ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯನ್ದಿನಾತ್ಕಾಲಾದಪರಾಹ್ಣ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ
ಆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಕಾಲದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಅಪರಾಹ್ನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಪರಾಹ್ಣೇ ವ್ಯತೀತೇ ತು ಕಾಲಃ ಸಾಯಾಹ್ನ ಉಚ್ಯತೇ
ಅಪರಾಹ್ನ ಕಾಲ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಸಾಯಂಕಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತ ವೈ ಹ್ಯಹರ್ವೈಷುವತಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ವಿಷು ಸಮಯದ ಹಗಲು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಹಸ್ತು ಗ್ರಸತೇ ರಾತ್ರಿಂ ರಾತ್ರಿಶ್ಚ ಗ್ರಸತೇ ತ್ವಹಃ
ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ರಾತ್ರಿಯೂ ಹಗಲನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ.
ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಕಲಾಶ್ಚೈವ ಸಮಂ ಸೋಮಃ ಸಮಶ್ನುತೇ
ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ದ್ವೌಚ ಪಕ್ಷೌಭವೇನ್ಮಾಸೋ ದ್ವೌಮಾಸಾವರ್ಕಜಾವೃತುಃ
ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಋತು ಆಗುತ್ತದೆ.
ನಿಮೇಷಾ ವಿದ್ಯುತಶ್ಚೈವ ಕಾಷ್ಟಾಸ್ತಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ
ನಿಮೇಷ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಷ್ಠಾ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಹದಿನೈದು ಇವೆ.
ಸಪ್ತೈಕಾ ದ್ವ್ಯಧಿಕಾ ತ್ರಿಶನ್ಮಾತ್ರಾ ಷಟತ್ರಿಂಶದುತ್ತರಾ
ಏಳು, ಒಂದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತೇಳು ಮಾಟ್ರಾಗಳು ಇವೆ.
ಚತ್ವಾರಿ ಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ವಿದ್ಯುತಃ
ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಎಂಟು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಇವೆ.
ಚತ್ವಾರ್ಯೇವ ಶತಾನ್ಯಾಹುರ್ವಿದ್ಯುತೇ ದ್ವೇ ಚ ಸಂಯುತೇ
ವಿದ್ಯುತ್ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಎರಡು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸಂವತ್ಸರಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಚತುರ್ಮಾನವಿಕಲ್ಪಿತಾಃ
ವರ್ಷದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮನುವಿನಂತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂವತ್ಸರಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿವತ್ಸರಃ
ಮೊದಲದು ಸಂವತ್ಸರ, ಎರಡನೆಯದು ಪರಿವತ್ಸರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪಞ್ಚಮೋವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಾಲಸ್ತು ಯುಗಸಂಹಿತಃ
ಐದನೆಯದು ವತ್ಸರ; ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ಶತಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶ ತ್ರಿಂಶದುದಯಾದ್ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಚ
ಭಾಸ್ಕರನ ಉದಯಗಳು ಸಾವಿರ ಎಂಟು ನೂರು ಮೂವತ್ತನ್ನು ಸೇರಿವೆ.
ಪಞ್ಚ ಚ ತ್ರಿಶತಂ ಚಾಪಿ ಷಷ್ಟಿವರ್ಷಂ ಚ ಭಾಸ್ಕರಮ್
ಮತ್ತು ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತೈದು ಭಾಸ್ಕರ ವರ್ಷದೂ ಇವೆ.
