ಉಞ್ಛಮೂಲಫಲಂ ಶಾಕಮುದಪಾತ್ರಂ ತಪೋಧನಾಃ
ಉಂಚಿತ ಧಾನ್ಯ, ಬೇರು, ಹಣ್ಣು, ಸೊಪ್ಪು, ನೀರನ್ನು ಜೀವನಾಧಾರವನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿಕೊಂಡ ತಪಸ್ವಿಗಳು—
ಅದ್ರೋಹಶ್ಚಾಪ್ಯ ಲೋಭಶ್ಚ ತಪೋ ಭುತದಯಾ ದಮಃ
ಹಿಂಸೆ ಇಲ್ಲದಿರುವುದು, ಲೋಭವಿಲ್ಲದಿರುವುದು, ತಪಸ್ಸು, ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಮೇಲೆ ದಯೆ, ಮತ್ತು ಇಂದ್ರಿಯ ನಿಗ್ರಹ—
ಸನಾತನಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಮೂಲಮೇತದ್ದುರಾಸದಮ್
ಶಾಶ್ವತ ಧರ್ಮದ ಮೂಲವು ದೊರಕಲು ತುಂಬಾ ಕಷ್ಟವಾದದು.
ಪ್ರಿಯವ್ರತೋತ್ತಾನಪಾದೌ ಧ್ರುವೋ ಮೇಧಾತಿಥಿರ್ವಸುಃ
ಪ್ರಿಯವ್ರತ, ಉತ್ತಾನಪಾದ, ಧ್ರುವ, ಮೇಧಾತಿಥಿ ಮತ್ತು ವಸು—
ಪ್ರಾಜೀನಬರ್ಹಿಃ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಹವಿರ್ಧಾನಾದಯೋ ನೃಪಃ
ಪ್ರಾಜೀನಬರ್ಹಿ, ಪರ್ಜನ್ಯ, ಹವಿರ್ಧಾನ ಮತ್ತು ಇತರರು, ರಾಜನೆ—
ರಾಜರ್ಷಯೋ ಮಹಾಸತ್ತ್ವಾ ಯೇಷಾಂ ಕೀರ್ತ್ತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ
ಇವರು ಮಹಾಶಕ್ತಿಯ ರಾಜರ್ಷಿಗಳು, ಇವರ ಖ್ಯಾತಿ ಸದಾ ಸ್ಥಿರವಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ತಪಸಾ ಸೃಷ್ಟಂ ಜಗದ್ವಿಶ್ವಮಿದಂ ಪುರಾ
ಈ ಎಲ್ಲ ಜಗತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನು ತಪಸ್ಸಿನಿಂದ ಹಿಂದೆ ಸೃಷ್ಟಿಸಿದನು.
ದ್ರವ್ಯಮನ್ತ್ರಾತ್ಮಕೋ ಯಜ್ಞಸ್ತಪಸ್ತ್ವನಶನಾತ್ಮಕಮ್
ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ ದ್ರವ್ಯ ಮತ್ತು ಮಂತ್ರಗಳಿವೆ; ತಪಸ್ಸು ಉಪವಾಸದ ಸ್ವರೂಪವಾಗಿದೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ತು ಕರ್ಮ ಸಂನ್ಯಾಸಾದ್ವೈರಾಗ್ಯಾತ್ಪ್ರಕೃತೇರ್ಜಯಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಕರ್ಮ ಎಂದರೆ ತ್ಯಾಗ ಮತ್ತು ವೈರಾಗ್ಯದಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಜಯಿಸುವುದು.
ಏವಂ ವಿವಾದಃ ಸುಮಹಾನ್ಯ ಜ್ಞಸ್ಯಾಸೀತ್ಪ್ರವರ್ತ್ತನೇ
ಹೀಗೆ ಜ್ಞಾನಾರಂಭದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ದೊಡ್ಡ ವಿವಾದ ಉಂಟಾಯಿತು.
