ದಕ್ಷಿಣಾದ್ವಿನಿವೃತ್ತೋ ಽಸೌ ವಿಷುವಸ್ಥೋ ಯದಾ ರವಿಃ
ಸೂರ್ಯನು ದಕ್ಷಿಣದಿಂದ ಹಿಂತಿರುಗಿ ವಿಷುವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಾಗ,
ಮಣ್ಡಲಂ ವಿಷುವತ್ತಸ್ಯ ಯೋಜನೈಸ್ತನ್ನಿಬೋಧತ
ವಿಷುವತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಅದರ ವೃತ್ತದ ಯೋಜನ ಪ್ರಮಾಣವನ್ನು ಈಗ ತಿಳಿಯಿರಿ.
ತಥಾ ಶತಸಹಸ್ರಾಣಾಮಶೀತ್ಯೇಕಾಧಿಕಾ ಪುನಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಮತ್ತೆ ಎಂಭತ್ತೊಂದು ಸಾವಿರದ ಸಾವಿರಗಳಿವೆ.
ಶಾಕದ್ವೀಪಸ್ಯ ಷಷ್ಠಸ್ಯ ಉತ್ತರಾತೋ ದಿಶಶ್ಚರನ್
ಆರುನೇಯ ಶಾಕದ್ವೀಪದ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹೋದಾಗ,
ಯೋಜನಾಗ್ರಾತ್ಪ್ರಸಂಖ್ಯಾತಾ ಕೋಟಿರೇಕಾ ತು ಸ ದ್ವಿಜಾಃ
ಆರಂಭದ ಸ್ಥಳದಿಂದ ಒಂದು ಕೋಟಿಯೋಜನ ದೂರವಿದೆ, ಮಹರ್ಷಿಗಳೇ.
ಅಷ್ಟಪಞ್ಚಾಶತಂ ಚವ ಯೋಜನಾನ್ಯಧಿಕಾನಿ ತು
ಅದರ ಮೇಲೆ ಇನ್ನೂ ಐದೂವತ್ತೆಂಟು ಯೋಜನಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ಮೂಲಂ ಚೈವ ತಥಾಷಾಢೇ ತ್ವಜವೀಥ್ಯುದಯಾಸ್ತ್ರಯಃ
ಮೂಲವೂ, ಆರುನೇಯದು ಮತ್ತು ಅಜವೀಥಿಯ ಮೂವರುದಯ ಮಾರ್ಗಗಳೂ ಕೂಡ.
ಕಾಷ್ಠಯೋರನ್ತರಂ ಯಚ್ಚ ತದ್ವಕ್ಷ್ಯೇಯಜನೈಃ ಪುನಃ
ಆ ಎರಡು ಕಂಬಗಳ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಾಗವನ್ನು ನಾನು ಮತ್ತೆ ಜನರಿಗೆ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ತ್ರಯಃ ಶತಾಧಿಕಾಶ್ಚನ್ಯೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಚ ಯೋಜನೈಃ
ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ಮೂರು ನೂರು ಮೂವತ್ತಮೂರು ಯೋಜನಗಳಿವೆ.
ಕಾಷ್ಠಯೋರ್ಲೇಖಯೋಶ್ಚೈವ ಹ್ಯನ್ತರಂ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ
ಆ ಕಂಬಗಳೂ, ರೇಖೆಗಳೂ, ದಕ್ಷಿಣ ಮತ್ತು ಉತ್ತರದ ನಡುವೆ ಇರುವ ಅಂತರವೂ ಕೂಡ.
ಏಕೈಕಮನ್ತರಂ ತಸ್ಯ ವಿಯುತಾನ್ಯೇಕಸಪ್ತತಿಃ
ಪ್ರತಿ ಅಂತರವೂ ಅವುಗಳಲ್ಲಿ ಎಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದೆ.
ಲೇಖಯೋಃ ಕಾಷ್ಠಯೋಶ್ಚೈವ ಬಾಹ್ಯಾಭ್ಯನ್ತರಯೋಃ ಸ್ಮೃತಮ್
ರೇಖೆಗಳೂ ಕಂಬಗಳೂ ಹೊರಗಿನದು, ಒಳಗಿನದು, ಎರಡರ ನಡುವೆ ಇರುವ ಜಾಗವೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಬಾಹ್ಯತೋ ದಕ್ಷಿಣೇ ಚೈವ ಸತತಂ ತು ಯಥಾಕ್ರಮಮ್
ಹೊರಗಿನಿಂದ, ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಸದಾ ಕ್ರಮವಾಗಿ.
ಚರತೇ ದಕ್ಷಿಣೇ ಚಾಪಿ ತಾವದೇವ ವಿಭಾವಸುಃ
ಅಗ್ನಿಯು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾಗದಲ್ಲಿಯೂ ಅಷ್ಟೇ ದೂರ ಚಲಿಸುತ್ತದೆ.
ಯೋಜನಾನಾಂ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಪ್ತಾದಶ ಸಮಾಸತಃ
ಒಟ್ಟು ಹದಿನೇಳು ಸಾವಿರ ಯೋಜನಗಳಿವೆ.
