ರುದ್ರೋಪೇನ್ದ್ರೇನ್ದ್ರಚನ್ದ್ರಾಣಾಂ ವಿಪ್ರೇನ್ದ್ರಾಸ್ತ್ರಿದಿವೌಕಸಾಮ್
ರುದ್ರ, ಉಪೇಂದ್ರ, ಇಂದ್ರ, ಚಂದ್ರ, ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ಮತ್ತು ಸ್ವರ್ಗದ ದೇವತೆಗಳೆಲ್ಲರಲ್ಲಿಯೂ—
ಸರ್ವಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಲೋಕೇಶೋ ಮಹಾದೇವಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಎಲ್ಲರ ಆತ್ಮ, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳ ಒಡೆಯ, ಮಹಾದೇವನು, ಪ್ರಜಾಪತಿ—
ತತಃ ಸಂಜಾಯತೇ ಸರ್ವಂ ತತ್ರ ಚೈವ ಪ್ರಲೀಯತೇ
ಅವನಿಂದೆಲ್ಲವೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೆಲ್ಲವೂ ಅವನಲ್ಲಿಯೇ ಲಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ಜಗಜ್ಜ್ಞೇಯೋ ಗ್ರಹೋ ವಿಪ್ರಾ ದೀಪ್ತಿಮಾನ್ಸುಪ್ರಭೋ ರವಿಃ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೆ, ಲೋಕವನ್ನು ತಿಳಿಯುವ ಗ್ರಹವೆಂದರೆ ಪ್ರಕಾಶಮಯನಾದ ಸೂರ್ಯನೇ.
ಕ್ಷಣಾ ಮುಹೂರ್ತ್ತಾ ದಿವಸಾ ನಿಶಾಃ ಪಕ್ಷಾಶ್ಚ ಕೃತ್ಸ್ನಶಃ
ಕ್ಷಣಗಳು, ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ಹಗಲುಗಳು, ರಾತ್ರಿ, ಪಕ್ಷಗಳು—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ—
ತದಾದಿತ್ಯಾದೃತೇ ಹ್ಯೇಷಾ ಕಾಲಂಸಖ್ಯಾ ನ ವಿದ್ಯತೇ
ಆ ಸೂರ್ಯನಿಲ್ಲದೆ ಕಾಲದ ಲೆಕ್ಕಾಚಾರವೇ ಇರದು.
ಋತೂನಾಮವಿಭಾಗಾಚ್ಚ ಪುಷ್ಪಮೂಲಫಲಂ ಕುತಃ
ಋತುಗಳ ವ್ಯತ್ಯಾಸವಿಲ್ಲದೆ ಹೂವು, ಬೇರು, ಹಣ್ಣುಗಳು ಹೇಗೆ ಉಂಟಾಗಬಹುದು?
ಅಭಾವೋ ವ್ಯವಹಾರಾಣಾಂ ಜನ್ತೂನಾಂ ದಿವಿ ಚೈಹ ಚ
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿಯೂ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ಜೀವಿಗಳ ಕ್ರಿಯೆಗಳು ಇರದು.
ಸ ಏಷ ಕಾಲಶ್ಚಾಗ್ನಿಶ್ಚ ದ್ವಾದಶಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಅವನೇ ಕಾಲ, ಅವನೇ ಅಗ್ನಿ, ಹನ್ನೆರಡು ರೂಪಗಳಿರುವ ಪ್ರಜಾಪತಿ.
ಸ ಏಷ ತೇಚಸಾಂ ರಾಶಿಸ್ತಮೋ ಘ್ರನ್ಸಾರ್ವಲೌಕಿಕಮ್
ಅವನೇ ಪ್ರಕಾಶದ ಸಮೂಹ, ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ನಾಶಮಾಡುವವನು, ಎಲ್ಲಾ ಲೋಕಗಳಿಗೂ ಸಾಮಾನ್ಯನು.
ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚೈವ ತಾಪಯತ್ಯೇಷ ಸರ್ವಶಃ
ಅವನು ಬದಿಗಳು, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಉರಿಯುತ್ತಾನೆ.
ಪಾರ್ಶ್ವಮೂರ್ಧ್ವಮಧಶ್ಚೈವ ತಮೋ ನಾಶಯತೇ ಸಮಮ್
ಅವನು ಬದಿಗಳು, ಮೇಲೂ ಕೆಳಗೂ ಸಮವಾಗಿ ಅಂಧಕಾರವನ್ನು ದೂರಮಾಡುತ್ತಾನೆ.
ಸೂರ್ಯೋ ಗೋಭಿರ್ಜಗತ್ಸರ್ವಮಾದೀಪಯತಿ ಸರ್ವತಃ
ಸೂರ್ಯನು ತನ್ನ ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಈ ಜಗತ್ತನ್ನು ಬೆಳಗಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಃ ಪುನಃ ಸಪ್ತ ರಶ್ಮಯೋ ಗ್ರಹಯೋ ನಯಃ
ಆ ಕಿರಣಗಳಲ್ಲಿ ಏಳನ್ನು ಮುಖ್ಯವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಗ್ರಹಗಳಿಗೆ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತವೆ.
ವಿಶ್ವಶ್ರವಾಃ ಪುನಶ್ಚಾನ್ಯಃ ಸಂಪದ್ವಸುರತಃ ಪರಃ
ಅವನಲ್ಲಿ ಮತ್ತೊಬ್ಬನು ವಿಶ್ವಶ್ರವಾಃ; ಅವನು ಧನ್ಯರೂ ಮತ್ತು ಸದ್ಗುಣಿಗಳಲ್ಲಿ ಶ್ರೇಷ್ಠನು.