ತತಸ್ತಮೃಷಯೋ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಹತಂ ಧರ್ಮಬಲೇನ ತು
ಆ ವಿವಾದ ಧರ್ಮದ ಬಲದಿಂದ ಸೋತುದನ್ನು ನೋಡಿ, ಆ ಋಷಿಗಳು—
ಗತೇಷು ಮುನಿಸಂಘೇಷು ದೇವಾ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಾಪ್ನುವನ್
ಮುನಿಗಳ ಸಮೂಹ ಅಲ್ಲಿಂದ ಹೋದ ಮೇಲೆ ದೇವತೆಗಳು ಯಜ್ಞವನ್ನು ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿದರು.
ತತಃ ಪ್ರಭೃತಿ ಯಜ್ಞೋ ಽಯಂ ಯುಗೈಃ ಸಹ ವಿವರ್ತ್ತಿತಃ
ಆ ಸಮಯದಿಂದ ಯಜ್ಞವು ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಬದಲಾಗುತ್ತ ಬಂದಿದೆ.
ತತ್ರ ತ್ರೇತಾಯುಗೇ ಕ್ಷೀಣೇ ದ್ವಾಪರಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ
ಅಲ್ಲಿ ತ್ರೇತಾ ಯುಗ ಕ್ಷೀಣವಾದಾಗ, ದ್ವಾಪರ ಯುಗ ಪ್ರಾರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಪರಿವೃತ್ತೇ ಯುಗೇ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತತಸ್ತಾಭಿಃ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ
ಆ ಯುಗ ಮುಗಿದಾಗ, ಆ ಆಚರಣೆಗಳು ಅಳಿದುಹೋಗುತ್ತವೆ.
ಸಂಭೇದಶ್ಚೈವ ವರ್ಣಾನಾಂ ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಚ ವಿಪರ್ಯಯಃ
ಅಲ್ಲಿ ವರ್ಣಗಳು ಬೆರೆದುಹೋಗುತ್ತವೆ, ಕರ್ತವ್ಯಗಳು ಬದಲಾಗುತ್ತವೆ.
ಏಷಾ ರಜಸ್ತಮೋಯುಕ್ತಾ ಪ್ರವೃತ್ತಿರ್ದ್ವಾಪರೇ ಸ್ಮೃತಾ
ಈ ರಜಸ್ಸು ಮತ್ತು ತಮಸ್ಸಿನಿಂದ ಕೂಡಿದ ಕ್ರಿಯೆ ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ದ್ವಾಪರೇ ವ್ಯಾಕುಲೀಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಣಶ್ಯತಿ ಕಲೌ ಯುಗೇ
ದ್ವಾಪರ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಗೊಂದಲ ಉಂಟಾಗಿ, ಅದು ಕಲಿಯುಗದಲ್ಲಿ ನಾಶವಾಗುತ್ತದೆ.
ದ್ವೈವಿಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯೇತೇಯುಗೇ ತಸ್ಮಿಞ್ಛ್ರುತಿ ಸ್ಮೃತೀ
ಆ ಯುಗದಲ್ಲಿ ವೇದ ಮತ್ತು ಸ್ಮೃತಿ ಎರಡು ರೂಪಗಳನ್ನು ಪಡೆಯುತ್ತವೆ.
ಅನಿಶ್ಚಯಾಧಿಗಮನಾದ್ಧರ್ಮತತ್ತ್ವಂ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಅನಿಶ್ಚಿತವಾದ ಸಾಧನೆಯಿಂದ ಧರ್ಮದ ತತ್ತ್ವ ತಿಳಿಯಲಾಗದು.