ಏಕವಿಂಶತಿಭಿಶ್ಚೈವ ಯೋಜನೈರಧಿಕೈರ್ಹಿ ತೇ
ಅದಕ್ಕೆ ಇನ್ನೂ ಇಪ್ಪತ್ತೊಂದು ಯೋಜನಗಳು ಸೇರಿವೆ.
ವಿಷ್ಕಂಭೋ ಮಣ್ಡಲಸ್ಯಾಥ ತಿರ್ಯಕ್ ಸ ತು ವಿಧೀಯತೇ
ಆ ವೃತ್ತದ ವ್ಯಾಸವನ್ನು ಅಡ್ಡವಾಗಿ ನಿಗದಿಪಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಕುಲಾಲಚಕ್ರಪರ್ಯನ್ತೋ ಯಥಾ ಶೀಘ್ರಂ ನಿವರ್ತ್ತತೇ
ಮಡಕೆಗಾರನ ಚಕ್ರವು ತನ್ನ ಗಡಿಯಲ್ಲೇ ತ್ವರಿತವಾಗಿ ತಿರುಗಿ ಹಿಂತಿರುಗುವಂತೆ,
ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಕೃಷ್ಟಾಂ ಭೂಮಿಂ ತು ಕಾಲೇನಾಲ್ಪೇನ ಗಚ್ಛತಿ
ಹಾಗೇ ಸ್ವಲ್ಪ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಅದು ವಿಶಾಲವಾದ ಭೂಮಿಯನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ.
ತ್ರಯೋದಶಾರ್ದ್ಧಮೃಕ್ಷಾಣಾಮಹ್ನಾ ತು ಚರತೇ ರವಿಃ
ರವಿ ಪ್ರತಿದಿನವೂ ಹದಿಮೂರು ಅರ್ಧ ನಕ್ಷತ್ರಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಚರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಕುಲಾಲಚಕ್ರಮಧ್ಯೇ ತು ಯಥಾ ಮನ್ದಂ ಪ್ರಸರ್ಪತಿ
ಮಡಕೆಗಾರನ ಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯಭಾಗದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ಚಲನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತದೋ,
ತಸ್ಮಾ ದ್ದೀರ್ಘೇನ ಕಾಲೇನ ಭೂಮಿಂ ಸ್ವಲ್ಪಾನಿ ಗಚ್ಛತಿ
ಅದರಿಂದ ಬಹುಕಾಲ ಕಳೆದರೂ ಅದು ಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಸ್ವಲ್ಪ ದೂರವೇ ಸಾಗುತ್ತದೆ.
ಅಹೋ ಭವತಿ ತಚ್ಚಾಪಿ ಚರತೇ ಮನ್ದವಿಕ್ರಮಃ
ಆದರೂ ಸಹ, ಅದು ನಿಧಾನಗತಿಯಲ್ಲೇ ಸಾಗುತ್ತಿರುತ್ತದೆ.
ಮುಹೂರ್ತೈಸ್ತಾವದೃಕ್ಷಾಣಿ ನಕ್ತಂ ದ್ವಾದಶಭಿಶ್ಚರನ್
ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ, ಹನ್ನೆರಡು ಕ್ಷಣಗಳಲ್ಲಿ ಅದು ನಕ್ಷತ್ರಗಳನ್ನು ದಾಟುತ್ತದೆ.
ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡ ಇವ ಮಧ್ಯಸ್ಥೋ ಧ್ರುವೋ ಭ್ರಮತಿ ವೈ ತಥಾ
ಮಣ್ಣಿನ ಗುಡ್ಡು ಚಕ್ರದ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹೇಗೆ ತಿರುಗುತ್ತದೋ, ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ರುವನು ಕೂಡ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ.
ಉಭಯೋಃ ಕಾಷ್ಠಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಭ್ರಮತೇ ಮಣ್ಡಲಾನಿ ತು
ಎರಡು ಮರದ ಕಂಬಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ವೃತ್ತಗಳು ತಿರುಗುತ್ತವೆ.
ಧ್ರುವಸ್ತಥಾ ಹಿ ವಿಜ್ಞೇಯಸ್ತತ್ರೈವ ಪರೀವರ್ತ್ತತೇ
ಅದೇ ರೀತಿ ಧ್ರುವನು ಕೂಡ ಅಲ್ಲಿಯೇ ತಿರುಗುತ್ತಾನೆ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ದಿವಾನಕ್ತಂ ಚ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಮನ್ದಾ ಶೀಘ್ರಾ ಚ ವೈ ಗಾತಿಃ
ಹಗಲು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ನಿಧಾನ, ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ತಥೈವ ಚ ಪುನರ್ನಕ್ತಂ ಶೀಘ್ರಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವೈ ಗಾತಿಃ
ಹಾಗೆಯೇ, ಮತ್ತೆ ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ವೇಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ.
ಗತಿಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ನಕ್ತಂ ಚ ಮನ್ದಾ ಚೈವ ಗತಿಸ್ತಥಾ
ರಾತ್ರಿ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಸೂರ್ಯನ ಚಲನೆ ನಿಧಾನವಾಗಿರುತ್ತದೆ, ಅದರ ಚಲನೆಯೂ ಹಾಗೆಯೇ.