ಅಥ ಕೇತುರಥಸ್ಯಾಶ್ವಾ ಅಷ್ಟೌ ವೈ ವಾತರಂಹಸಃ
ಈಗ ಕೇತುನು ಎಂಟು ವೇಗವಾದ ಕುದುರೆಗಳನ್ನು ಹೊಂದಿದ್ದಾನೆ.
ಏತೇ ವಾಹಾ ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಚ ಹ್ಯುಪಾಖ್ಯಾತಾ ರಥೈಃ ಸಹ
ಈ ರೀತಿ ಗ್ರಹಗಳ ವಾಹನಗಳು ಹಾಗೂ ರಥಗಳು ವಿವರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿವೆ.
ತಪನ್ತೇ ಬ್ರಾಮ್ಯಮಾಣಾಸ್ತು ಯಥಾಯೋಗಂ ಭ್ರಮನ್ತಿ ವೈ
ಅವುಗಳು ತಿರುಗುತ್ತಾ ಹೊತ್ತಿಹೋಗುತ್ತವೆ, ಕ್ರಮವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಪರಿಭ್ರಮನ್ತಿ ತದ್ಬ್ರದ್ಧಾಂಶ್ಚನ್ದ್ರಸುರ್ಯಗ್ರಹಾ ದಿವಿ
ಆ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಧಿತವಾಗಿರುವ ಚಂದ್ರ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ತಿರುಗುತ್ತಿವೆ.
ಯಥಾ ನಹ್ಯುದಕೇ ನೌಸ್ತು ಸಲಿಲೇನ ಸಹೋ ಹ್ಯತೇ
ಹಾಗೆ ನೀರಿನಲ್ಲಿ ಹಡಗು ನೀರಿನಿಂದ ತಡೆಯಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ.
ಸರ್ಪ್ಪಮಾಣಾ ನ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ವ್ಯೋಮ್ನಿ ದೇವಗಣಾಸ್ತು ತೇ
ಹಾಗೆಯೇ ಹಾವುಗಳಂತೆ ಚಲಿಸುವ ಆ ದೇವತೆಗಳ ಗುಂಪು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುವುದಿಲ್ಲ.
ಸರ್ವಾ ಧ್ರುವೇ ನಿಬದ್ಧಾಶ್ಚ ಭ್ರಮನ್ತ್ಯೋ ಭ್ರಾಮಯನ್ತಿ ತಾಃ
ಎಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವನಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿವೆ, ತಿರುಗುತ್ತಾ ಇತರನ್ನೂ ತಿರುಗಿಸುತ್ತವೆ.
ತಥಾ ಭ್ರಮನ್ತಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ವಾತಬದ್ಧಾನಿ ಸರ್ವಶಃ
ಹಾಗೆಯೇ ಎಲ್ಲಾ ಜ್ಯೋತಿಗಳು ಗಾಳಿಗೆ ಬಂಧಿತವಾಗಿ ತಿರುಗುತ್ತವೆ.
ಯತೋ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ವಹತೇ ಪ್ರವಹಸ್ತೇನ ಸ ಸ್ಮೃತಃ
ಗಾಳಿ ಜ್ಯೋತಿಗಳನ್ನು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವುದರಿಂದ ಅದನ್ನು ಆ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಸೈಷ ತಾರಾಮಯೋ ಜ್ಞೇಯಃ ಶಿಶುಮಾರೋ ಧ್ರುವೋ ದಿವಿ
ಇದು ನಕ್ಷತ್ರರೂಪವಾದ ಶಿಶುಮಾರ, ಆಕಾಶದಲ್ಲಿರುವ ಸ್ಥಿರ ಧ್ರುವ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಯಾವತ್ಯಶ್ಚೈವ ತಾರಾಸ್ತಾಃ ಶಿಶುಮಾರಾಶ್ರಿತಾ ದಿವಿ
ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಶಿಶುಮಾರ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಎಲ್ಲ ನಕ್ಷತ್ರಗಳು,
ಸಾಕಾರಃ ಶಿಶುಮಾರಶ್ಚ ವಿಜ್ಞೇಯಃ ಪ್ರವಿಭಾಗಶಃ
ಆ ಶಿಶುಮಾರನ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ವಿಭಿನ್ನ ಭಾಗಗಳಾಗಿ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಯಜ್ಞಃ ಪರಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯೋ ಧರ್ಮೋ ಮರ್ದ್ಧಾನಮಾಶ್ರಿತಃ
ಅಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞವೇ ಶ್ರೇಷ್ಠ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು, ಧರ್ಮವು ಅದರ ತಲೆಯ ಮೇಲೆ ನೆಲಸಿದೆ.
ವರುಣಶ್ಚಾರ್ಯಮಾ ಚೈವ ಪಶ್ಚಿಮೇ ತಸ್ಯ ಸಕ್ಥಿನೀ
ಪಶ್ಚಿಮ ಭಾಗದ ಎರಡು ತೊಡೆಯಲ್ಲಿಯೇ ವರుణ ಮತ್ತು ಆರ್ಯಮನ್ ಇದ್ದಾರೆ.
ಪುಚ್ಛೇ ಽಗ್ನಿಶ್ಚ ಮಹೇನ್ದ್ರಶ್ಚ ಮಾರೀಚಃ ಕಶ್ಯಪೋ ಧ್ರುವಃ
ಅವನ ಹಲ್ಲಿನಲ್ಲಿ ಅಗ್ನಿ, ಮಹೇಂದ್ರ, ಮಾರೀಚ, ಕಶ್ಯಪ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ಇದ್ದಾರೆ.