ಪರಸ್ಪರವಿಭಿನ್ನೈಸ್ತೈದೃಷ್ಟೀನಾಂ ವಿಭ್ರಮೇಣ ಚ
ಆ ಆಲೋಚನೆಗಳಲ್ಲಿನ ಪರಸ್ಪರ ಭಿನ್ನತೆಗಳಿಂದ ಮತ್ತು ಅವುಗಳಿಂದ ಉಂಟಾದ ಗೊಂದಲದಿಂದ,
ಕಾರಣಾನಾಂ ಚ ವೈಕಲ್ಪ್ಯಾತ್ಕಾರ್ಯಾಣಾಂ ಚಾಪ್ಯನಿಶ್ಚಯಾತ್
ಕಾರಣಗಳಲ್ಲಿ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದ್ದುದರಿಂದ ಮತ್ತು ಫಲಗಳು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗದೆ ಇರುವುದರಿಂದ,
ತತೋ ದೃಷ್ಟಿವಿಭನ್ನೈಸ್ತು ಕೃತಂ ಶಾಸ್ತ್ರಾಕುಲಂ ತ್ವಿದಮ್
ಹೀಗಾಗಿ ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಕೋಣ ಹೊಂದಿರುವವರಿಂದ ಈ ಅನೇಕ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಹುಟ್ಟಿಕೊಂಡಿವೆ.
ಸಂಕ್ಷಯಾದಾಯುಪಶ್ಚೈವ ವ್ಯಸ್ಯತೇ ದ್ವಾಪರೇಷು ಚ
ಆಯುಷ್ಯ ಕ್ಷಯದಿಂದ ಮತ್ತು ಕ್ಷೀಣತೆಯಿಂದ, ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಶಾಸ್ತ್ರಗಳು ಚದುರಿಬಿಡುತ್ತವೆ.
ಮನ್ತ್ರಬ್ರಾಹ್ಮಣವಿನ್ಯಾಸೈಃ ಸ್ವರವರ್ಣವಿಪರ್ಯಯೈಃ
ಮಂತ್ರಗಳ ಮತ್ತು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಗಳ ಕ್ರಮಗಳಿಂದ, ಸ್ವರ ಮತ್ತು ಅಕ್ಷರಗಳ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ,
ಸಾಮಾನ್ಯಾ ವೈಕೃತಾಶ್ಚೈವ ದೃಷ್ಟಿಭಿನ್ನೇ ಕ್ವಚಿತ್ಕ್ವಚಿತ್
ಕೆಲವು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿವೆ, ಕೆಲವು ಬದಲಾಗಿವೆ, ದೃಷ್ಟಿಭೇದ ಇರುವ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ.
ಅನ್ಯೇ ಽಪಿ ಪ್ರಸ್ಥಿತಾಸ್ತಾನ್ವೈ ಕೇಚಿತ್ತಾನ್ಪ್ರತ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ
ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರು ಹೊಸ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ಹಿಡಿದಿದ್ದಾರೆ, ಕೆಲವರು ಅದಕ್ಕೆ ವಿರೋಧಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಏಕಮಾಧ್ವರ್ಯವಂ ತ್ವಾಸೀತ್ಪುನರ್ದ್ವೈಧಮಜಾಯತ
ಒಂದು ಆದ್ವರ್ಯವ ಪರಂಪರೆ ಇದ್ದಿತು, ನಂತರ ಅದು ಎರಡು ಭಾಗವಾಯಿತು.
ಆಧ್ವರ್ಯವಸ್ಯ ಪ್ರಸ್ಥಾನೈರ್ಬಹುಧಾ ವ್ಯಾಕುಲೀಕೃತೈಃ
ಆ ಆದ್ವರ್ಯವದ ವಿವಿಧ ವಿಧಾನಗಳಿಂದ ಅದು ತುಂಬಾ ಗೊಂದಲಗೊಂಡಿತು.
ವ್ಯಾಕುಲೇದ್ವಾಪರೇ ನಿತ್ಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಭಿನ್ನ ದರ್ಶನೈಃ
ದ್ವಾಪರಯುಗದಲ್ಲಿ ಯಾವಾಗಲೂ ವಿಭಿನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯವರಿಂದ ಗೊಂದಲದೊಳಗೆ ಆಚರಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.