ಕುಲಾಲಚಕ್ರಮಧ್ಯೇ ತು ಯಥಾ ಮನ್ದಂ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ
ಮಡಕೆಗಾರನ ಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಚಲನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೋ,
ತಸ್ಮಾ ದ್ದೀರ್ಘೇನ ಕಾಲೇನ ಭೂಮಿಂ ಸ್ವಲ್ಪಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ
ಅದರಿಂದ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದರೂ ಅದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಹೋ ಭವತಿ ತಚ್ಚಾಪಿ ಚರತೇ ಮನ್ದವಿಕ್ರಮಃ
ಆದರೂ ಸಹ, ಅದು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಮುಹೂರ್ತೈಸ್ತಾವದೃಕ್ಷಾಣಿ ನಕ್ತಂ ದ್ವಾದಶಭಿಶ್ಚರನ್
ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ.
ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡ ಇವ ಮಧ್ಯಸ್ಥೋ ಧ್ರುವೋ ಭ್ರಮತಿ ವೈ ತಥಾ
ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡು ಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ರುವನು ಕೂಡ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
ಉಭಯೋಃ ಕಾಷ್ಠಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಭ್ರಮತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು
ಎರಡು ಮರದ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಗಳು ತಿರುಗುತ್ತವೆ.
ಧ್ರುವಸ್ತಥಾ ಹಿ ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತತ್ರೈವ ಪರೀವರ್ತ್ತತೇ
ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ರುವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ದಿವಾನಕ್ತಂ ಚ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಮನ್ದಾ ಶೀಘ್ರಾ ಚ ವೈ ಗಾತಿಃ
ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಧಾನ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ತಥೈವ ಚ ಪುನರ್ನಕ್ತಂ ಶೀಘ್ರಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವೈ ಗಾತಿಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಮತ್ತೆ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಗತಿಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ನಕ್ತಂ ಚ ಮನ್ದಾ ಚೈವ ಗತಿಸ್ತಥಾ
ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರ ಚಲನೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.
ತಜಾಪಿ ಸಂಚರನ್ಮಾರ್ಗಂ ಸಮೇನ ವಿಷಮೇಣ ಚ
ಆದರೂ, ತನ್ನ ಮಾರ್ಗದಲ್ಲಿ ಸಾಗುತ್ತಾ, ಅದು ಸಮವಾಗಿ ಮತ್ತು ಅಸಮವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಅಗಸ್ತ್ಯಶ್ಚರತೇ ತೇಷಾಮುಪರಿಷ್ಟಾಜ್ಜವೇನ ತು
ಅಗಸ್ತ್ಯನು ಅವರ ಮೇಲ್ಭಾಗದಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಚಲಿಸುತ್ತಾನೆ.
ದಕ್ಷಿಣೇ ನಾಗವೀಥ್ಯಾಸ್ತು ಲೋಕಾಲೋಕಸ್ಯ ಚೋತ್ತರೇ
ಅವನು ದಕ್ಷಿಣದ ನಾಗಮಾರ್ಗದಲ್ಲೂ ಲೋಕಾಲೋಕದ ಉತ್ತರಭಾಗದಲ್ಲೂ ಇರುವನು.
ಪೃಷ್ಟೇ ಯಾವತ್ಪ್ರಭಾ ಸೌರೀ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸಂಪ್ರಕಾಶತೇ
ಸೂರ್ಯನ ಪ್ರಕಾಶವು ಹಿಂದೆ ಇರುವವರೆಗೆ, ಅದು ಮುಂದೆ ಬೆಳಕು ಹರಡುತ್ತದೆ.
ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ದಶಕಂ ತುಚ್ಛ್ರಿತೋ ಗಿರಿಃ
ಆ ಪರ್ವತವು ಹತ್ತು ಸಾವಿರ ಯೋಜನ ಎತ್ತರಕ್ಕೆ ಏರುತ್ತದೆ.
ನಕ್ಷತ್ರಚನ್ದ್ರಸೂರ್ಯಶ್ಚ ಗ್ರಹೈಸ್ತಾರಾಗಣೈಃ ಸಹ
ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಚಂದ್ರನು, ಸೂರ್ಯನು, ಗ್ರಹಗಳು ಮತ್ತು ತಾರೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಸೇರಿವೆ.
ಏತಾವಾನೇವ ಲೋಕಸ್ತು ನಿರಾಲೋಕಸ್ತತಃ ಪರಮ್
ಈವರೆಗೆ ಇರುವುದೇ ಲೋಕ; ಅದಕ್ಕಿಂತ ಪಾರಾಗಿದರೆ ಬೆಳಕು ಇರುವುದಿಲ್ಲ.
ಲೋಕಾಲೋಕಂ ತು ಸಂಧತ್ತೇ ಯಸ್ಮಾತ್ಸುರ್ಯಪರಿಗ್ರಹಮ್
ಸೂರ್ಯನನ್ನು ಸುತ್ತಿಕೊಂಡಿರುವುದರಿಂದ ಲೋಕಾಲೋಕವು ಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲಿದೆ.
