದರ ವಿಶೇಷ ಸತ್ಯಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುವದರಿಂದ ಋಷಿಗಳು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಅವ್ಯಕ್ತಾತ್ಮಾ ಮಹಾನಾತ್ಮಾಹಙ್ಕಾರಾತ್ಮಾ ತಥೈವ ಚ
ಅವ್ಯಕ್ತ ಆತ್ಮ, ಮಹತ್ ಆತ್ಮ ಮತ್ತು ಅಹಂಕಾರ ಆತ್ಮ ಕೂಡ.
ಇತ್ಯೇತಾ ಋಷಿಜಾತೀಸ್ತಾ ನಾಮಭಿಃ ಪಞ್ಚ ವೈ ಶೃಣು
ಈ ಐದು ಋಷಿ ವಂಶಗಳನ್ನು ಅವರ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೇಳು.
ಮನುರ್ದಕ್ಷೋ ವಸಿಷ್ಟಶ್ಚ ಪುಲಸ್ತ್ಯಶ್ಚೇತಿ ತೇ ದಶ
ಮನು, ದಕ್ಷ, ವಸಿಷ್ಠ ಮತ್ತು ಪುಲಸ್ತ್ಯ—ಇವರು ಹತ್ತು ಮಂದಿ.
ಪರತ್ವೇನರ್ಷಯೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ್ಮೃತಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಹರ್ಷಯಃ
ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಶ್ರೇಷ್ಠರು ಎಂದು ನೆನಪಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಅವರನ್ನು ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಕಾವ್ಯೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಶ್ಚೈವ ಕಶ್ಯಪಶ್ವ್ಯವನಸ್ತಥಾ
ಕಾವ್ಯ, ಬೃಹಸ್ಪತಿ, ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ವ್ಯವನ ಕೂಡಾ ಇದ್ದಾರೆ.
ಕರ್ದಮೋ ವಿಶ್ರವಾಃ ಶಕ್ತಿರ್ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಸ್ತಥಾರ್ವತಃ
ಕರ್ಧಮ, ವಿಶ್ರವಾಸು, ಶಕ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಲಖಿಲ್ಯರು ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಋಷಿಪುತ್ರಾನೃ ಷೀಕಾಂಸ್ತು ಗರ್ಭೋತ್ಪನ್ನಾನ್ನಿಬೋಧತ
ಗರ್ಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಋಷಿಪುತ್ರರನ್ನು ಈಗ ಕೇಳಿ.
ಋಷಿದೀರ್ಘತಮಾಶ್ಚೈವ ಬೃಹದುಕ್ಥಃ ಶರದ್ವತಃ
ಋಷಿದೀರ್ಘತಮಾಸು, ಬೃಹದುಕ್ತ ಮತ್ತು ಶರದ್ವತ ಇದ್ದಾರೆ.
ದಧೀಚಃ ಶಂಶಪಾಶ್ಚೈವ ರಾಜಾ ವೈಶ್ರವಣಸ್ತಥಾ
ದಧೀಚ, ಶಂಶಪಾ ಮತ್ತು ರಾಜ ವೈಶ್ರವಣ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಈಶ್ವರಾ ಋಷಯಶ್ಚೈವ ಋಷಿಕಾಶ್ಚೈವ ತೇ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಇವರು ಈಶ್ವರರು, ಋಷಿಗಳು ಮತ್ತು ಋಷಿಕಾಗಳಾಗಿ ನೆನಪಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಭೃಗುಃ ಕಾವ್ಯಃ ಪ್ರಚೇತಾಶ್ಚ ಋಚೀಕೋ ಹ್ಯಾತ್ಮವಾನಪಿ
ಭೃಗು, ಕಾವ್ಯ, ಪ್ರಚೇತಸ್ ಮತ್ತು ಆತ್ಮವಂತನಾದ ಋಚೀಕ ಇದ್ದಾರೆ.
ಆರ್ಷ್ಟಿಷೇಣೋ ಯುಧಾಜಿಚ್ಚ ವೀತಹವ್ಯಸುವರ್ಚಸೌ
ಆರ್ಷ್ಟಿಷೇಣ, ಯುದ್ಧಾಜಿತ್, ವೀತಹವ್ಯ ಮತ್ತು ಸುವರ್ಚಸ್ ಇದ್ದಾರೆ.
ಏಕೋನವಿಶತಿರ್ಹ್ಯೇತೇಭೃಗವೋ ಮನ್ತ್ರವಾದಿತಃ
ಇವರು ಒಟ್ಟು ಹತ್ತೊಂಬತ್ತು ಮಂದಿ ಭೃಗುಗಳು, ಮಂತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಋತವಾಕಸ್ತಥಾ ಗರ್ಗಃ ಶಿನಿಃ ಸಂಕೃತಿರೇವ ಚ
ಋತವಾಕ, ಗರ್ಗ, ಶಿನಿ ಮತ್ತು ಸಂಕೃತಿ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.
ಯುವನಾಶ್ವಃ ಪೌರಕುತ್ಸಸ್ತ್ರಸದ್ದಸ್ಯುಶ್ಚ ದಸ್ಯುಮಾನ್
ಯುವನಾಶ್ವ, ಪೌರುಕುತ್ಸ, ತ್ರಸದಸ್ಯು ಮತ್ತು ದಸ್ಯುಮಾನ ಇದ್ದಾರೆ.
ವೃಷಾದರ್ಭೋ ವಿರೂಪಾಶ್ವಃ ಕಣ್ವಶ್ಚೈವಾಥ ಮುದ್ಗಲಃ
ವೃಷಾದರ್ಭ, ವಿರೂಪಾಶ್ವ, ಕಣ್ವ ಮತ್ತು ಮುದ್ಗಲ ಇದ್ದಾರೆ.
ಅಯಾಸ್ಯಶ್ಚಕ್ರವರ್ತ್ತೀ ಚವಾಮದೇವಸ್ತಥೈವ ಚ
ಅಯಾಸ್ಯ, ಚಕ್ರವರ್ತಿ ಮತ್ತು ವಾಮದೇವ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.