मन्वन्तरेषु सर्वेषु यावदाभूतसंप्लवम्
सभी मन्वंतर में, जब तक सृष्टि का विलय न हो,
अतीतानागतानां वै प्रोक्तं स्वायंभुवेन तु
भूत और भविष्य के बारे में यह स्वयंभू द्वारा कहा गया है।
एवं संतत्यविच्छेदो भवत्याभूतसंप्लवात्
इस प्रकार वंश परंपरा का क्रम सृष्टि के विलय तक बना रहता है।
महाजनं चैव जनान्तपश्च चैकान्तगानि प्रभवन्ति सत्ये
महान पुरुष और लोगों का अंत केवल सत्य युग में ही उत्पन्न होता है।
स्त्ये स्थिता नित्यतया तु नित्यं प्राप्ते विकारे प्रतिसर्ग काले
सत्य युग में वे सदा स्थिर रहते हैं, पर जब परिवर्तन और पुनः सृष्टि का समय आता है,
ततो ऽभियोगा विषयप्रहाणाद्विशन्ति नारायणमेव देवम्
तब वे विषयों का त्याग और वैराग्य से केवल नारायण भगवान में ही प्रवेश करते हैं।
क्षणं न वै तिष्ठति जीवलोकः क्षयोदयाभ्यां परिवर्तमानः
यह जीवों की दुनिया एक पल भी स्थिर नहीं रहती, हमेशा क्षय और वृद्धि के चक्र में घूमती रहती है।
वायुप्रणीतान्युपलभ्य दृश्याद् दिव्यौजसां व्याससमासयोगैः
हवा से चलने वाली उन वस्तुओं को देखकर, व्यास की संक्षिप्त और विस्तारपूर्ण विधियों तथा दिव्य शक्ति से यह जाना गया।
सुरेशसप्तर्षिपितृप्रजेशैर्युक्तानि सम्यक् परिवर्त्तनानि
यह सही चक्र देवताओं के स्वामी, सप्तर्षि, पितरों और संतानों के अधिपतियों से जुड़े हुए हैं।
कीर्तिद्युतिख्यातिभिरर्चितानां पुण्यं हि विश्यापनमीश्वराणाम्
जिन्हें कीर्ति, तेज और प्रसिद्धि से सम्मानित किया गया है, उनके लिए पुण्य यही है कि वे देवताओं का राज्य फैलाते हैं।
जप्यं महापर्वसु चैतदग्र्यं दुःखापशान्तिप्रदमायुषीयम्
महान पर्वों पर यह श्रेष्ठ जप दुखों से मुक्ति देता है और आयु बढ़ाता है।
ममापि विख्यापयतः समासात्सिद्धिं प्रजेशाः प्रदिशन्तु युक्ताः
मैं जब इसे संक्षेप में प्रकट कर रहा हूँ, तब संतान के अधिपति मिलकर मुझे सिद्धि प्रदान करें।
विस्तरेणानुपूर्व्या च भूयः किं वर्णयाम्यहम्
अब विस्तार से और क्रमवार मैं और क्या बताऊँ?
मन्वन्तराधिपांश्चैव शक्रदेवपुरोगमान्
मन्वंतर के अधिपति और इन्द्र सहित देवताओं के श्रेष्ठ जन।
समासा द्विस्तराच्चैव ब्रुवतो मे निबोधत
मैं इन्हें संक्षेप में दो बार कहूँगा, ध्यान से सुनो।
उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा
उत्तम, तामस, रैवत और अक्षुष भी।
सावर्णिश्चैव रौच्यश्च भौत्यो वैवस्वतस्तथा
सावरर्णि, रौच्य, भौत्य और वैवस्वत भी।
मनवः पञ्च ये ऽतीता मानसांस्तान्निबोधत
अब उन पाँच मनुओं की बात सुनो, जो मन से उत्पन्न होकर बीत चुके हैं।
अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनाः स्वारोचिषस्य ह
अब मैं स्वारोचिष मनु के काल के मनुओं का वर्णन आगे करूँगा।
आसन्वै तुषिता देवा मनोः स्वारोचिषे ऽन्तरे
स्वारोचिष मनु के अंतराल में तुषित देवता विद्यमान थे।
तुषितायां समुत्पन्नाः क्रतोः पुत्राः स्वरोचिषः
तुषितों में क्रतु के पुत्र, स्वारोचिष, उत्पन्न हुए।
छन्दजाश्च चतुर्विंशद्देवास्ते वै तदा स्मृताः
और चौबीस चन्दज देवता भी उस समय स्मरण किए जाते हैं।
अजश्च भगवाश्चैव द्रविणश्य महा बलः
अज, भगव और द्रविण, ये सभी महान बलशाली थे।
चिकित्वान्विश्रुतो यस्तु चांशो यश्चैव पठ्यते
चिकित्वान, जो प्रसिद्ध हैं, और अंश, जिनका भी उल्लेख होता है।
इत्येते क्रतुपुत्रास्तु तदासन्सोमपायिनः
इस प्रकार ये क्रतु के पुत्र थे, जो उस समय सोमपान करते थे।
समञ्जो विश्रुतो यस्तु ह्यजिह्मश्चारिमर्द्दनः
समान्ज नामक, जो प्रसिद्ध और सीधे मार्ग पर चलने वाले हैं, शत्रुओं का दमन करने वाले हैं।
अजेयश्च महाभागो यवीयांश्च महाबलः
और अजेय, जो अत्यंत भाग्यशाली, छोटे और बड़े बलशाली हैं।
इत्येता देवता ह्यासन्मनोः स्वारोचिषान्तरे
ये ही देवता स्वारोचिष मनु के समय में थे।
तेषामिन्द्रस्तदा ह्यासीद्विपश्चिल्लोकविश्रुतः
उनमें इन्द्र उस समय विपश्चित थे, जो तीनों लोकों में प्रसिद्ध हैं।
भार्गवश्च तधा प्राम ऋषभोंऽङ्गिरसस्तथा
भर्गव, प्राम, ऋषभ और अंगिरस भी थे।