ಉಷಾ ರಾತ್ರಿಃ ಸ್ಮೃತಾ ವಿಪ್ರೈರ್ವ್ಯುಷ್ಟಿಶ್ಚಾಪಿ ತ್ವಹಃ ಸ್ಮೃತಮ್
ಪ್ರಭಾತವೂ ರಾತ್ರಿಯೂ ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಗುರುತಿಸಿದ್ದಾರೆ, ಪ್ರಭಾತದ ನಂತರದ ಕಾಲವನ್ನು ಹಗಲು ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪ್ರಜಾಪತಿನಿಯೋಗೇನ ಶಾಪಸ್ತ್ವೇಷಾಂ ದುರಾತ್ಮನಾಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಆದೇಶದಿಂದ ಈ ದುಷ್ಟರು ಶಾಪಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ತಿಸ್ರಃ ಕೋಟ್ಯಸ್ತು ವಿಖ್ಯಾತಾ ಮನ್ದೇಹಾ ನಾಮ ರಾಕ್ಷಸಾಃ
ಮೂವತ್ತು ಲಕ್ಷ ಮಂದೇಹ ಎಂಬ ರಾಕ್ಷಸರು ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ತಾಪಯನ್ತಂ ದುರಾತ್ಮಾನಃ ಸೂರ್ಯಮಿಚ್ಛನ್ತಿ ಖಾದಿತುಮ್
ಆ ದುಷ್ಟರು ಹೊತ್ತೊಯ್ಯುವ ಸೂರ್ಯನನ್ನು ತಿಂದುಬಿಡಬೇಕೆಂದು ಬಯಸುತ್ತಾರೆ.
ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಮಾಶ್ಚೈವ ಸತ್ತಮಾಃ
ಆಗ ಬ್ರಹ್ಮನೂ ದೇವತೆಗಳೂ ಮತ್ತು ಶ್ರೇಷ್ಠ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರೂ ಕೂಡಾ,
ಓಙ್ಕಾರಬ್ರಹ್ಮಸಂಯುಕ್ತಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚಾಭಿಮನ್ತ್ರಿತಮ್
ಓಂಕಾರ ಮತ್ತು ಬ್ರಹ್ಮನ ಶಕ್ತಿಯನ್ನು ಗಾಯತ್ರಿಗೆ ಸೇರಿಸಿ ಅದನ್ನು ಶಕ್ತಿಶಾಲಿಯಾಗಿಸಿದರು.
ತತಃ ಪುನರ್ಮಹಾತೇಜಾ ಮಹಾಬಲಪರಾಕ್ರಮಃ
ಮತ್ತೊಮ್ಮೆ ಮಹಾ ತೇಜಸ್ಸುಳ್ಳ, ಅಪಾರ ಬಲವಂತನಾದವನು,
ವಾಲಖಿಲ್ಯೈಶ್ಚ ಮುನಿಭಿರ್ಧೃತಾರ್ಚಿಃ ಸಮರೀಚಿಭಿಃ
ವಾಲಖಿಲ್ಯ ಮುನಿಗಳು ತಮ್ಮ ಕಿರಣಗಳೊಂದಿಗೆ ಹೊಳೆಯುತ್ತಾ ಅವನೊಡನೆ ಇದ್ದರು.
ತ್ರಿಂಶತ್ಕಲಾಶ್ಚಾಪಿ ಭವೇನ್ಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತೈಸ್ತ್ರಿಂಶತಾ ರಾತ್ರ್ಯಹನೀ ಸಮೇತೇ
ಮೂವತ್ತು ಕಲೆಗಳು ಒಂದೊಂದು ಮುಹೂರ್ತವಾಗಿವೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಮೂವತ್ತು ಮುಹೂರ್ತಗಳಲ್ಲಿ ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿಯು ಪೂರ್ಣಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ.
ಹ್ರಾಸವೃದ್ಧೀ ತ್ವಹರ್ಭಾಗೈರ್ದಿವಸಾನಾಂ ಯಥಾಕ್ರಮಾತ್
ಹಗಲು ಭಾಗಗಳಂತೆ ದಿನಗಳು ಕ್ರಮವಾಗಿ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಾ ಇರುತ್ತವೆ.
ಲೇಖಾಪ್ರಭೃತ್ಯಥಾದಿತ್ಯೇ ತ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಗತೇ ತು ವೈ
ಚಂದ್ರನ ಮೊದಲ ಲೆಕ್ಕೆಯಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳು ಹಾದುಹೋದಾಗ,
ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾತಸ್ತನಾತ್ಕಾಲಾತ್ರ್ರಿಮುಹೂರ್ತ್ತಸ್ತು ಸಂಗವಃ
ಆ ಪ್ರಾತಃಕಾಲದಿಂದ ಮೂರು ಮುಹೂರ್ತಗಳ ಕಾಲವನ್ನು ಸಂಗವ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.