ದಾನಂ ಸತ್ಯಂ ತಪೋ ಜ್ಞಾನಂ ವಿದ್ಯೇಜ್ಯಾ ವ್ರಜನಂ ದಯಾ
ದಾನ, ಸತ್ಯ, ತಪಸ್ಸು, ಜ್ಞಾನ, ವಿದ್ಯೆ, ಯಜ್ಞ, ತೀರ್ಥಯಾತ್ರೆ ಮತ್ತು ದಯೆ—
ಶಿಷ್ಟಾ ಯಸ್ಮಾಚ್ಚರನ್ತ್ಯೇನಂ ಮನುಃ ಸಪ್ತರ್ಷಯಸ್ತು ವೈ
ಶಿಷ್ಟರು, ಮನುವು ಮತ್ತು ಸಪ್ತರ್ಷಿಗಳು ಇದನ್ನು ಆಚರಿಸುವುದರಿಂದ—
ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಶ್ರವಣಾಚ್ಛ್ರೌತಃ ಸ್ಮರಣಾತ್ಸ್ಮಾರ್ತ್ತ ಉಚ್ಯತೇ
ಕೆಳಗಡೆ ಕೇಳುವುದರಿಂದ ತಿಳಿಯುವದನ್ನು ಶ್ರೌತ ಎಂದು, ನೆನಪಿನಿಂದ ತಿಳಿಯುವದನ್ನು ಸ್ಮಾರ್ತ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಚ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಧರ್ಮಸ್ಯೇಹ ತು ಲಕ್ಷಣಮ್
ಈಗ ನಾನು ಧರ್ಮದ ಉಪಾಂಗಗಳು ಮತ್ತು ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಯಥಾ ಭೂತಪ್ರವಾದಸ್ತು ಇತ್ಯೇತತ್ಸತ್ಯಲಕ್ಷಣಮ್
ಯಥಾರ್ಥವಾಗಿ ಮಾತನಾಡುವುದು ಸತ್ಯದ ಲಕ್ಷಣ.
ಇತ್ಯೇತತ್ತಪಸೋ ರೂಪಂ ಸುಘೋರಂ ಸುದುರಾ ಸದಮ್
ಇದು ತಪಸ್ಸಿನ ರೂಪ, ಬಹಳ ಕಠಿಣವೂ, ಸಹಿಸಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾದದು.
ಋತ್ವಿಜಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ಚ ಸಂಯೋಗೋ ಯಜ್ಞ ಉಚ್ಯತೇ
ಋತ್ವಿಜರು ಮತ್ತು ದಕ್ಷಿಣೆಗಳ ಒಕ್ಕೂಟವನ್ನೇ ಯಜ್ಞ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಸಮಾ ದೃಷ್ಟಿಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾಪ್ಯೇಷಾ ದಯಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಎಲ್ಲರನ್ನು ಸಮಾನವಾಗಿ ನೋಡುವುದು ದಯೆ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಾಙ್ಮನಃಕರ್ಮಭಿರ್ವೇತ್ತಿ ತಿತಿಕ್ಷೈಷಾ ಕ್ಷಮಾ ಸ್ಮೃತಾ
ಮಾತು, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಕಾರ್ಯಗಳಿಂದ ಸಹಿಸುವುದನ್ನು ಕ್ಷಮೆ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪರಸ್ವಾನಾಮನಾದಾನಮಲೋಭ ಇತಿ ಕೀರ್ತ್ಯತೇ
ಇತರರ ಸಂಪತ್ತನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳದಿರುವುದನ್ನು ಅಲೋಭ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ನಿವೃತ್ತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತದಚ್ಛಿದ್ರಂ ತಪ ಉಚ್ಯತೇ
ವಿರಮಣೆಯೂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯವೂ ನಿರಂತರವಾಗಿದ್ದರೆ ಅದನ್ನು ತಪಸ್ಸು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಮಿಥ್ಯಾ ನ ಸಂಪ್ರವರ್ತ್ತನ್ತೇ ಶಾಮಸ್ಯೈತತ್ತು ಲಕ್ಷಮಮ್
ಅಸತ್ಯವು ಉಂಟಾಗದಿರುವುದು ಶಾಂತಿಯ ಲಕ್ಷಣ.
ನ ಕ್ರುದ್ಧ್ಯೇತ ಪ್ರತಿಹತಃ ಸ ಜಿತಾತ್ಮಾ ವಿಭಾವ್ಯತೇ
ಯಾರು ಪ್ರಚೋದನೆಗೆ ಕೋಪಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲವೋ, ಅವನು ಆತ್ಮನಿಗ್ರಹಿಯೆಂದು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ.
ತತ್ತದ್ಗುಣವತೇ ದೇಯಮಿತ್ಯೇತದ್ದಾನಲಕ್ಷಣಮ್
ಯಾರು ಯೋಗ್ಯ ಗುಣಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿರುವರಿಗೇ ದಾನ ನೀಡುವುದು ದಾನದ ಲಕ್ಷಣ.
ತತ್ರ ನೈಶ್ರೇಯಸಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಕನಿಷ್ಠಂ ಸ್ವಾರ್ಥಸಿದ್ಧಯೇ
ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಪರಮಹಿತಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವದು ಶ್ರೇಷ್ಠ, ಸ್ವಾರ್ಥಕ್ಕಾಗಿ ಇರುವದು ಕಿರಿಯದು.