ಸುಷುಮ್ಣಃ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿಸ್ತು ಕ್ಷೀಣ ಶಶಿನಮೇಧಯೇತ್
ಸುಷುಮ್ಣ ಎಂಬ ಸೂರ್ಯಕಿರಣ ಚಂದ್ರನು ಕ್ಷೀಣವಾಗುವಾಗ ಅವನನ್ನು ಪೋಷಿಸುತ್ತದೆ.
ಹರಿ ಕೇಶಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಯ ಋಕ್ಷಯೋನಿಃ ಸ ಕೀತ್ಯತೇ
ಹರಿಕೇಶನು ಮುಂಚೆ ಇದ್ದವನು; ಅವನನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಮೂಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ವಿಶ್ವಶ್ರವಾಸ್ತು ಯಃ ಪಶ್ಚಚ್ಛುಕ್ರಯೋನಿಃ ಸ್ಮೃತೋ ಬುಧೈಃ
ವಿಶ್ವಶ್ರವಾಃನು ಹಿಂಭಾಗದಲ್ಲಿದ್ದು, ಜ್ಞಾನಿಗಳು ಅವನನ್ನು ಶುಕ್ರನ ಮೂಲವೆಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಷಷ್ಠಸ್ತ್ವರ್ವ್ವಾವಸೂ ರಶ್ಮಿರ್ಯೋನಿಸ್ತು ಸ ಬೃಹಸ್ಪತೇಃ
ಆರವಾವಸು ಎಂಬ ಆರನೆಯ ಕಿರಣನು ಬೃಹಸ್ಪತಿಯ ಮೂಲವಾಗಿದೆ.
ಏವಂ ಸೂರ್ಯಪ್ರಭಾವೇಣ ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರತಾರಕಾಃ
ಹೀಗೆ ಸೂರ್ಯನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ತಾರೆಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ನಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಯತಸ್ತಾನಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಕ್ಷತ್ರಸಂಜ್ಞಿತಾಃ
ಅವುಗಳಿಗೆ ಈ ಗುರುತು ಇರುವುದರಿಂದ ಅವುಗಳನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತೇಷಾಂ ಕ್ಷೇತ್ರಾಣ್ಯಥಾದತ್ತೇ ಸೂರ್ಯೋ ನಕ್ಷತ್ರಕಾರಕಾಃ
ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ನಿರ್ಮಾತೃವಾದ ಸೂರ್ಯನು ಅವುಗಳ ಸ್ಥಳಗಳನ್ನು ನಿಗದಿಪಡಿಸುತ್ತಾನೆ.
ತಾರಣಾತ್ತಾರಕಾ ಹ್ಯೇತಾಃ ಶುಕ್ಲತ್ವಾಚ್ಚೈವ ತಾರಕಾಃ
ಆ ತಾರೆಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ದಾಟುವುದರಿಂದ 'ತಾರಕಾ' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ; ಅವು ಬಿಳಿಯಾಗಿರುವುದರಿಂದ ಕೂಡ 'ತಾರಕಾ' ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿದೆ.
ಆದಾನಾನ್ನಿತ್ಯಮಾದಿತ್ಯಸ್ತೇಜಸಾ ತಪಸಾಮಪಿ
ಸೂರ್ಯನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ಸದಾ ಸ್ವೀಕರಿಸುವುದರಿಂದ, ತಪಸ್ವಿಗಳ ತಪಸ್ಸು ಕೂಡ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ.
ಸ್ವನಾತ್ತೇಜಸೋ ಽಪಾಂ ಚ ತೇನಾಸೌ ಸವಿತಾ ಮತಃ
ಅವನು ನೀರಿನ ತೇಜಸ್ಸನ್ನು ತನ್ನೊಳಗೆ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವುದರಿಂದ ಅವನನ್ನು ಸವಿತಾ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಶುಕ್ಲತ್ವೇ ಚಾಮೃತತ್ವೇ ಚ ಶೀತತ್ವೇ ಚ ವಿಭಾವ್ಯತೇ
ಅವನು ಬಿಳಿತನದಲ್ಲಿ, ಅಮೃತತ್ವದಲ್ಲಿ ಮತ್ತು ಶೀತಳತೆಯಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಜಲತೇಚೌಮಯೇ ಶುಕ್ಲೇ ವೃತ್ತಕುಂಭನಿಭೇ ಶುಭೇ
ಅವನು ಬೆಳ್ಳಿಯಂತೆ ಬಿಳಿಯಾದ, ಶುಭವಾದ, ವೃತ್ತಾಕಾರದ ಪಾತ್ರೆಯಲ್ಲಿ ಪ್ರಕಾಶಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಘನತೇಜೋಮಯಂ ಶುಕ್ಲಂ ಮಣ್ಡಲಂ ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ತು
ಭಾಸ್ಕರನ ವಲಯವು ದಟ್ಟವಾದ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ತುಂಬಿದ್ದು, ಬಿಳಿಯಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಮನ್ವನ್ತರೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಋಕ್ಷಸೂರ್ಯಗ್ರಹಾಶ್ರಯಾಃ
ಎಲ್ಲಾ ಮನ್ವಂತರಗಳಲ್ಲಿ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಸೂರ್ಯನು ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಪರಸ್ಪರ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿವೆ.
ಸೌರಂ ಸೂರ್ಯೋ ವಿಶೇತ್ಸ್ಥಾನಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಸೋಮಸ್ತಥೈವ ಚ
ಸೂರ್ಯನು ಸೌರ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ; ಚಂದ್ರನು ಕೂಡ ಸೋಮ ಲೋಕವನ್ನು ಪ್ರವೇಶಿಸುತ್ತಾನೆ.