देशस्यानुविधानेन कालस्यानुविधाः स्मृताः
देश के अनुसार ही वहाँ समय का विभाजन माना गया है।
सुरूपाश्च सुवेषाश्च ह्यरोगा बलिनस्तथा
वे सुंदर, अच्छे वस्त्रों में, निरोगी और बलवान हैं।
प्लक्षद्वीपादिषु ज्ञेयः शाकद्वीपान्तिकेषु वै
यह बात प्लक्षद्वीप आदि और शाकद्वीप के समीप के द्वीपों में समझी जानी चाहिए।
दिव्यौषधिफलोपेतः सर्वौंषधिवनस्पतिः
वहाँ के सभी वृक्ष दिव्य औषधियों और फलों से युक्त हैं, और सभी वनस्पतियाँ औषधीय हैं।
जंबूवृक्षेम संख्यातस्तस्य मध्ये द्विजोत्तमाः
हे श्रेष्ठ द्विजों, वहाँ के बीच में जाम्बूवृक्ष गिना जाता है।
स तत्र पूज्यते स्थाने मध्ये जनपदस्य ह
वह वृक्ष वहाँ प्रदेश के मध्य में पूजित है।
प्लक्षद्वीपसमेनैव वैपुल्यद्विस्तरेण तु
शाल्मलद्वीप का विस्तार और चौड़ाई प्लक्षद्वीप के समान ही है।
आनुपूर्व्यात्समासेन शाल्मलं तु निबोधत
अब संक्षेप में और क्रम से शाल्मलद्वीप के विषय में सुनो।
शाल्मलेन समुद्रस्तु द्वीपेनेक्षुरसोदकः
शाल्मलद्वीप के चारों ओर का समुद्र गन्ने के रस के समान जल से भरा है।
तत्रापि पर्वताः सप्त विज्ञेया रत्नयोनयः
वहाँ भी सात पर्वत जाने जाते हैं, जो रत्नों के स्रोत हैं।
प्रथमः सूर्यसंकाशः कुमुदो नाम पर्वतः
पहला पर्वत सूर्य के समान चमकने वाला कुमुद नामक है।
द्वितीयः पर्वतश्चात्र ह्युत्तमो नाम विश्रुतः
दूसरा पर्वत वहाँ उत्तम नाम से प्रसिद्ध है।
तृतियः पर्वतस्तत्र बलाहक इति श्रुतः
तीसरा पर्वत वहाँ बलाहक नाम से जाना जाता है।
चतुर्थः पर्वतो द्रोणो यत्र सा वै सहोषधिः
चौथा पर्वत द्रोण है, जहाँ वह महान औषधि पाई जाती है।
कङ्कस्तु पञ्चमस्तत्र पर्वतः सुमहोदयः
वहाँ पाँचवाँ पर्वत कङ्क नाम का है, जो बहुत ऊँचा और प्रसिद्ध है।
षष्ठस्तु पर्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः
वहाँ छठा पर्वत महिष है, जो बादल के समान दिखाई देता है।
सप्तमः पर्वतस्तत्र ककुद्मान्नाम भाष्यते
वहाँ सातवाँ पर्वत ककुद्मान कहलाता है।
प्रजापतिमुपादाय प्रजाभ्यो विधिवत्स्वयम्
प्रजापति को आधार बनाकर, उसने स्वयं विधिपूर्वक संतानों के लिए व्यवस्था की।
तेषां वर्षाणि वक्ष्यामि सर्पैव तु शुभानि वै
अब मैं तुम्हें उनके प्रदेशों के नाम बताऊँगा, जो साँपों की तरह शुभ हैं।
बलाहकस्य जीमूतं द्रोणस्य हरितं स्मृतम्
बलाहक का जिमूत नाम है, और द्रोण का हरित रंग माना गया है।
ककुदः सुप्रदं नाम सप्तैतानि तु सप्तधा
ककुद का नाम सुप्रद है; ये सातों पर्वत सात भागों में विभाजित हैं।
ज्योतिः शान्तिस्तथा तुष्टा चन्द्रा शुक्रा विमोचनी
ज्योति, शान्ति, तुष्टा, चन्द्रा, शुक्रा और विमोचनी—
तासां समीपगाश्चान्याः शतशो ऽथ सहस्रशः
इनके पास सैकड़ों और हजारों अन्य भी स्थित हैं।
इत्येष संनिवेशो वः शाल्मलस्य प्रकीर्त्तितः
इस प्रकार शाल्मली द्वीप की यह व्यवस्था तुम्हें बताई गई है।
शाल्मलिर्विपुलस्कन्धस्तस्य नाम्ना स उच्यते
शाल्मली, जिसका तना बहुत विशाल है, उसी नाम से जानी जाती है।
विस्तराच्छाल्मलस्वैव समे न तु समन्ततः
आकार में शाल्मली द्वीप बराबर है, पर चारों ओर से नहीं।
यथाश्रुतं यथान्यायं ब्रुवतो मे निबोधत
जैसा सुना और जैसा उचित है, वैसा ही मैं कह रहा हूँ, ध्यान से सुनो।
सुरोदकः परिवृतः कुशद्वीपेन सर्वतः
सुरोदक चारों ओर से कुश द्वीप से घिरा हुआ है।
सप्तैव च गिरींस्तत्र वर्ण्यमानान्निबोधत
वहाँ भी सात पर्वत हैं; अब मैं उनका वर्णन करता हूँ, सुनो।
द्वीपस्य प्रथमस्तस्य द्वितीयो हेमपर्वतः
उस द्वीप का पहला पर्वत, दूसरा हैम पर्वत है।