ಶ್ರುತಿಸ್ಮೃತಿಭ್ಯಾಂ ವಿಹಿತೋ ಧರ್ಮೋ ವರ್ಮಾಶ್ರಮಾತ್ಮಕಃ
ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ಸೂಚಿಸಿದ ಧರ್ಮವು ವರ್ಣಾಶ್ರಮಗಳ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ.
ಅಪ್ರದ್ವೇಷೋಹ್ಯನಿ ಷ್ಟೇಷು ತಥೇಷ್ಟಸ್ಯಾಭಿನನ್ದನಮ್
ಅನುಕೂಲವಲ್ಲದವರನ್ನು ದ್ವೇಷಿಸದಿರುವುದು, ಅನುಕೂಲವಿರುವವರಲ್ಲಿ ಸಂತೋಷಪಡುವುದು.
ಸಂನ್ಯಾಸಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ನ್ಯಾಸಃ ಕೃತಾನಾಮಕೃತೈಃ ಸಹ
ಸಂನ್ಯಾಸ ಎಂದರೆ ಮಾಡಿದ ಮತ್ತು ಮಾಡದ ಕರ್ಮಗಳನ್ನು ಬಿಡುವುದು.
ವ್ಯಕ್ತಾ ಯೇ ವಿಶೇಷಾಸ್ತೇ ವಿಕಾರೇ ಽಸ್ಮಿನ್ನಚೇತನೇ
ಈ ಜಡದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ವಿಭಿನ್ನತೆಗಳು ಅವುಗಳ ಪರಿವರ್ತನೆಗಳು.
ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಾಂ ತು ಧರ್ಮಸ್ಯ ತ್ವಿತ್ಯೇತಲ್ಲಕ್ಷಣಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಇವುಗಳನ್ನೇ ಧರ್ಮದ ಉಪಾಂಗಗಳ ಲಕ್ಷಣವೆಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಅತ್ರ ವೋ ವರ್ಣಯಿಷ್ಯಾಮಿ ವಿಧಿಂ ಮನ್ವನ್ತರಸ್ಯ ಯಃ
ಇಲ್ಲಿ ನಾನು ನಿಮಗೆ ಮಾನ್ವಂತರದ ವಿಧಿಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಪ್ರತಿಮನ್ವನ್ತರೇ ಚೈವ ಶ್ರುತಿರನ್ಯಾ ವಿಧೀಯತೇ
ಪ್ರತಿ ಮಾನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ವಿಭಿನ್ನವಾದ ಸಂಪ್ರದಾಯ ಸ್ಥಾಪನೆಯಾಗುತ್ತದೆ.
ಆಭೂತಸಂಪ್ಲವಸ್ಯಾಪಿ ವರ್ಜ್ಯೈಕಂ ಶತರುದ್ರಿಯಮ್
ಬೃಹತ್ ಪ್ರಳಯದ ಸಮಯದಲ್ಲೂ ಶತರುದ್ರಿಯವೇ ಮಾತ್ರ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ದ್ರವ್ಯಸ್ತೋತ್ರಂ ಗುಣಸ್ತೋತ್ರಂ ಫಲಸ್ತೋತ್ರಂ ತಥೈವ ಚ
ವಸ್ತುಗಳಿಗಾಗಿ, ಗುಣಗಳಿಗಾಗಿ ಮತ್ತು ಫಲಗಳಿಗಾಗಿ ಪ್ರಾರ್ಥನೆಗಳು ಇವೆ.
ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಯಥಾ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಯೇ
ಪ್ರತಿ ಮಾನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ದೇವತೆಗಳು ಹೇಗೋ ಹಾಗೆಯೇ ಆಗುತ್ತಾರೆ.
ಏವಂ ಮನ್ತ್ರಗಣಾನಾಂ ತು ಸಮುತ್ಪತ್ತಿಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾ
ಹೀಗೆ ಮಂತ್ರಗಳ ಗುಂಪುಗಳ ಉದ್ಭವವು ನಾಲ್ಕು ವಿಧವಾಗಿದೆ.
ಋಷೀಣಾಂ ತಪ್ಯತಾಮುಗ್ರಂ ತಪಃ ಪರಮದುಷ್ಕರಮ್
ಋಷಿಗಳು ಅತ್ಯಂತ ಕಠಿಣವಾದ ತಪಸ್ಸನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ.
ಅಸಂತೋಷಾದ್ಭಯಾ ದ್ದುಃಖಾತ್ಸುಖಾಚ್ಛೋಕಾಚ್ಚ ಪಞ್ಚಧಾ
ಅಸಂತೋಷ, ಭಯ, ದುಃಖ, ಸುಖ ಮತ್ತು ಶೋಕ—ಈ ಐದು ಕಾರಣಗಳಿಂದ.
ಋಷೀಣಾಂ ಯದೃಷಿತ್ವಂ ಹಿ ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀಹ ಲಕ್ಷಣೈಃ
ಋಷಿಗಳ ಋಷಿತ್ವದ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ಈಗ ನಾನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಅತಸ್ತ್ವೃಷೀಣಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತತ್ರ ಹ್ಯಾರ್ಷಸಮುದ್ಭವಮ್
ಆದ್ದರಿಂದ, ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿರುವ ಋಷಿಗಳ ಉದ್ಭವವನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.