ಗಾತ್ರೇಭ್ಯೋ ಜಜ್ಞಿರೇ ತಸ್ಯ ಮನುಷ್ಯಾಸುರದೇವತಾಃ
ಅವನ ಅಂಗಗಳಿಂದ ಮಾನವರು, ಅಸುರರು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಹುಟ್ಟಿದರು.
ತೇಷಾಂ ನಿಸರ್ಗಃ ಪ್ರಾಗುಕ್ತಃ ಸಮಾಸಾಚ್ಛ್ರುಯತಾಂ ಪುನಃ
ಅವರ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಹಿಂದೆ ಹೇಳಿದ್ದೆವು; ಈಗ ಮತ್ತೆ ಸಂಕ್ಷಿಪ್ತವಾಗಿ ಕೇಳಿ.
ಪಿತೃವನ್ಮನ್ಯಮಾನಾ ವೈ ಜಜ್ಞಿರೇ ಽಸ್ಯೋಪಪಕ್ಷತಃ
ತಮ್ಮನ್ನು ಪಿತೃಗಳು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದವರು ಅವನ ಪಾರ್ಶ್ವದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು.
ಋತವಃ ಪಿತರೋ ದೇವಾ ಇತ್ಯೇಷಾ ವೈದಿಕೀ ಶ್ರುತಿಃ
ಋತುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಎಂಬುದು ವೇದದ ಉಪದೇಶ.
ಏತೇ ಸ್ವಾಯಂಭುವೇ ಪೂರ್ವಮುತ್ಪನ್ನಾಶ್ಚಾನ್ತರೇ ಶುಭೇ
ಈವರು ಹಿಂದಿನ ಸ್ವಾಯಂಭುವ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಶುಭವಾದ ಮಧ್ಯಂತರದಲ್ಲಿಯೂ ಹುಟ್ಟಿದ್ದರು.
ಅಯಜ್ವಾನಸ್ತಥಾ ತೇಷಾಮಾಸನ್ಯೇ ಗೃಹಮೇಧಿನಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಕೆಲವರು ಯಜ್ಞ ಮಾಡದ ಗೃಹಸ್ಥರಾಗಿದ್ದರು.
ಯಜ್ವಾನಸ್ತೇಷು ಯೇ ತ್ವಾಸನ್ಪಿತರಃ ಸೋಮಪೀಥಿನಃ
ಅವರಲ್ಲಿ ಯಜ್ಞ ಮಾಡುವವರು ಸೋಮಪಾನ ಪಿತೃಗಳಾಗಿದ್ದರು.
ಋತವಃ ಪಿತರೋ ದೇವಾಃ ಶಾಸ್ತ್ರೇ ಽಸ್ಮಿನ್ನಿಶ್ಚಯಂ ಗತಾಃ
ಋತುಗಳು, ಪಿತೃಗಳು ಮತ್ತು ದೇವತೆಗಳು ಈ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ ನಿಶ್ಚಿತಿಗೆ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ.
ನಭಾಶ್ಚೈವ ನಭಸ್ಯಶ್ಚ ಜೀವಾವೇತಾಪುದಾತ್ದೃತೌ
ನಭ ಮತ್ತು ನಭಸ್ಯರು, ಜೀವಿಗಳು, ಅಪುದಾತ್ದೃತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು.
ಸಹಶ್ಚೈವ ಸಹಸ್ಯಶ್ಚ ಘೋರಾವೇತಾಪುದಾತ್ದೃತೌ
ಸಹ ಮತ್ತು ಸಹಸ್ಯರು, ಭಯಾನಕರರು, ಅಪುದಾತ್ದೃತದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿದರು.
