ತಿಸ್ರಃ ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ವಿಖ್ಯಾತಾ ಮನ್ದೇಹಾ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಮೂವತ್ತು ಲಕ್ಷ ಮಂದೇಹ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ತಾಪಯನ್ತಂ ದುರಾತ್ಮಾನಃ ಸೂರ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಖಾದಿತುಮ್
ಆ ದುಷ್ಟರು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ತಿಂದುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಮಾಶ್ಚೈವ ಸತ್ತಮಾಃ
ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಕೂಡಾ,
ಓಙ್ಕಾರಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುಕ್ತಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚಾಭಿಮನ್ತ್ರಿತಮ್
ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿಸಿದರು.
ತತಃ ಪುನರ್ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾಬಲಪರಾಕ್ರಮಃ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಅಪಾರ ಬಲವಂತನಾದವನು,
ವಾಲಖಿಲ್ಯೈಶ್ಚ ಮುನಿಭಿರ್ಧೃತಾರ್ಚಿಃ ಸಮರೀಚಿಭಿಃ
ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಅವನೊಡನೆ ಇದ್ದರು.
ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾಶ್ಚಾಪಿ ಭವೇನ್ಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತೈಸ್ತ್ರಿಂಶತಾ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಸಮೇತೇ
ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದೊಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗಿವೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ತ್ವಹರ್ಭಾಗೈರ್ದಿವಸಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಾತ್
ಹಗಲು ಭಾಗಗಳಂತೆ ದಿನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ.
ಲೇಖಾಪ್ರಭೃತ್ಯಥಾದಿತ್ಯೇ ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಗತೇ ತು ವೈ
ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ಲೆಕ್ಕೆಯಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಹಾದುಹೋದಾಗ,
ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾತಸ್ತನಾತ್ಕಾಲಾತ್ರ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ಸಂಗವಃ
ಆ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಸಂಗವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯನ್ದಿನಾತ್ಕಾಲಾದಪರಾಹ್ಣ ಇತಿ ಸ್ಮೃತಃ
ಆ ಮಧ್ಯಾಹ್ನದ ಕಾಲದಿಂದ ಮುಂದಿನ ಕಾಲವನ್ನು ಅಪರಾಹ್ನ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಅಪರಾಹ್ಣೇ ವ್ಯತೀತೇ ತು ಕಾಲಃ ಸಾಯಾಹ್ನ ಉಚ್ಯತೇ
ಅಪರಾಹ್ನ ಕಾಲ ಮುಗಿದ ಮೇಲೆ, ಆ ಸಮಯವನ್ನು ಸಾಯಂಕಾಲ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ದಶಪಞ್ಚಮುಹೂರ್ತ್ತ ವೈ ಹ್ಯಹರ್ವೈಷುವತಂ ಸ್ಮೃತಮ್
ಹತ್ತನೇ ಮತ್ತು ಐದನೇ ಮುಹೂರ್ತಗಳು ವಿಷು ಸಮಯದ ಹಗಲು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಹಸ್ತು ಗ್ರಸತೇ ರಾತ್ರಿಂ ರಾತ್ರಿಶ್ಚ ಗ್ರಸತೇ ತ್ವಹಃ
ಹಗಲು ರಾತ್ರಿಯನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ, ರಾತ್ರಿಯೂ ಹಗಲನ್ನು ನುಂಗುತ್ತದೆ.
ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಕಲಾಶ್ಚೈವ ಸಮಂ ಸೋಮಃ ಸಮಶ್ನುತೇ
ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯ ಕಲೆಯನ್ನು ಚಂದ್ರನು ಸಮಾನವಾಗಿ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಾನೆ.
ದ್ವೌಚ ಪಕ್ಷೌಭವೇನ್ಮಾಸೋ ದ್ವೌಮಾಸಾವರ್ಕಜಾವೃತುಃ
ಒಂದು ತಿಂಗಳು ಎರಡು ಪಕ್ಷಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ, ಎರಡು ತಿಂಗಳುಗಳು ಸೇರಿ ಒಂದು ಋತು ಆಗುತ್ತದೆ.
ನಿಮೇಷಾ ವಿದ್ಯುತಶ್ಚೈವ ಕಾಷ್ಟಾಸ್ತಾ ದಶ ಪಞ್ಚ ಚ
ನಿಮೇಷ, ವಿದ್ಯುತ್ ಮತ್ತು ಕಾಷ್ಠಾ ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಹದಿನೈದು ಇವೆ.