ಏಕಷಷ್ಟಿ ತ್ವಹೋರಾತ್ರಮೃತುರೇಕೋ ವಿಭಾವ್ಯತೇ
ಅರವತ್ತೊಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸೇರಿ ಒಂದು ಋತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾನಂ ತಚ್ಚಿತ್ರಭಾನೋಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಮಯನಸ್ಯ ಹ
ಇದು ಚಿತ್ರಭಾನು ಎಂಬ ಸೂರ್ಯ ವರ್ಷದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಮಾನಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಯೈಃಪುರಾಣೇ ಹಿ ನಿಶ್ಚಯಃ
ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ತ್ರೀಣಿತಸ್ಯ ತು ಶೃಙ್ಗಾಣಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತೀವ ನಭಸ್ತಲಮ್
ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಶೃಂಗಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಏಕಶ್ಚ ಮಾರ್ಗವಿಷ್ಕಂಭವಿಸ್ತಾರಶ್ಚಾಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿತಃ
ಒಂದು ಮಾರ್ಗದ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ದಕ್ಷಿಣಂ ರಾಜತಂ ಚೈವ ಶೃಙ್ಗಂ ತು ಸ್ಫಟಿಕಪ್ರಭಮ್
ದಕ್ಷಿಣದ ಮತ್ತು ಬೆಳ್ಳಿಯ ಶೃಂಗ, ಮತ್ತೊಂದು ಸ್ಫಟಿಕದಂತೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತದೆ.
ಏವಂ ಕೂಟೈಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಶೈಲಃ ಶೃಙ್ಗವಾನಿತಿ ವಿಶ್ರುತಃ
ಹೀಗೆ ಮೂರು ಶೃಂಗಗಳಿರುವ ಆ ಪರ್ವತವನ್ನು ಶೃಂಗವಾನ್ ಎಂದು ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿದೆ.
ಶರದ್ವಸಂತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಮಧ್ಯಮಾಂ ಗತಿಮಾಸ್ಥಿತಃ
ಶರತ್ ಮತ್ತು ವಸಂತದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಮಧ್ಯಮ ಮಾರ್ಗವನ್ನು ಹಿಡಿದಿದೆ.
ಅನುಲಿಪ್ತಾ ಇವಾಭಾನ್ತಿ ಪದ್ಮರಕ್ತೈರ್ಗಭಸ್ತಿಭಿಃ
ಅವುಗಳು ಕಮಲದಂತೆ ಕೆಂಪು ಕಿರಣಗಳಿಂದ ಲೇಪಿಸಲಾದಂತಿವೆ.
ಮುಹೂರ್ತ್ತಾ ದಶ ಪಞ್ಚೈವ ಅಹೋ ರಾತ್ರಿಶ್ಚ ತಾವತೀ
ಹತ್ತು ಮತ್ತು ಐದು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಹಗಲು ಮತ್ತು ಒಂದು ರಾತ್ರಿಯಾಗುತ್ತವೆ.
ವಿಶಾಖಾನಾಂ ತದಾ ಜ್ಞೇಯಶ್ಚತುರ್ಥಾಂಶ ನಿಶಾಕರಃ
ಆ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಚಂದ್ರನು ವಿಶಾಖಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ನಾಲ್ಕನೇ ಭಾಗದಲ್ಲಿರುವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ತದಾ ಚನ್ದ್ರಂ ವಿಜಾನೀಯಾತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಶಿರಸಿ ಸ್ಥಿತಮ್
ಅವತ್ತು ಚಂದ್ರನು ಕೃತಿಕಾ ನಕ್ಷತ್ರದ ತಲೆಯಲ್ಲಿರುವನು ಎಂದು ತಿಳಿಯಿರಿ.
ವಿಷುವಂ ತಂ ವಿಜಾನೀಯಾದೇವಮಾಹುರ್ಮಹರ್ಷಯಃ
ಅದು ಸಮವಿಷುವಾಗಿದ್ದು, ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಹೀಗೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಸಮಾ ರಾತ್ರಿರಹಶ್ಚೈವ ಯದಾ ತದ್ವಿಷುವಂ ಭವೇತ್
ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಗಳು ಸಮವಾಗಿರುವಾಗ ಅದನ್ನು ಸಮವಿಷುವು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋ ವಿಶೇಷೇಣ ಮುಖಮೇತತ್ತು ದೈವತಮ್
ಇದು ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರಲ್ಲಿ ದೈವಿಕವಾದ ಬಾಯಿಯಾಗಿದೆ.