ಕಾಲಾವಸ್ಥಾಸು ಷಟ್ಸ್ವೇತೇ ಮಾಸಾಖ್ಯಾ ವೈ ವ್ಯವಸ್ಥಿತಾಃ
ಮಾಸಗಳು ಎಂಬ ಆರು ಕಾಲಾವಸ್ಥೆಗಳಲ್ಲಿ ಇವರು ಸ್ಥಿರವಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಋತವೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತೇ ಽಭಿಮಾನಿನಃ
ಋತುಗಳು ಬ್ರಹ್ಮನ ಪುತ್ರರು ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಅವರು ಸ್ವಾಭಿಮಾನಿಗಳಾಗಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ಥಾನಾನಾಂ ವ್ಯತಿರೇಕೇಣ ಜ್ಞೇಯಾಃ ಸ್ಥಾನಾಗಿಮಾನಿನಃ
ಸ್ಥಳಗಳ ಹೊರತಾಗಿ, ಆ ಸ್ಥಳಗಳಿಗೆ ಅಧಿಪತಿಗಳಾಗಿರುವವರನ್ನೂ ತಿಳಿಯಬೇಕು.
ಸಂವತ್ಸರಾಶ್ಚ ಸ್ಥಾನಾನಿ ಕಾಮಾಖ್ಯಾ ಹ್ಯಭಿಮಾನಿನಾಮ್
ವರ್ಷಗಳೂ ಕೂಡ ಸ್ಥಳಗಳೇ, ಅವು ತಮ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಮ್ಮೆಪಡುವವರಿಗೇ ಸೇರಿವೆ.
ತತ್ಸತತ್ತ್ವಾಸ್ತದಾತ್ಮಾನಸ್ತಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ನಿಬೋಧತ
ಅವರ ನಿಜವಾದ ಸ್ವರೂಪವನ್ನು ಮತ್ತು ಅಂತರಂಗವನ್ನು ನಾನು ಈಗ ವಿವರಿಸುತ್ತೇನೆ; ಗಮನದಿಂದ ಕೇಳಿ.
ನಿಮೇಷಾಶ್ಚ ಕಲಾಃ ಕಷ್ಠಾ ಮುಹುರ್ತ್ತಾ ದಿವಸಾಃ ಕ್ಷಯಾಃ
ನಿಮಿಷಗಳು, ಕಲೆಗಳು, ಕಷ್ಟಗಳು, ಮುಹೂರ್ತಗಳು, ಹಗಲುಗಳು ಮತ್ತು ರಾತ್ರಿ—
ಋತುತ್ರಯಂ ಚಾಪ್ಯಯನಂ ದ್ವೇ ಽಯನೇ ದಕ್ಷಿಣೋತ್ತರೇ
ಮೂರು ಋತುಗಳು, ಅಯನಗಳು, ಮತ್ತು ಎರಡು ಅಯನಗಳು—ದಕ್ಷಿಣಾಯನ ಮತ್ತು ಉತ್ತರಾಯನ—
ಋತವಸ್ತು ನಿಮೇಃ ಪುತ್ರಾ ವಿಜ್ಞೇಯಾಸ್ತೇ ತಥೈವ ಷಟ್
ಋತುಗಳು ನಿಮಿಷದ ಮಕ್ಕಳಂತೆ ತಿಳಿಯಬೇಕು; ಹೀಗಾಗಿ ಆರು ಋತುಗಳಿವೆ.
ಯಸ್ಮಾಚ್ಚೈವಾರ್ತ್ತವೇಭ್ಯಸ್ತು ಜಾಯನ್ತೇ ಸ್ಥಾಣು ಜಙ್ಗಮಾಃ
ಈ ಋತುಗಳಿಂದಲೇ ಸ್ಥಾವರ ಮತ್ತು ಜಂಗಮ ಜೀವಿಗಳು ಎಲ್ಲವೂ ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಸಮೇತಾಸ್ತು ಪ್ರಸೂಯನ್ತೇ ಪ್ರಜಾಶ್ಚೈವ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ
ಋತುಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿದಾಗ, ಪ್ರಜಾಪತಿಯ ಸೃಷ್ಟಿಗಳಾದ ಪ್ರಜೆಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ.
