ಸೂರ್ಯಯೋನಿರ್ನಿಮೇಷಾದಿಃ ಸಂಖ್ಯಾಚಕ್ಷುಃ ಸ ಉಚ್ಯತೇ
ಸೂರ್ಯನು ಮೂಲ, ಕ್ಷಣಗಳ ಮಾಪಕ, ಸಂಖ್ಯೆಗಳ ಎಣಿಕೆಗೆ ಕಾರಣ, ಕಣ್ಣು ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸತತ್ತ್ವಶ್ಚ ನಾಮ ಚಾಸ್ಯ ಕಲಾತ್ಮಕಃ
ವರ್ಷವೇ ಅದರ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪ, ಅದರ ಹೆಸರು ಕಾಲದ ಭಾಗಗಳಿಂದ ಕೂಡಿದೆ.
ಪಞ್ಚಧಾ ಪ್ರವಿಭಕ್ತಾಂ ತು ಕಾಲಾವಸ್ಥಾಂ ನಿಬೋಧತ
ಈಗ ಕಾಲದ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಐದು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ವಿಭಜಿಸಿದ್ದು ತಿಳಿ.
ಸಂವತ್ಸರಸ್ತು ಪ್ರಥಮೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿವತ್ಸರಃ
ವರ್ಷವೇ ಮೊದಲದು, ಪರಿವತ್ಸರ ಎರಡನೆಯದು—
ಪಞ್ಚಮೋ ವತ್ಸರಸ್ತೇಷಾಂ ಕಾಲಃಸ ಯುಗಸಜ್ಞಿತಃ
ಐದನೆಯದು ವತ್ಸರ, ಆ ಕಾಲವನ್ನು ಯುಗ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.
ಕ್ರತುರಗ್ನಿಸ್ತು ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸ ತು ಸಂವತ್ಸರೋ ಮತಃ
ಕ್ರತು ಎಂಬ ಹೋಮಾಗ್ನಿಯೇ ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಶುಕ್ಲಕೃಷ್ಣಗತಿಶ್ಚಾಪಿ ಅಪಾಂ ಸಾರಮಯಃ ಖಗಃ
ಶುಕ್ಲ ಮತ್ತು ಕೃಷ್ಣ ಪಕ್ಷಗಳ ಚಲನೆ, ನೀರಿನ ಸಾರದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದ ಹಕ್ಕಿ—
ಯಶ್ಚಾಯಂ ಪವತೇ ಲೋಕಾಂಸ್ತನುಭಿಃ ಸಪ್ತಸಪ್ತಭಿಃ
ಯಾರು ತನ್ನ ಏಳು ಏಳು ರೂಪಗಳಿಂದ ಲೋಕಗಳನ್ನು ತುಂಬಿಕೊಂಡಿದ್ದಾನೆ—
ಅಹಙ್ಕಾರಾದುದಗ್ರುದ್ರಃ ಸಂಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಸ್ತು ಯಃ
ಅಹಂಕಾರದಿಂದ ಉಗ್ರರೂಪದ ರುದ್ರನು ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದನು.
ಸತತ್ತ್ವಂ ತಸ್ಯ ವಕ್ಷ್ಯಮಿ ಕೀರ್ತ್ಯಮಾನಂ ನಿಬೋಧತ
ಇಗೋ ಅವನ ನಿಜ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ನಾನು ಹೇಳುತ್ತೇನೆ, ಹೇಗೆ ವರ್ಣಿಸಲಾಗಿದೆ ಕೇಳು.
ಋಕ್ಸಾಮಯಜುಷಾಂ ಯೋನಿಃ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪತಿರೀಶ್ವರಃ
ಋಗ್ವೇದ, ಸಾಮವೇದ, ಯಜುರ್ವೇದಗಳ ಮೂಲಭೂತನು, ಐದುಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಒಡೆಯನಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಪ್ರೋಕ್ತಃ ಸಂವತ್ಸರಶ್ಚೇತಿ ಸೂರ್ಯ ಚೋನಿರ್ಮನೀಷಿಭಿಃ
ಮಹರ್ಷಿಗಳು ಅವನನ್ನು ವರ್ಷವೂ ಎಂದು, ಸೂರ್ಯನೂ ಎಂದು ವರ್ಣಿಸಿದ್ದಾರೆ.
ಗ್ರಹನಕ್ಷತ್ರಶೀತೋಷ್ಣವರ್ಷಾಯುಃ ಕರ್ಮಣಾಂ ತಥಾ
ಅವನು ಗ್ರಹಗಳು, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು, ಚಳಿ, ಬಿಸಿಲು, ಮಳೆ, ಆಯುಷ್ಯ ಮತ್ತು ಎಲ್ಲ ಕರ್ಮಗಳನ್ನೂ ನಿಯಂತ್ರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ವೈಕಾರಿಕಃ ಪ್ರಸನ್ನಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಅವನು ಮನಸ್ಸಿನಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದವನು, ಸದಾ ಶಾಂತಸ್ವಭಾವಿಯು, ಬ್ರಹ್ಮನ ಮಗನು, ಪ್ರಜಾಪತಿಯಾಗಿದ್ದಾನೆ.
ಆದಿತ್ಯಃ ಸವಿತಾ ಭಾನುರ್ಜೀವನೋ ಬ್ರಹ್ಮಸತ್ಕೃತಃ
ಅವನು ಆದಿತ್ಯ, ಸವಿತೃ, ಭಾನು, ಜೀವವನ್ನು ನೀಡುವವನು, ಬ್ರಹ್ಮನಿಂದ ಗೌರವಪಡುವವನು.
