ಅಸಂಗಃ ಕಾಞ್ಚನೋ ದಿವ್ಯೋ ಯುಕ್ತಃ ಪವನಗೈರ್ಹಯೈಃ
ಅದು ಏನಿಗೂ ಜೋಡಿಸದ, ಬಂಗಾರದಂತೆ, ದೈವಿಕವಾದುದು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಾರುಣಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯೇಹ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸದೃಶಸ್ತು ಸಃ
ಈ ರಥವು ವರುಣನ ರಥದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.
ಅಥೈತಾನಿ ತು ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ರಥಸ್ಯ ಹ
ಇಗೋ, ಇವು ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು.
ಅಹಸ್ತು ನಾಭಿಃ ಸೌರಸ್ಯ ಏಕಚಕ್ರಸ್ಯ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ
ಒಂದುಚಕ್ರದ ಸೌರ ರಥದ ನಾಭಿಯೆಂದು ಹಗಲು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ರಥನೀಡಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹ್ಯೇಷ ಚಾಯನೇ ಕೂಬರಾವುಭೌ
ಇದು ರಥದ ಆಸನವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಕುಂಬಗಳು ಅಯನಗಳಾಗಿವೆ.
ತಸ್ಯ ಕಾಷ್ಠಾ ಸ್ಮೃತಾ ಘೋಣಾ ಅಕ್ಷದಣ್ಡಃ ಕ್ಷಣಸ್ತು ವೈ
ಅಕ್ಷದಂಡವನ್ನು ದಂಡ ಎಂದು, ಯೋಗವನ್ನು ಕುಂಬ ಎಂದು, ಕ್ಷಣವನ್ನು ಗೋಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ರಾತ್ರಿರ್ವರೂಥೋ ಧರ್ಮೋ ಽಸ್ಯ ಧ್ವಜ ಊರ್ದ್ಧ್ವ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ
ರಾತ್ರಿ ಆವರಣವಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮವು ಧ್ವಜವಾಗಿದೆ; ಧ್ವಜವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಸಪ್ತಾಶ್ವರೂಪಾಶ್ಛನ್ದಾಸಿ ವಹನ್ತೋ ವಾಮತೋ ಧುರಮ್
ಏಳು ಕುದುರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗವನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ.
ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚ ಬೃಹತೀ ಚೈವ ಹ್ಯುಷ್ಣಿಕ್ಚೈವ ತು ಸಪ್ತಮೀ
ಪಂಕ್ತಿ, ಬೃಹತಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಿಕ್ ಎಂಬವು ಏಳನೆಯ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಹಚಕ್ರೋ ಭ್ರಮತ್ಯಕ್ಷಃ ಸಹಕ್ಷೋ ಭ್ರಮತೇ ಧ್ರುವಃ
ಒಂದು ಜೊತೆಯ ಚಕ್ರದಿಂದ ಅಕ್ಷವು ತಿರುಗುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಯ ಅಕ್ಷದಿಂದ ಧ್ರುವನು ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
ಏವಮರ್ಥವಶಾತ್ತಸ್ಯ ಸನ್ನಿವೇಶೋ ರಥಸ್ಯ ತು
ಹೀಗೆ, ಅವನ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸವು ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಭಾವದಿಂದ ಇರುತ್ತದೆ.
ತೇನಾಸೌ ತರಣಿರ್ದೇವೋ ಭಾಸ್ವತಾ ಸರ್ಪತೇ ದಿವಿ
ಈ ಮೂಲಕ ಪ್ರಕಾಶಮಾನ ತರಣಿ ದೇವರು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಧ್ರುವೇ ತೌ ಭ್ರಾಮ್ಯತೇ ರಶ್ಮೀ ಚ ಚಕ್ರಯುಗಯೋಸ್ತು ವೈ
ಧ್ರುವನ ಬಳಿ ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ಚಕ್ರದ ಜೋಡಿಗಳಂತೆ ಸುತ್ತುತ್ತವೆ.
ಯುಗಾಕ್ಷಕೋಟೀ ತೇ ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯ ಹಿ
ಆ ರಥದ ಯುಗದ ಕೊನೆಗಳು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿವೆ.
ಭ್ರಮನ್ತಮನುಗಚ್ಛೇತಾಂ ಧ್ರುವಂ ರಶ್ಮೀ ತು ತಾವುಭೌ
ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ಸುತ್ತುತ್ತಿರುವ ಧ್ರುವನನ್ನು ಹಿಂಬಾಲಿಸುತ್ತವೆ.
ಕೀಲಾಸಕ್ತಾ ಯಥಾ ರಜ್ಜುರ್ಭ್ರಂಮತೇ ಸರ್ವತೋ ದಿಶಮ್
ಹಗ್ಗವನ್ನು ಕಂಬಕ್ಕೆ ಕಟ್ಟಿದಂತೆ ಅದು ಎಲ್ಲ ದಿಕ್ಕಿಗೂ ಸುತ್ತುತ್ತದೆ.
ವರ್ದ್ಧತೇ ದಕ್ಷಿಣೇ ಚೈವ ಭ್ರಮತೋ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು
ಅದು ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಸುತ್ತುವಾಗ ವೃತ್ತಗಳು ರೂಪವಾಗುತ್ತವೆ.
ಧ್ರುವೇಣ ಪ್ರಗೃಹೀತೌ ವೈ ತೌ ರಶ್ಮೀ ನಯತೋ ರವಿಮ್
ಧ್ರುವನು ಹಿಡಿದಿರುವ ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳು ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಮುನ್ನಡೆಸುತ್ತವೆ.
ತದಾ ಸೋ ಽಭ್ಯನ್ತರೇ ಸೂರ್ಯೋ ಭ್ರಮತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು
ಆಗ ಆ ಕಿರಣಗಳ ಒಳಗೆ ಸೂರ್ಯನು ವೃತ್ತಾಕಾರವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಧ್ರುವೇಣ ಮುಚ್ಯಮಾನಾಭ್ಯಾಂ ರಶ್ಮಿಭ್ಯಾಂ ಪುನರೇವ ತು
ಆ ಎರಡು ಕಿರಣಗಳನ್ನು ಧ್ರುವನು ಬಿಡಿಸಿದಾಗ,
ಉದ್ವೇಷಾಟಯನ್ಸ ವೇಗೇನ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು ಗಚ್ಛತಿ
ಅವನು ವೇಗವಾಗಿ ಆ ವೃತ್ತಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಗನ್ಧರ್ವೈರಪ್ಸರೋಭಿಶ್ಚ ಗ್ರಾಮಣೀಸರ್ಪರಾಕ್ಷಸೈಃ
ಗಂಧರ್ವರು, ಅಪ್ಸರಸರು, ಮುಖ್ಯರು, ಸರ್ಪಗಳು ಮತ್ತು ರಾಕ್ಷಸರು,
ಧಾತಾರ್ಽಯಮಾ ಪುಲಸ್ತ್ಯಶ್ಚ ಪುಲಹಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಧಾತಾ, ಅರ್ಯಮನ್, ಪುಲಸ್ತ್ಯ, ಪುಲಹ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ,
ರಥಕೃಚ್ಚ ರಥೌಜಾಶ್ಚ ಯಕ್ಷಾವೇತಾವುದಾ ತ್ದೃತೌ
ರಥಕೃತ್, ರಥೌಜ, ಯಕ್ಷರು—ಇವರನ್ನು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ರಕ್ಷೋ ಹೇತಿಃ ಪ್ರಹೇತಿಶ್ಚ ಯಾತುಧಾನಾವುದಾಹೃತೌ
ರಕ್ಷ, ಹೇತಿ, ಪ್ರಹೇತಿ ಮತ್ತು ಯಾತುಧಾನರು ಕೂಡ ಉಲ್ಲೇಖವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಮಿತ್ರಶ್ಚ ವರುಣಶ್ಚೈವ ಮುನಿರತ್ರಿರುದಾಹೃತಃ
ಮಿತ್ರನು, ವರుణನು ಮತ್ತು ಅತ್ರಿ ಮುನಿಯನ್ನೂ ಹೆಸರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ರಾಕ್ಷಸೌ ಚ ಸಮಾಖ್ಯಾತೌ ಪೌರುಷೇಯೋ ವಧಸ್ತಥಾ
ಇನ್ನೂ ಇಬ್ಬರು ರಾಕ್ಷಸರು ಮತ್ತು ಪೌರುಷೇಯ ಅಸ್ತ್ರವೂ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ರಥಚಿತ್ರಸ್ತಥೈವಾನ್ಯೋ ನಾಗಸಾಕ್ಷಕಸಂಜ್ಞೇತಃ
ರಥಚಿತ್ರ ಮತ್ತು ಮತ್ತೊಬ್ಬನು, ನಾಗಸಾಕ್ಷಕ ಎಂಬ ಹೆಸರಿನಿಂದ ಕೂಡಾ ತಿಳಿದಿದ್ದಾರೆ.
ತತಃ ಸೂರ್ಯೇ ಪುನಸ್ತ್ವನ್ಯಾ ನಿವಸಂತೀಹ ದೇವತಾಃ
ಆಮೇಲೆ ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿ ಇನ್ನೂ ಬೇರೆ ದೇವತೆಗಳು ವಾಸಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಏಲಾಪತ್ರಸ್ತಥಾ ಸರ್ಪಃ ಶಙ್ಖಪಾಲಾಶ್ಚ ತಾವುಭೌ
ಏಲಾಪತ್ರ, ಮತ್ತೊಬ್ಬ ಸರ್ಪ ಮತ್ತು ಇಬ್ಬರು ಶಂಖಪಾಲರೂ ಕೂಡ ಇದ್ದಾರೆ.