તતસ્તાનિ પ્રલીયન્તે ભૂમિત્વમુપયાન્તિ ચ
પછી એ બધું વિલીન થઈને ફરી પૃથ્વીરૂપે આવી ગયું.
સર્વં તદ્ભસ્મસાચ્ચક્રે સર્વાત્મા પાવકસ્તુ સઃ
પાવક સ્વરૂપ સર્વાત્મા એ બધું જ ભસ્મમાં ફેરવી દીધું.
પિબત્યપઃ સમિદ્ધો ઽગ્નિઃ પૃથિવીમાશ્રિતો જ્વલન્
પૃથ્વી પર સ્થિત તેજસ્વી અગ્નિ, બધું જ પાણી પી જાય છે.
લોકાન્સંહરતે દીપ્તો ઘોરઃ સંવર્ત્તકો ઽનલઃ
એ ભયાનક અને પ્રખર સંહારક અગ્નિ, બધા લોકને ભસ્મ કરે છે.
નિર્દહ્યાન્તે તુ પાતાલં વાયુલોકમથાદહત્
બધું દહન થયા પછી, એ પાતાળ અને પછી વાયુલોકને પણ દહન કરે છે.
યોજનાનાં સહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ
હજારો, લાખો અને અબજ યોજન જેટલું અંતર,
ગન્ધર્વાંશ્ચ પિશાચાંશ્ચ સમહોરગરાક્ષસાન્
ગંધર્વો, પિશાચો, મહાન સાપો અને રાક્ષસો,
ભૂર્લોકં ચ ભુવર્લ્લોકં સ્વર્લોકં ચ મહસ્તથા
ભૂલોક, ભૂવર્લોક, સ્વરલોક અને મહલોક,
વ્યાપ્તેષુ તેષુ લોકેષુ તિર્યગૂર્દ્ધ્વમથાગ્નિના
જ્યારે આ બધા લોક આડેઆડી અને ઉપરથી અગ્નિથી વ્યાપી જાય છે,
અયોગુડનિભં સર્વં તદા હ્યેવં પ્રકાશતે
ત્યારે બધું જ લોખંડના ગોળાની જેમ દેખાય છે.
ઉત્તિષ્ઠન્તિ તદા ઘોરા વ્યોમ્નિ સંવર્તકા ઘનાઃ
પછી આકાશમાં ભયાનક સંહારક વાદળો ઊભા થાય છે.
કેચિદ્વૈડૂર્યસંકાશા ઇન્દ્રનીલનિભાઃ પરે
કેટલાંક વાદળો વૈડૂર્યમણિ જેવા દેખાય છે, તો કેટલાક ઇન્દ્રનીલમણિ જેવા નીલા લાગે છે.
ધૂમ્રવર્ણા ઘનાઃ કેચિત્કેચિત્પીતાઃપયોધરાઃ
કેટલાંક વાદળો ધૂમ્ર રંગના હોય છે, કેટલાંક પીળા દેખાય છે અને કેટલાંક વરસાદ લાવનારા હોય છે.
મનશિલાભાસ્ત્વપરે કપોતાભાસ્તથાંબુદાઃ
બીજાં વાદળો મનશિલા જેવા લાલ રંગના હોય છે, તો કેટલાક કબૂતર જેવા દેખાય છે, જેમ વરસાદી વાદળો હોય છે.
ચાષપત્રનિભાઃ કેચિદુત્તિષ્ઠન્તિ ઘના દિવિ
કેટલાંક વાદળો આકાશમાં ઊભાં થાય છે અને ચાસના પાંખ જેવા લાગે છે.
કેચિત્પર્વતસંકાશાઃ કેચિત્સ્થલનિભા ઘનાઃ
કેટલાંક વાદળો પર્વત જેવા હોય છે અને કેટલાંક જમીન જેવી આકાર ધરાવે છે.
બહુરૂપા ઘોરરૂપા ઘોરસ્વરનિનાદિનઃ
વાદળો અનેક રૂપ ધારણ કરે છે, કેટલાક ભયાનક દેખાય છે અને ભયજનક અવાજ કરે છે.
તતસ્તે જલદા ઘોરરાવિણો ભાસ્કરાત્મકાઃ
પછી એ વાદળો ડરામણા ગર્જના સાથે, સૂર્યમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે.
તતસ્તે જલદા વર્ષં મુઞ્ચન્તિ ચ મહૌઘવત્
પછી એ વાદળો ભારે વરસાદ વરસાવે છે, જાણે મહાપૂર વરસી રહ્યો હોય.
પ્રવૃષ્ટૈશ્ચ તથાત્યર્થં વારિણા પૂર્યતે જગત્
અને જ્યારે વરસાદ ખૂબ પડે છે, ત્યારે આખું જગત પાણીથી ભરાઈ જાય છે.
નષ્ટે ચાગ્નૌ વર્ષગતે પયોદાઃ પાવકોદ્ભવાઃ
જ્યારે અગ્નિ બુઝાઈ જાય છે અને વરસાદ પડી જાય છે, ત્યારે અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલા વાદળો અદૃશ્ય થઈ જાય છે.
ધારાભિઃ પૂરયન્તીમં ચોદ્યમાનાઃ સ્વયંભુવા
સ્વયંભૂના પ્રેરણા થી, એ વાદળો પાણીની ધારા વડે આ જગતને ભરાઈ દે છે.
સાદ્રિદ્વીપાન્તરં પીતં જલમન્નેષુ તિષ્ઠતિ
પીળું પાણી દ્વીપો અને ખંડોમાં રહી જાય છે.
સંવેષ્ટયતિ ઘોરાત્મા દિવિ વાયુઃ સમતતઃ
ભયાનક સ્વભાવ ધરાવતો પવન આકાશમાં સર્વત્ર વ્યાપી બધું ઘેરી લે છે.
પૂર્મે યુગસહસ્રે વૈ નિઃશેષઃ કલ્પ ઉચ્યતે
હજારો યુગનો પૂર્ણ ચક્ર કલ્પ કહેવાય છે.
અથ ભૂમિર્જલં ખં ચ વાયુશ્ચૈકાર્મવે તદા
પછી ભૂમિ, પાણી, આકાશ અને પવન બધું એક વિશાળ સાગર બની જાય છે.
પાર્થિવાસ્ત્વથ સામુદ્રા આપો દૈવ્યાશ્ચ સર્વશઃ
એ સમયે, ધરતીનું, સાગરનું અને દેવતાનું બધું જ પાણી એક થઈ જાય છે.
આગતાગતિકે ચૈવ તદા તત્સલિલં સ્મૃતમ્
એ સમયે, એ પાણી આવતું અને જતું બંને કહેવાય છે.
આભાતિ યસ્માત્તદ્ભાભિર્ભાશબ્દો વ્યાપ્તિદીપ્તિષુ
જ્યાંથી એ તેજ પ્રગટે છે, તેથી 'ભા' શબ્દ વ્યાપકતા અને તેજ માટે વપરાય છે.
નાનાત્વે ચૈવ શીઘ્રે ચ ધાતુર્વૈ અર ઉચ્યતે
અને વિવિધતા અને ઝડપમાં, એ તત્વને 'અર' કહેવાય છે.