ಶಾಲಾಗ್ರಸ್ಯ ತು ಗವ್ಯೂತೇರ್ನದ್ಧವಾತಾಯನಂ ಪೃಥಕ್
ಪ್ರತಿ ಮಂಟಪದ ತುದಿಯಲ್ಲಿ, ಗೋಶಾಲೆಯ ಹೊರಗೆ, ಬೇರೆ ಬೀಗಿದ ಕಿಟಕಿ ಇದೆ.
ದ್ವಾರೇದ್ವಾರೇ ಕಪಾಟೇ ದ್ವೇ ಗವ್ಯೂತ್ಯರ್ಧಪ್ರವಿಸ್ತರೇ
ಪ್ರತಿ ಬಾಗಿಲಿನಲ್ಲಿ ಎರಡು ಬಾಗಿಲುಗಳಿದ್ದು, ಅವುಗಳ ಅಗಲ ಗೋಶಾಲೆಯ ಅರ್ಧದಷ್ಟಿದೆ.
ಉಭಯೋರರ್ಗಲಾ ಚೇತ್ಥಮರ್ಧಕ್ರೋಶಸಮಾಯತಾ
ಈ ಎರಡು ಅಡ್ಡಕಂಬಿಗಳು ಅರ್ಧ ಕ್ರೋಷ ದೂರದಲ್ಲಿ ಇರಿಸಲಾಗಿವೆ.
ಗೋಪುರಸ್ಯ ತು ಸಂಸ್ಥಾನಂ ಕಥಯೇ ಕುಂಭಸಂಭವ
ಕುಂಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ, ಈಗ ನಾನು ಗೋಪುರದ ರಚನೆಯನ್ನು ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ.
ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೇ ಯೋಜನೇ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಸಮಾದಾಯ ನಿರ್ಮಿತೇ
ಎರಡೂ ಬದಿಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಎರಡು ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳನ್ನು ತೆಗೆದು ಕಟ್ಟಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯಂ ಯೋಜನೇ ದ್ವೇ ಮಧ್ಯೇ ಶಾಲಸ್ಯ ಯೋಜನಮ್
ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಎರಡು ಯೋಜನೆಗಳು, ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಯೋಜನೆ ಶಾಲೆಗೆ ಇರುತ್ತದೆ.
ಪಾರ್ಶ್ವದ್ವಯೇನ ಸಾರ್ಧೇನ ಕ್ರೋಶಯುಗ್ಮೇನ ಸಂಯುತಮ್
ಎರಡು ಬದಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರ್ಧದಷ್ಟು ಸೇರಿಸಿ, ಎರಡು ಕ್ರೋಷಗಳನ್ನು ಕೂಡಿಸಿ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಏವಂ ಪ್ರಾಕಾರತಸ್ತತ್ರ ಗೋಪುರಂ ರಚಿತಂ ಮುನೇ
ಹೀಗೆ, ಮುನಿಯೇ, ಆ ಪ್ರಾಕಾರದ ಬಳಿ ಗೋಪುರವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಾರೆ.
ಉಪರ್ಯುಪರಿ ವೇಷ್ಟಸ್ಯ ಹ್ರಾಸ ಏವ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ಯತೇ
ಪ್ರತಿ ಮೇಲಿನ ಹಂತದಲ್ಲಿ ಗೋಪುರದ ಗಾತ್ರವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಯೋಜನೇಯೋಜನೇ ದ್ವಾರಂ ಸಕಪಾಟಂ ಮನೋಹರಮ್
ಪ್ರತಿ ಯೋಜನೆಗೆ ಸುಂದರವಾದ ಬಾಗಿಲು ಮತ್ತು ಬಾಗಿಲುಪಟ್ಟಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಅಳವಡಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಗೋಪುರಾಗ್ರಸ್ಯ ನಿಸ್ತಾರೋ ಯೋಜನಂ ಹಿ ಸಮಾಶ್ರಿತಃ
ಗೋಪುರದ ಮೇಲ್ಭಾಗದ ಹೊರಚಾಚು ಒಂದು ಯೋಜನೆ ದೂರವರೆಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿದೆ.
ಮುಕುಟಸ್ಯ ತು ವಿಸ್ತಾರಃ ಕ್ರೋಶಮಾನೋ ಘಟೋದ್ಭವ
ಕುಂಭದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನೇ, ಮುಕುಟದ ಅಗಲವು ಒಂದು ಕ್ರೋಷ ಎಂದು ಅಳೆಯಲಾಗಿದೆ.
ಮುಕುಟಸ್ಯಾನ್ತರೇ ಕ್ಷೋಣೀ ಕ್ರೋಶಾರ್ಧೇನ ಚ ಸಂಮಿತಾ
ಮುಕುಟದ ಒಳಭಾಗದಲ್ಲಿ ಭೂಮಿ ಅರ್ಧ ಕ್ರೋಷದಷ್ಟು ಅಳೆಯಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ.
ದಕ್ಷೋತ್ತರಸ್ತು ಮುಕುಟಾಃ ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರಗೋಪುರೇ
ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರದ ಗೋಪುರದಲ್ಲಿ ದಕ್ಷಿಣ ಹಾಗೂ ಉತ್ತರ ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಮುಕುಟಗಳು ಇರುತ್ತವೆ.
ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರವತ್ಪೂರ್ವದ್ವಾರೇ ಮುಕುಟಕಲ್ಪನಾ
ಪಶ್ಚಿಮದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಇರುವಂತೆ ಪೂರ್ವದ್ವಾರದಲ್ಲಿಯೂ ಮುಕುಟಗಳ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.
