ಅನೇಕರೂಪಸಂಸ್ಥಾನಾಃ ಪೂರಯನ್ತೋ ಮಹೀತಲಮ್
ಅವರು ಅನೇಕ ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಮಿಯ ಮೆಟ್ಟಿಲನ್ನು ತುಂಬುತ್ತಾರೆ.
ಯಾನ್ಯಣ್ಡಸ್ಯ ತು ಭಿನ್ನಸ್ಯ ಪ್ರಾಕೃತಸ್ಯಾಭವಂಸ್ತದಾ
ಆ ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಭಿನ್ನವಾದ, ಪ್ರಾಕೃತ ಅಂಡದಿಂದ ಏನು ಉದ್ಭವಿಸಿತೋ,
ತಾನ್ಯೇವಾಣ್ಡಕಪಾಲಾನಿ ಸರ್ವೇ ಮೇಘಾಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ
ಅವುಗಳೆಲ್ಲಾ ಅಂಡದ ಕವಚಗಳು, ಅವುಗಳನ್ನೆಲ್ಲಾ ಮೋಡಗಳು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತೇಷಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತು ಪರ್ಜನ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಶ್ಚೈವ ದಿಗ್ಗಜಾಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಪರ್ಜನ್ಯನು ಶ್ರೇಷ್ಠನು, ನಾಲ್ಕು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು ಕೂಡ ಪ್ರಮುಖರು.
ಕುಲಮೇಕಂ ಪೃಥಗ್ಭೂತಂ ಯೋನಿರೇಕಾ ಜಲಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ವಂಶವಿದೆ, ಅದರ ಮೂಲ ಜಲವೇ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ತುಷಾರವೃಷ್ಟಿಂ ವರ್ಷನ್ತಿ ಶಿಷ್ಟಃ ಸಸ್ಯಪ್ರವೃದ್ಧಯೇ
ಉಳಿದವುಗಳು ಹಿಮ ಮತ್ತು ಮಳೆಯನ್ನೂ ಧಾನ್ಯಗಳ ಬೆಳವಣಿಗಿಗಾಗಿ ಸುರಿಸುತ್ತವೆ.
ಯೋ ಽಸೌ ಬಿಬರ್ತ್ತಿ ಭಗವಾನ್ಗಙ್ಗಾಮಾಕಾಶಗೋಚರಾಮ್
ಆ ಭಗವಂತನು ಆಕಾಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುವ ಗಂಗೆಯನ್ನು ಹೊತ್ತಿರುತ್ತಾನೆ.
ತಸ್ಯಾ ನಿಷ್ಯನ್ದತೋಯಾನಿ ದಿಗ್ಗಜಾಃ ಪೃಥುಭಿಃ ಕರೈಃ
ಅವನಿಂದ ಹರಿಯುವ ನೀರನ್ನು ದಿಕ್ಕುಗಳ ಆನೆಗಳು ತಮ್ಮ ವಿಶಾಲ ಸೊಂಡಿಲಿನಿಂದ ಎತ್ತಿಕೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ದಕ್ಷಿಣೇನ ಗಿರಿರ್ಯೋ ಽಸೌ ಹೇಮಕೂಟ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ
ದಕ್ಷಿಣಕ್ಕೆ ಹಿಮಕೂಟ ಎಂಬ ಪರ್ವತವಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪುಣ್ಡ್ರಂ ನಾಮ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ನಗರಂ ತತ್ರ ವಿಸ್ತೃತಮ್
ಅಲ್ಲಿಯೇ ಪುಂಡ್ರ ಎಂಬ ವಿಶಾಲ ನಗರವಿದೆ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ತತಸ್ತದಾ ವಹೋ ವಾಯುರ್ಹೇಮವನ್ತಂ ಸಮುದ್ವಹನ್
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಗಾಳಿ ಹಿಮವಂತ ಪರ್ವತವನ್ನು ಎತ್ತಿಕೊಂಡು ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಹಿಮವನ್ತಮತಿಕ್ರಮ್ಯ ವೃಷ್ಟಿಶೇಷಂ ತತಃ ಪರಮ್
ಹಿಮವಂತವನ್ನು ದಾಟಿ, ಉಳಿದ ಮಳೆ ಮುಂದೆ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ವರ್ಷದ್ವಯಂ ಸಮಾಖ್ಯಾತಂ ಸಸ್ಯದ್ವಯವಿವೃದ್ಧಯೇ
ಎರಡು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಎರಡು ಬೆಳೆಗಳ ಬೆಳವಣಿಗಿಗಾಗಿ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಸೂರ್ಯ ಏವ ತು ವೃಷ್ಟೀನಾಂ ಸ್ರಷ್ಟಾ ಸಮುಪದಿಶ್ಯತೇ
ಮಳೆಯ ಸೃಷ್ಟಿಕರನು ಸೂರ್ಯನೇ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಧ್ರುವೇಣಾಧಿಷ್ಠಿತಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾಂ ವೃಷ್ಟೌ ಪ್ರವರ್ತ್ತತೇ
ಧ್ರುವನ ಆಶ್ರಯದಿಂದ ಸೂರ್ಯನು ಮಳೆಗಾಲದಲ್ಲಿ ತನ್ನ ಹಾದಿಯಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಗ್ರಹೋ ನಿಃಸೃತ್ಯ ಸೂರ್ಯಾತ್ತು ಕೃತ್ಸ್ನೇ ನಕ್ಷತ್ರಮಣ್ಡಲೇ
ಒಂದು ಗ್ರಹವು ಸೂರ್ಯನಿಂದ ಹೊರಬಂದು, ಎಲ್ಲಾ ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಪ್ರದೇಶದಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತದೆ.