ಸ್ಥಾನೇಷು ಸ್ಥಾನಿನೋ ಹ್ಯೇತೇ ಸ್ಥಾನಾತ್ಮಾನಃ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಾಃ
ಇವುಗಳು ತಮ್ಮ ತಮ್ಮ ಸ್ಥಳಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿರುವುದರಿಂದ, ಸ್ಥಳದ ಸ್ವರೂಪಗಳೆಂದು ಕರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ.
ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ್ಮೃತೋ ಯಸ್ತು ಸ ತು ಸಂವತ್ಸರೋ ಮತಃ
ಯಾರನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿ ಎಂದು ಸ್ಮರಿಸಲಾಗುತ್ತದೋ, ಅವನೇ ವರ್ಷ ಎಂದು ಪರಿಗಣಿಸಲಾಗುತ್ತಾನೆ.
ಋತಾತ್ತು ಋತವೋ ಯಸ್ಮಾಜ್ಜಜ್ಞಿರೇ ಋತವಸ್ತತಃ
ಋತುಗಳಿಂದಲೇ ಋತುಗಳು ಹುಟ್ಟುತ್ತವೆ; ಹೀಗಾಗಿ ಋತುಗಳು ಋತುಗಳಿಂದ ಉದ್ಭವಿಸುತ್ತವೆ.
ದ್ವಿಪದಾಂ ಚತುಷ್ಪದಾಂ ಚೈವ ಪಕ್ಷಿಣಾಂ ಸರ್ವತಾಮಪಿ
ಎಲ್ಲಾ ಎರಡು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳವರು, ನಾಲ್ಕು ಕಾಲುಗಳುಳ್ಳವರು, ಹಕ್ಕಿಗಳು ಮತ್ತು ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳಲ್ಲಿ—
ಋತುತ್ವಮಾರ್ತವತ್ವಂ ಚ ಪಿತೃತ್ವಂ ಚ ಪ್ರಕೀರ್ತ್ತಿತಮ್
ಋತುಸ್ವರೂಪ, ಋತುಗಳ ಸ್ವಭಾವ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳ ಪಾತ್ರವನ್ನು ಇಲ್ಲಿ ವಿವರಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಸರ್ವಭೂತಾನಿ ತೇಭ್ಯೋ ಯದೃತುಕಾಲಾದ್ವಿಜಜ್ಞಿರೇ
ಎಲ್ಲಾ ಜೀವಿಗಳು ಅವುಗಳಿಂದ, ಅಂದರೆ ಋತುಗಳ ಕಾಲದಿಂದ ಹುಟ್ಟಿವೆ.
ಮನ್ವನ್ತರೇಷ್ವಿಹ ತ್ವೇತೇ ಸ್ಥಿತಾಃ ಕಾಲಭಿಮಾನಿನಃ
ಪ್ರತಿ ಮನ್ವಂತರದಲ್ಲಿಯೂ, ಕಾಲದ ಅಧಿಪತಿಗಳು ಇಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ.
ಸ್ಥಾನಾಭಿಮಾನಿನೋ ಹ್ಯೇತೇ ತಿಷ್ಠನ್ತೀಹ ಪ್ರಸಂಗಮಾತ್
ಸ್ಥಳಗಳ ಅಧಿಪತಿಗಳು ತಮ್ಮ ಸಂಬಂಧದಿಂದ ಇಲ್ಲಿ ಇದ್ದಾರೆ.
ಜಜ್ಞೇ ಸ್ವಧಾಪಿತೃಭ್ಯಸ್ತು ದ್ವೇ ಕನ್ಯೇ ಲೋಕವಿಶ್ರುತೇ
ಸ್ವಧೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಪಿತೃಗಳಿಂದ ಲೋಕಪ್ರಸಿದ್ಧರಾದ ಎರಡು ಪುತ್ರಿಯರು ಹುಟ್ಟಿದರು.
ತೇ ಉಭೇ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನ್ಯೌ ಯೋಗಿನ್ಯೌ ಚೈವ ತೇ ಉಭೇ
ಆ ಇಬ್ಬರೂ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯೆಯನ್ನು ಮಾತನಾಡುವವರು ಮತ್ತು ಯೋಗಿನಿಯರೂ ಆಗಿದ್ದರು.