ನಕ್ಷತ್ರಚನ್ದ್ರಮೂರ್ಯಾಶ್ಚ ಗ್ರಹಾಸ್ತಾರಾಗಣೈಃ ಸಹ
ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಚಂದ್ರನು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಗುಂಪುಗಳೆಲ್ಲ,
ಧ್ರುವೇಣಾಧಿಷ್ಠಿತಾಶ್ಚೈವ ಧ್ರುವಮೇವ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್
ಅವು ಧ್ರುವನಿಂದ ಸ್ಥಿರವಾಗಿವೆ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲವೂ ಧ್ರುವನನ್ನು ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.
ಅಗ್ನೀನ್ದ್ರಕಶ್ಯಪಾನಾಂ ತು ಚರಮೋ ಽಸೌ ಧ್ರುವಃ ಸ್ಮೃತಃ
ಅಗ್ನಿ, ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಕಶ್ಯಪರಲ್ಲಿ ಧ್ರುವನು ಕೊನೆಯವನಾಗಿ ಪರಿಗಣಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದಾನೆ.
ಮೇರುಮಾಲೋಕಯತ್ಯೇಷ ಪರ್ಯನ್ತೇ ಹಿ ಪ್ರದಕ್ಷಿಣಮ್
ಅವನು ಸದಾ ಮೇರುವನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾ ಅದರ ಸುತ್ತಲೂ ಸುತ್ತುತ್ತಾನೆ.
ಪಪ್ರಚ್ಛುರುತ್ತರಂ ಭೂಯಸ್ತದಾ ತೇ ರೋಮಹರ್ಷಣಮ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅವರು ರೋಮಹರ್ಷಣನನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ಪ್ರಶ್ನಿಸಿದರು.
ಕಥಂ ದೇವಗೃಹಾಣಿ ಸ್ಯುಃ ಕಥಂ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿವರ್ಣಯ
ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸಗಳು ಹೇಗೆ ಇರುತ್ತವೆ? ಜ್ಯೋತಿರ್ಮಯ ವಸ್ತುಗಳು ಹೇಗೆ ವಿವರಿಸಲಾಗಿವೆ?
ಶ್ರುತ್ವಾ ತು ವಚನಂ ತೇಷಾಂ ತದಾ ಸೂತಃ ಸಮಾಹಿತಃ
ಅವರ ಮಾತುಗಳನ್ನು ಕೇಳಿದ ಸೂತನು ಮನಸ್ಸು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿ ಉತ್ತರಿಸಿದನು.
ಅಸ್ಮಿನ್ನರ್ಥೇ ಮಾಹಾಪ್ರಾಜ್ಞೈರ್ಯದುಕ್ತಂ ಜ್ಞಾನಬುದ್ಧಿಭಿಃ
ಈ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಮಹಾಜ್ಞಾನಿಗಳಾದ ಋಷಿಗಳು ಹೇಳಿದಂತೆ,
ಯಥಾ ದೇವಗೃಹಾಣೀಹ ಸೂರ್ಯಚನ್ದ್ರಗ್ರಹಾಃ ಸ್ಮೃತಾಃ
ಇಲ್ಲಿ ದೇವತೆಗಳ ನಿವಾಸಗಳು ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ ಮತ್ತು ಗ್ರಹಗಳೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಿವ್ಯಸ್ಯ ಭೌತಿಕಸ್ಯಾಗ್ನೇರಬ್ಯೋನೇಃ ಪಾರ್ಥಿ ವಸ್ಯ ತು
ದೈವಿಕ, ಭೌತಿಕ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ,
ಅವ್ಯಾಕೃತಮಿದಂ ತ್ವಾಸೀನ್ನೈಶೇನ ತಮಸಾವೃತಮ್
ಇದು ಅವ್ಯಕ್ತವಾಗಿತ್ತು, ರಾತ್ರಿಯ ಅಂಧಕಾರದಿಂದ ಆವೃತವಾಗಿತ್ತು.
ಸ್ವಯಂಭೂರ್ಭಗವಾಂಸ್ತತ್ರ ಲೋಕತನ್ತ್ರಾರ್ಥಸಾಧಕಃ
ಅಲ್ಲಿ ಸ್ವಯಂಭುವಾದ ಭಗವಂತನು ಲೋಕವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ಕಾರ್ಯವನ್ನು ನೆರವೇರಿಸಲು,
ಸೋ ಽಗ್ನಿಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾಥ ಲೋಕಾದೌ ಪೃಥಿವೀಜಲಸಂಶ್ರಿತಮ್
ಅವನು ಪ್ರಪಂಚದ ಆರಂಭದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿಯೂ ನೀರಿನಲ್ಲಿಯೂ ಇರುವ ಅಗ್ನಿಯನ್ನು ಕಂಡನು.
ಪವನೋ ಯಸ್ತು ಲೋಕೇ ಽಸ್ಮಿನ್ಪಾರ್ಥಿವಃ ಸೋ ಽಗ್ನಿರುಚ್ಯತೇ
ಈ ಲೋಕದಲ್ಲಿ ಇರುವ ಗಾಳಿ, ರಾಜನೇ, ಅಗ್ನಿಯೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ವೈದ್ಯುತೋ ಽಬ್ಜಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತೇಷಾಂ ವಕ್ಷ್ಯೇ ಽಥ ಲಕ್ಷಮಮ್
ವಿದ್ಯುತ್ ಹಾಗೂ ಜಲರೂಪಗಳೂ ಇದ್ದವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಈಗ ಅವುಗಳ ಲಕ್ಷಣಗಳನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.