ಸಪ್ತೈಕಾ ದ್ವ್ಯಧಿಕಾ ತ್ರಿಶನ್ಮಾತ್ರಾ ಷಟತ್ರಿಂಶದುತ್ತರಾ
ಏಳು, ಒಂದು ಮತ್ತು ಇನ್ನೂ ಎರಡು ಸೇರಿ ಒಟ್ಟು ಮೂವತ್ತೇಳು ಮಾಟ್ರಾಗಳು ಇವೆ.
ಚತ್ವಾರಿ ಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಶತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ವಿದ್ಯುತಃ
ನಾಲ್ಕು ಸಾವಿರ ಮತ್ತು ಎಂಟು ನೂರು ವಿದ್ಯುತ್ ಇವೆ.
ಚತ್ವಾರ್ಯೇವ ಶತಾನ್ಯಾಹುರ್ವಿದ್ಯುತೇ ದ್ವೇ ಚ ಸಂಯುತೇ
ವಿದ್ಯುತ್ ಒಟ್ಟು ನಾಲ್ಕು ನೂರು ಎರಡು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸಂವತ್ಸರಾದಯಃ ಪಞ್ಚ ಚತುರ್ಮಾನವಿಕಲ್ಪಿತಾಃ
ವರ್ಷದಿಂದ ಆರಂಭವಾಗಿ ಐದು ವಿಭಾಗಗಳನ್ನು ನಾಲ್ಕು ಮನುವಿನಂತೆ ನಿರ್ಧರಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸಂವತ್ಸರಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿವತ್ಸರಃ
ಮೊದಲದು ಸಂವತ್ಸರ, ಎರಡನೆಯದು ಪರಿವತ್ಸರ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಪಞ್ಚಮೋವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಾಲಸ್ತು ಯುಗಸಂಹಿತಃ
ಐದನೆಯದು ವತ್ಸರ; ಈ ಕಾಲವನ್ನು ಯುಗಗಳೊಂದಿಗೆ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕುತ್ತಾರೆ.
ಶತಾನ್ಯಷ್ಟಾದಶ ತ್ರಿಂಶದುದಯಾದ್ಭಾಸ್ಕರಸ್ಯ ಚ
ಭಾಸ್ಕರನ ಉದಯಗಳು ಸಾವಿರ ಎಂಟು ನೂರು ಮೂವತ್ತನ್ನು ಸೇರಿವೆ.
ಪಞ್ಚ ಚ ತ್ರಿಶತಂ ಚಾಪಿ ಷಷ್ಟಿವರ್ಷಂ ಚ ಭಾಸ್ಕರಮ್
ಮತ್ತು ಮೂರು ನೂರು ಅರವತ್ತೈದು ಭಾಸ್ಕರ ವರ್ಷದೂ ಇವೆ.
ಏಕಷಷ್ಟಿ ತ್ವಹೋರಾತ್ರಮೃತುರೇಕೋ ವಿಭಾವ್ಯತೇ
ಅರವತ್ತೊಂದು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಸೇರಿ ಒಂದು ಋತು ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಮಾನಂ ತಚ್ಚಿತ್ರಭಾನೋಸ್ತು ವಿಜ್ಞೇಯಮಯನಸ್ಯ ಹ
ಇದು ಚಿತ್ರಭಾನು ಎಂಬ ಸೂರ್ಯ ವರ್ಷದ ಪ್ರಮಾಣವೆಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಮಾನಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಯೈಃಪುರಾಣೇ ಹಿ ನಿಶ್ಚಯಃ
ಈ ನಾಲ್ಕು ಪ್ರಮಾಣಗಳ ಮೂಲಕ ಪುರಾಣಗಳಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಯವಾಗುತ್ತದೆ.
ತ್ರೀಣಿತಸ್ಯ ತು ಶೃಙ್ಗಾಣಿ ಸ್ಪೃಶನ್ತೀವ ನಭಸ್ತಲಮ್
ಅದಕ್ಕೆ ಮೂರು ಶೃಂಗಗಳು ಆಕಾಶವನ್ನು ತಲುಪುತ್ತಿರುವಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ.
ಏಕಶ್ಚ ಮಾರ್ಗವಿಷ್ಕಂಭವಿಸ್ತಾರಶ್ಚಾಸ್ಯ ಕೀರ್ತಿತಃ
ಒಂದು ಮಾರ್ಗದ ಅಗಲ ಮತ್ತು ಅದರ ವ್ಯಾಪ್ತಿ ಕೂಡ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.