ತಾರಾಭಿಮಾನೀ ವಿಜ್ಞೇಯೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪರಿವತ್ಸರಃ
ಅವನು ನಕ್ಷತ್ರಗಳ ಅಧಿಪತಿ, ಎರಡನೇ ಪರಿವತ್ಸರ ಎಂದು ತಿಳಿಯಲ್ಪಟ್ಟವನು.
ಆಜೀವಃ ಸರ್ವಭೂತಾನಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಕೃದೀಶ್ವರಃ
ಅವನು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಜೀವನದಾಧಾರ, ಯೋಗಕ್ಷೇಮವನ್ನು ನೀಡುವ ಒಡೆಯನು.
ತಿಥೀನಾಂ ಪರ್ವಸಂಧೀನಾಂ ಪೂರ್ಣಿಮಾದರ್ಶಯೋರಪಿ
ಅವನು ತಿಥಿಗಳು, ಹಬ್ಬಗಳ ಸಂಧಿಗಳು, ಹಗಲು-ಹನಿತಿಯೂ ಕೂಡ ಪೂರಣಿಮೆ ಮತ್ತು ಅಮಾವಾಸ್ಯೆಯ ಅಧಿಪತಿ.
ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಪಿತೃಮಾನ್ಸೋಮಃ ಸ್ಮೃತ ಇಙ್ವತ್ಸರಾತ್ಮಕಃ
ಆದುದರಿಂದ ಸೋಮನು ಪಿತೃಸ್ವರೂಪ, ವರ್ಷವನ್ನು ತನ್ನಲ್ಲೇ ಹೊಂದಿರುವವನು ಎಂದು ನೆನಪಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಕರ್ಮಭಿಃ ಪ್ರಾಣಿನಾಂ ಲೋಕೇ ಸರ್ವಚೇಷ್ಟಾಪ್ರವರ್ತಕಃ
ಅವನು ಪ್ರಾಣಿಗಳ ಎಲ್ಲಾ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳನ್ನು ಕರ್ಮಗಳ ಮೂಲಕ ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತಾನೆ.
ಸಮಾನಕಾಲಕರಣಕ್ರಿಯಾಃ ಸಂಪಾದಯನ್ನಪಿ
ಅವನು ಸಮಾನ ಕಾಲವನ್ನು ಉಂಟುಮಾಡುವ ಕಾರ್ಯಗಳನ್ನು ನೆರವೇರಿಸುತ್ತಾನೆ.
ವರ್ತ್ತತೇ ಚೋಪಕಾರೈರ್ಯಸ್ತನುಭಿಃ ಸಪ್ತಸಪ್ತಭಿಃ
ಅವನು ತನ್ನ ಏಳು ರೂಪಗಳ ಉಪಕಾರದಿಂದಲೂ ಇರುತ್ತಾನೆ.
ಯೋನಿರಗ್ನೇರಪಾಂ ಭೂಮೇ ರವೇಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಶ್ಚಯಃ
ಅವನು ಅಗ್ನಿ, ನೀರು, ಭೂಮಿ, ಸೂರ್ಯ ಮತ್ತು ಚಂದ್ರನ ಮೂಲ.
ಅಹೋರಾತ್ರಕರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ವಾಯುರನುವತ್ಸರಃ
ಅವನು ಹಗಲು-ರಾತ್ರಿ ಮಾಡುವವನು; ಆದ್ದರಿಂದ ವಾಯುವನ್ನು ಅನುವತ್ಸರ ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.
ಪಿತರಃ ಸರ್ವಲೋಕಾನಾಂ ಲೋಕಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ
ಎಲ್ಲ ಲೋಕಗಳ ಪಿತೃಗಳು ಲೋಕಗಳ ಆತ್ಮಸ್ವರೂಪಿಗಳೆಂದು ಹೇಳಲಾಗಿದೆ.
ಋಷಿರ್ವಿಪ್ರಾ ಮಹಾದೇವೋ ಭೂತಾತ್ಮಾ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಃ
ಅವನು ಋಷಿ, ಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಮಹಾದೇವ, ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳ ಆತ್ಮ, ಪ್ರಪಿತಾಮಹ.
ಆತ್ಮಾವೇಶೇನ ಭೂತಾನಾಮಙ್ಗಪ್ರತ್ಯಙ್ಗಸಂಭವಃ
ಅವನು ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿ, ಅವರ ಅಂಗ-ಪ್ರತ್ಯಂಗಗಳ ಮೂಲವಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಸೂರ್ಯ್ಯಶ್ಚ ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚಾಗ್ನಿರ್ವಾಯೂ ರುದ್ರಸ್ತಥೈವ ಚ
ಅವನೇ ಸೂರ್ಯ, ಚಂದ್ರ, ಅಗ್ನಿ, ವಾಯು ಹಾಗೂ ರುದ್ರನೂ ಆಗಿದ್ದಾನೆ.
ರುದ್ರಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ಭಗವಾಞ್ಜಗತ್ಯಸ್ಮಿನ್ಸ್ವತೇಜಸಾ
ಶ್ರೀಮಂತ ರುದ್ರನು ತನ್ನ ತೇಜಸ್ಸಿನಿಂದ ಈ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದನು.
ತತಸ್ತಸ್ಯ ತು ವೀರ್ಯೇಣ ಲೋಕಾನುಗ್ರಹಕಾರಕಮ್
ಆತನ ಶಕ್ತಿಯಿಂದ ಲೋಕಗಳ ಹಿತವನ್ನು ಸಾಧಿಸಿದನು.