ತತಃ ಸೂರ್ಯರಥಸ್ಯಾಥ ಸನ್ನಿವೇಶಂ ನಿಬೋಧತ
ಈಗ ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ವಿನ್ಯಾಸವನ್ನು ಕೇಳು.
ಹಿರಣ್ಮಯೇನ ಭಗವಾಂಸ್ತಥೈವ ಹರಿದರ್ವಣಾ
ಆ ಸೂರ್ಯನಿಗೆ ಬಂಗಾರದಂತೆ ಹಸಿರು ಬಣ್ಣದ ಯೋಗವು ಅಲಂಕರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಚಕ್ರೇಣ ಭಾಸ್ವತಾ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ಯನ್ದನೇನ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ
ಸೂರ್ಯನು ಪ್ರಕಾಶಮಾನವಾದ ಚಕ್ರದೊಂದಿಗೆ ತನ್ನ ರಥದಲ್ಲಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಾನೆ.
ದ್ವಿಗುಣೋ ಽಸ್ಯ ರಥೋಪಸ್ಥಾದೀಷಾದಣ್ಡಃ ಪ್ರಮಾಣತಃ
ಅವನ ರಥದ ವೇದಿಕೆಗೆ ಹೋಲಿಸಿದರೆ, ಈಷದಂಡವು ಎರಡು ಪಟ್ಟು ದೊಡ್ಡದು.
ಅಸಂಗಃ ಕಾಞ್ಚನೋ ದಿವ್ಯೋ ಯುಕ್ತಃ ಪವನಗೈರ್ಹಯೈಃ
ಅದು ಏನಿಗೂ ಜೋಡಿಸದ, ಬಂಗಾರದಂತೆ, ದೈವಿಕವಾದುದು ಮತ್ತು ಗಾಳಿಯ ವೇಗದ ಕುದುರೆಗಳಿಂದ ಜೋಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ವಾರುಣಸ್ಯನ್ದನಸ್ಯೇಹ ಲಕ್ಷಣೈಃ ಸದೃಶಸ್ತು ಸಃ
ಈ ರಥವು ವರುಣನ ರಥದ ಲಕ್ಷಣಗಳಿಗೆ ಹೋಲುತ್ತದೆ.
ಅಥೈತಾನಿ ತು ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ರಥಸ್ಯ ಹ
ಇಗೋ, ಇವು ಸೂರ್ಯನ ರಥದ ವಿವಿಧ ಭಾಗಗಳು.
ಅಹಸ್ತು ನಾಭಿಃ ಸೌರಸ್ಯ ಏಕಚಕ್ರಸ್ಯ ವೈ ಸ್ಮೃತಃ
ಒಂದುಚಕ್ರದ ಸೌರ ರಥದ ನಾಭಿಯೆಂದು ಹಗಲು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ರಥನೀಡಃ ಸ್ಮೃತೋ ಹ್ಯೇಷ ಚಾಯನೇ ಕೂಬರಾವುಭೌ
ಇದು ರಥದ ಆಸನವೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಎರಡು ಕುಂಬಗಳು ಅಯನಗಳಾಗಿವೆ.
ತಸ್ಯ ಕಾಷ್ಠಾ ಸ್ಮೃತಾ ಘೋಣಾ ಅಕ್ಷದಣ್ಡಃ ಕ್ಷಣಸ್ತು ವೈ
ಅಕ್ಷದಂಡವನ್ನು ದಂಡ ಎಂದು, ಯೋಗವನ್ನು ಕುಂಬ ಎಂದು, ಕ್ಷಣವನ್ನು ಗೋಣ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ರಾತ್ರಿರ್ವರೂಥೋ ಧರ್ಮೋ ಽಸ್ಯ ಧ್ವಜ ಊರ್ದ್ಧ್ವ ಸಮುಚ್ಛ್ರಿತಃ
ರಾತ್ರಿ ಆವರಣವಾಗಿದ್ದು, ಧರ್ಮವು ಧ್ವಜವಾಗಿದೆ; ಧ್ವಜವು ಮೇಲಕ್ಕೆ ಎತ್ತಲಾಗಿದೆ.
ಸಪ್ತಾಶ್ವರೂಪಾಶ್ಛನ್ದಾಸಿ ವಹನ್ತೋ ವಾಮತೋ ಧುರಮ್
ಏಳು ಕುದುರೆಗಳ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಛಂದಸ್ಸುಗಳು, ಎಡಭಾಗದಲ್ಲಿ ಯೋಗವನ್ನು ಹೊತ್ತಿವೆ.
ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚ ಬೃಹತೀ ಚೈವ ಹ್ಯುಷ್ಣಿಕ್ಚೈವ ತು ಸಪ್ತಮೀ
ಪಂಕ್ತಿ, ಬೃಹತಿ ಮತ್ತು ಉಷ್ಣಿಕ್ ಎಂಬವು ಏಳನೆಯ ಛಂದಸ್ಸುಗಳಾಗಿವೆ.
ಸಹಚಕ್ರೋ ಭ್ರಮತ್ಯಕ್ಷಃ ಸಹಕ್ಷೋ ಭ್ರಮತೇ ಧ್ರುವಃ
ಒಂದು ಜೊತೆಯ ಚಕ್ರದಿಂದ ಅಕ್ಷವು ತಿರುಗುತ್ತದೆ; ಜೊತೆಯ ಅಕ್ಷದಿಂದ ಧ್ರುವನು ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.