ಅನ್ತರೇ ಕಾಂಸ್ಯಶಾಲಸ್ಯ ಪೂರ್ವವದ್ಗೋಪುರೋ ಽನ್ವಿತಃ
ಕಾಂಸ್ಯಶಾಲೆಯೊಳಗೆಯೂ ಹಿಂದಿನಂತೆ ಗೋಪುರವಿದೆ.
ಕಾಂಸ್ಯಶಾಲೋ ಽಪಿ ಪೂರ್ವಾದಿದಿಕ್ಷು ದ್ವಾರಸಮನ್ವಿನ್ತಃ
ಕಾಂಸ್ಯಶಾಲೆಗೆ ಪೂರ್ವದ ಮತ್ತು ಇತರ ದಿಕ್ಕುಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಬಾಗಿಲುಗಳಿವೆ.
ಕಾಲಾಯಸಸ್ಯ ಕಾಂಸ್ಯಸ್ಯ ಯೋಂಽತರ್ದೇಶಃ ಸಮನ್ತತಃ
ಕಾಲಾಯಸ ಮತ್ತು ಕಾಂಸ್ಯದ ಮಧ್ಯದ ಜಾಗ ಎಲ್ಲೆಡೆ ಇದೆ.
ಉದ್ಭಿಜ್ಜಾದ್ಯಂ ಯಾವದಸ್ತಿ ತತ್ಸರ್ವಂ ತತ್ರ ವರ್ತತೇ
ಭೂಮಿಯಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುವ ಎಲ್ಲವೂ ಅಲ್ಲಿದೆ.
ಸದಾಪಲ್ಲವಶೋಭಾಢ್ಯಾಃ ಸದಾ ಸೌರಭಸಂಕುಲಾಃ
ಯಾವಾಗಲೂ ಹಸಿರು ಎಲೆಗಳಿಂದ ಅಲಂಕರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದ್ದು, ಸದಾ ಸುಗಂಧದಿಂದ ತುಂಬಿರುತ್ತದೆ.
ಶಿಂಶಪಾಶ್ಚ ಶಿರೀಷಾಶ್ಚ ದೇವದಾರುನಮೇರವಃ
ಅಲ್ಲಿ ಶಿಂಶಪಾ, ಶಿರೀಷ, ದೇವದಾರು ಮತ್ತು ಮೇರು ಮರಗಳು ಇವೆ.
ಏಲಾಲವಙ್ಗಾಸ್ತಕ್ಕೋಲಾಸ್ತಥಾ ಕರ್ಪೂರಶಾಖಿನಃ
ಅಲ್ಲಿ ಏಲಕ್ಕಿ, ಲವಂಗ, ತಕ್ಕೋಳ ಮತ್ತು ಕರ್ಪೂರ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.
ಕಾಞ್ಚನಾರಾಶ್ಚ ಲಕುಚಾಃ ಪನಸಾ ಹಿಙ್ಗುಲಾಸ್ತಥಾ
ಅಲ್ಲಿ ಕಾಂಚನಾರ, ಲಕುಚ, ಜಾಕ, ಹಾಗೂ ಹಿಂಗುಳ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.
ಗಣಿಕಾಶ್ಚ ಕುರಣ್ಟಾಶ್ಚ ಬನ್ಧುಜೀವಾಶ್ಚ ದಾಡಿಮಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಗಣಿಕಾ, ಕುರಣ್ಟ, ಬಂಧುಜೀವ ಮತ್ತು ದಾಳಿಂಬೆ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.
ಯೂಥಿಕಾಸ್ತಾಲಪರ್ಣ್ಯಶ್ಚ ತುಲಸ್ಯಶ್ಚ ಸದಾಫಲಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಯೂತಿಕ, ತಾಳೆಪರ್ಣಿ, ತುಳಸಿ ಮತ್ತು ಸದಾಫಲ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.
ಇಕ್ಷವಃ ಕ್ಷೀರಿಣಶ್ಚೈವ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾನ್ತಕವಿಭೀತಕಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಇಕ್ಕು, ಹಾಲುಬೀಜ, ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಂತಕ ಮತ್ತು ವಿಭೀತಕ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.
ಭಲ್ಲಾತಕಾಶ್ಚ ಖದಿರಾಃ ಶಾಖೋಟಾಶ್ಚನ್ದನದ್ರುಮಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಭಲ್ಲಾತಕ, ಖದಿರ, ಶಾಖೋಟ ಮತ್ತು ಚಂದನ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.
ಉದುಂಬರಾರ್ಜುನಾಶ್ವತ್ಥಾಃ ಶಮೀವೃಕ್ಷಾ ಧ್ರುವಾದ್ರುಮಾಃ
ಅಲ್ಲಿ ಉದುಂಬರ, ಅರ್ಜುನ, ಅಶ್ವತ್ಥ, ಶಮೀ ಮತ್ತು ಧ್ರುವ ಮರಗಳೂ ಇವೆ.
ಕಪಿತ್ಥಾಸ್ತಿನ್ತಿಣೀ ಚೈವೇತ್ಯೇವಮಾಧ್ಯಾಃ ಸಹಸ್ರಶಃ
ಅಲ್ಲಿ ಕಪಿತ್ತ ಮತ್ತು ತಿಂಟಿಣಿ ಮರಗಳೂ ಸಹಸ್ರಾರು ಇವೆ.
ನಾನಾವೃಕ್ಷಮಹೋತ್ಸೇಧಾ ವರ್ತನ್ತೇ ವರಶಾಖಿನಃ
ಅಲ್ಲಿ ವಿವಿಧ ಬಗೆಯ, ಎತ್ತರದ ಸುಂದರ ಮರಗಳು ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಇವೆ.